آری یا خیر؟!

به نظر می‌رسد دیگر نمی‌توان نسبت به تمایل افکار عمومی و گسترش استفاده از طب تکمیلی یا طب جایگزین بی‌تفاوت ماند. آنچه روزی باقی‌مانده خرافات یا سرگرمی مادربزرگ‌ها خوانده می‌شد، هر روز جای خود را در باورهای مردم برای درمان دردهای‌شان بیشتر باز می‌کند.... ارایه روش‌های مختلف طب تکمیلی یا جایگزین که گاه بدون تحقیق دانشگاهی و ارایه یافته‌های آماری انجام می‌گیرد بسیاری از محافل دانشگاهی به خصوص هواداران پزشکی کلاسیک را وادار به واکنش کرده است. دو سال قبل گروهی موسوم به (اتحاد مالیات‌دهندگان) که برای مالیات‌های کمتر مبارزه می‌کنند با انتشار گزارشی ادعا کردند سالانه ۴۰ میلیون پوند از بودجه‌ ملی دولت انگلستان بابت دادن مدارک دانشگاهی بی‌سر و ته به هدر می‌رود. هر چند دولت مسوولیت حذف این مدارک دانشگاهی که اصطلاحا به آن (مدارک میکی‌موسی) می‌گویند را برعهده گرفته است، به ادعای این گروه هنوز حدود ۴۰۱ رشته بدون داشتن هویت علمی و به دلیل مقبولیت عمومی مدارک دانشگاهی تعلق می‌گیرد. در صدر این گزارش، ارایه مدرک لیسانس به افرادی است که جنبه‌هایی از فلسفه را در محیط‌های غیرعلمی و خارج از دانشگاه تجربه کرده‌اند و از جمله دیگر این مدارک روان‌شناسی اسب‌ها، مدیریت روش‌های زندگی از دانشگاه متروپولیتن، هنرهای میرنده و جهانگردی ماجراجویانه از دانشگاه دربی و مدیریت بازی گلف از UHI در کنار فهرست طولانی مدارک دانشگاهی غیرعلمی قرار گرفته‌اند. منتقدان می‌گویند ورود رسمی این‌گونه رشته‌ها به نظام آموزش عالی مرز رشته‌های جدی بر پایه داده‌های علمی یا فکری آزمایش شده با رشته‌های غیر از آنها را بر هم‌ می‌زند و سطح نظام آموزشی را پایین می‌آورد. در برابر مخالفان، این منتقدان علت مخالفت این گروه را تنها پافشاری بی‌دلیل بر‌ آزموده‌های رسمی و گریز ناشی از تکبر دانشگاه رفته‌های قدیمی در برابر اشکال جدید آموزش می‌دانند. ● مدارک دانشگاهی طب تکمیلی در رده پزشکی طب تکمیلی و طب جایگزین مثل هومیوپاتی، طبیعت‌درمانی (Naturo Pathy) و تغذیه‌درمانی (Nutritional Therapy) نقطه هدف مخالفانی هستند که این رشته‌ها را ضدعلمی و حقه‌بازی می‌خوانند. پروفسور دیوید کولکوهن، استاد داروسازی University College London که شش سال است بر علیه مدارک دانشگاهی این رشته‌ها مبارزه می‌کند، تعریف جدیدی به این مخالفت‌ها اضافه می‌کند: «باید بین رشته‌های هرچند غیرعلمی که در زندگی روزمره به کار می‌آیند و رشته‌هایی که بر پایه شیادی و هوچی‌گری بنا شده‌اند تفاوت قایل شد. مثلا برای اینکه افراد بیشتری به شغل لوله‌کشی روی بیاورند نمی‌توان برای لوله‌کشی مدرک دانشگاهی در نظر گرفت. لوله‌کشی یا مدیریت بازی گلف مشاغل به‌دردبخوری هستند که مثل طب تکمیلی یا طب جایگزین با عنوان‌های دهان‌پرکن مخاطب را به اشتباه نمی‌اندازند.» هنوز هیچ آمار رسمی در مورد ارایه مدارک دانشگاهی طب تکمیلی یا جایگزین در دانشگاه‌های انگلستان منتشر نشده است، ولی با جستجو در سایت اینترنتی MCAS (The University and College Admission Service) می‌توان ۴۲ دانشگاه پیدا کرد که در آنها ۸۴ رشته از جمله Reflexology، عطردرمانی (Armatherapy)، طب‌سوزنی (Acupuncture) و طب گیاهی تدریس می‌شود. از این تعداد ۵۱ رشته با درجه لیسانس فارغ‌التحصیل می‌شوند که معنی آن امکان ادامه تا مدارج بالاتر رشته‌های علمی است. تمامی این رشته‌ها پس از تصویب سیاست گسترش دسترسی به آموزش دانشگاهی انگلستان و تبدیل پلی‌تکنیک‌ها و سایر آموزشی به دانشگاه پس از سال ۱۹۹۲ وارد نظام آموزش عالی این کشور شدند. ● محبوبیت رشته‌های طب تکمیلی این نوع موسسات که هنوز تمایل خود به آموزش‌های حرفه‌ای را حفظ کرده‌اند با وارد کردن طب جایگزین یا تکمیلی به فهرست رشته‌های خود در پی به دست آوردن جمعیتی هستند که هر روز برای آموزش یا استفاده از این روش‌ها تمایل بیشتری نشان می‌دهند. علاوه بر آن این سیاست مسایل مالی آنان را نیز تا حدودی حل می‌کند. با مراجعه روزافزون داوطلبان طب تکمیلی یا جایگزین شهریه بیشتری وارد صندوق این موسسات می‌شود، ولی محبوبیت این روش‌ها تا کجا پیش رفته است؟ ملکه الیزابت دوم از حامیان جدی هومیوپاتی و پرنس چارلز، عضو فعال جمعیت‌های حمایت از طب تکمیلی است. هواداران روش‌های متعارف اما می‌گویند با نگاهی دقیق‌تر به نظر می‌رسد جریانی قوی از تاریک‌اندیشی و دور شدن از منطق و عصر روشنگری و تمایل به خرافات در حال خیزش ناگهانی است و هنوز استفاده از این روش‌ها پاسخ خود را پس نداده است. بسیاری از مردم می‌گویند هومیوپاتی حال آنان را بهتر کرده است. این ممکن است به دلیل تاثیر دارونماها باشد یا اینکه آنان با یا بدون استفاده از روش درمانی خاصی به هر حال رو به بهبود می‌رفتند. یا اعتقاد به عملکرد مثبت هومیوپاتی ناخودآگاه تاثیر روان‌شناسی مثبتی بر بیمار گذاشته است. استدلال برخی پزشکان حتی به این تاثیر مثبت این است که پزشک اخلاقا نباید به بیمار خود درباره تاثیر درمان دروغ بگوید و همین‌طور اخلاقا نباید به دانشجویان هومیوپاتی مطالبی را تعلیم داد که هیچ‌جا به لحاظ علمی تحقیق یا ثابت نشده است. اصولا استفاده از طب تکمیلی یا جایگزین در بیماری‌هایی که به هر حال خوب می‌شوند ممکن است بی‌ضرر باشد، ولی جایگزینی داروهای حیاتی مثل داروهای ضدمالاریا یا واکسیناسیون سه‌گانه که امروزه توسط طب جایگزینی یا تکمیلی بسیار تبلیغ می‌شوند نتایج غیرقابل جبرانی به بار می‌آورد. علاوه بر آن مخارج طب تکمیلی یا جایگزین چگونه پرداخت می‌شود؟ منتقدان می‌گویند استفاده از این روش‌ها از دو جهت منابع مالی را هدر می‌دهد، یکی به صورت مستقیم از بخش بودجه خدمات ملی سلامت و دیگر از طریق پرداخت یارانه‌های دولتی به دانشگاه‌هایی که این رشته‌ها در آنها تدریس می‌شود.