اگر اجداد ما سر از خاک بردارند با مشاهده این همه دستاورد و فناوری پیشرفته و امکانات متفاوت به ما غبطه می خورند. اما در مقابل این همه آشفتگی، اضطراب، استرس و نگرانی که ما را دربر گرفته متعجب خواهند شد! بشر امروز نسبت به اجداد خود در رفاه و امکانات زیادی زندگی می کند اما در واقع در چنبره ای از استرس ها و اضطراب ها گیر افتاده و به همین میزان آمار بیماری های جسمی ناشی از آن نیز در جامعه افزایش پیدا کرده است.هم اکنون در بسیاری از جوامع پیشرفته ازجمله انگلستان آمار مربوط به استرس بسیار بالاست و در بخش هایی از کشور حدود دوسوم مردم از افسردگی ناشی از استرس رنج می برند.
فقط در سال ۲۰۰۸ حدود ۵/۱۳ میلیون روز کاری به علت استرس، اضطراب و افسردگی ناشی از آن از دست رفت. در کنار به دست آوردن امکانات بسیار عالی و پیشرفت های حیرت انگیز، بشر در واقع وارد چرخه استرس بی حد و حصر شده است. بشر نه فقط موتور عظیمی را برای سرعت بخشیدن و تداوم استرس ساخته است بلکه راه های رهایی از آن را نیز مسدود کرده است. به نوشته تایمز مجموعه ای از عواملی همچون ژن ها، اخلاقیات و سبک زندگی بار و فشار زندگی را بر دوش انسان چند برابر کرده که این فشار مضاعف عوارض جدی بر سلامت جسمی و روانی انسان داشته است. امروزه ما ناخواسته از فناوری پیشرفته برای وارد آوردن استرس بر خود استفاده می کنیم. برای مثال روزانه انبوهی از اطلاعات ضروری و غیرضروری را با استفاده از ایمیل و وسایل ارتباط جمعی دریافت می کنیم که فقط گیج کننده است. سپس تشنه تر شده و به دنبال اخباری برای کسب آرامش می گردیم اما در عوض فقط مضطرب تر و گیج تر می شویم.
بسیاری از این اطلاعات و اخبار فقط اضطراب درونی و فروخفته ما را تشدید می کند.علاوه بر این، وسایل ارتباط جمعی توانایی انتقال سریع اطلاعات و اخبار ناگوار را بیش از هر زمان دیگری پیدا کرده اند کافی است مورد آنفلوآنزای پرندگان را به یاد آورید. در واقع ما با فناوری مدرن ترس ها و نگرانی های خود را به سرعت منتقل می کنیم و استرس را به مانند ویروس به هم انتقال می دهیم. «راندولف بلیک» از دانشگاه «واندربیلت» معتقد است که از نظر تاریخی بشر نسبت به اضطراب دیگران هوشیار است چه زمانی که در مقام شکارچی بوده و چه زمانی که شکار بوده است بنابراین به محض رویارویی با یک خطر، واکنش طبیعی ما فرار یا پاسخ به آن چیزی است که ما را ترسانده و یا نگران کرده است. بلیک در مطالعات خود دریافت مغز بشر احساسات مربوط به ترس را سریع تر از سایر احساسات درک می کند. آمیگدال «Amygdala» ناحیه مربوط به ترس در مغز دویست صدم ثانیه زودتر احساسات مربوط به ترس را منتقل می کند. وی دریافت ما می توانیم ترس را بو کنیم. در یک مطالعه از مردان خواسته شد به هنگام تماشای یک فیلم ترسناک نوعی پد همراه خود داشته باشند.
سپس به عده ای زن آن پدها به همراه تعدادی پد معمولی داده شد. بیش از سه چهارم زنانی که پد استفاده شده مردان را استفاده کردندبعد از تماشای فیلم احساس ترس بیشتری را تجربه نمودند. به این حالت «احساس مسری» گفته می شود. علاوه بر این محیط زندگی نیز شرایط را بدتر کرده است. بشر امروز توسط برج ها، بتن و آسمان خراش های عظیم محاصره شده است. تحقیقات آکادمی علوم اعصاب درباره معماری نشان می دهد اماکنی که فاقد مناظر طبیعی است باعث افزایش ترشح هورمون استرس در انسان می شود. زندگی آپارتمانی نیز همین تاثیر را دارد. مطالعه وضعیت استرس زنانی که در محاصره آپارتمان ها و آسمان خراش ها زندگی می کردند در مقایسه با زنانی که در محل زندگی شان مناظر طبیعی وجود داشت، نشان داد که قدرت تمرکز آن ها بر روی مشکلات زندگی بسیار کمتر است. زندگی با طبیعت آرامش، شادی، فراغ بال و قدرت تمرکز بیشتری به انسان هدیه می دهد.
در کنار تمام این عوامل نمی توان نقش شبکه های اجتماعی و روابط انسانی در افزایش یا کاهش استرس را نادیده گرفت. چنان که دکتر علیرضا شریفی، عضو پژوهشگاه تعلیم و تربیت در این باره توضیح می دهد: نمی توان عوامل جامعه شناختی بروز استرس را نادیده گرفت. بدون شک شبکه های اجتماعی در احساس امنیت و آرامش به انسان نقش اساسی دارد.
به عنوان مثال اعضای یک هیئت مذهبی را در نظر بگیرید که سال هاست عضو هیئت هستند، یکدیگر را می شناسند، سازوکار مشخصی دارند و احساس تعلق به جمع همراه با احساس آرامش خواهند داشت. اما در دنیای مدرن به دلیل پیچیدگی های بیش از حد و شبکه های گسترده و تنوع اجتماعی، انسان ناچار عضو چندین شبکه است و تغییرات مداوم و ورود و خروج دائم اعضا حالت بی ثبات در آن به وجود آورده و طبیعی است که در این شبکه های متنوع و گسترده، رابطه عمیق و عاطفی و بلندمدت بین اعضا برقرار نمی شود.دگرگونی و جابه جایی مداوم در شبکه های اجتماعی باعث می شود انسان دائما سعی کند خود را با شرایط وفق دهد.
این تغییر و نداشتن ثبات خود استرس زاست. از سوی دیگر طبق تقسیم بندی که در آن جوامع به ۲ دسته جوامع مکانیکی و دینامیکی تقسیم می شود در جوامع مکانیکی که شامل روستاها و شهرهای کوچک می شود، ارتباطات عمیق اما محدود است. برعکس در جوامع دینامیکی مانند شهرهای بزرگ هر فرد در طول روز ممکن است با افراد زیادی رو به رو شود اما ارتباط عمیق بسیار محدود است. در زندگی شهری گاه ممکن است با افراد زیادی برای یک بار رو به رو شویم و در عرض چند دقیقه در معرض قضاوت دیگران قرار بگیریم. در زندگی شهری ما به علت مورد قضاوت قرار گرفتن دائم از سوی دیگرانی که اصلا نمی شناسیم، استرس بسیار زیادی را تحمل می کنیم و به همین دلیل سعی می کنیم خود را از طریق ابزارهای دیگر اثبات کنیم به عنوان مثال قبلا سعی می کنیم ماشین مدل بالا بخریم تا دیگران در یک نگاه کوتاه قضاوت خوبی نسبت به ما داشته باشند. استرس ناشی از مورد قضاوت قرار گرفتن از سوی دیگران ظاهر ما را هم تحت تاثیر قرار می دهد و اغلب ما سعی می کنیم به وسیله پوشش خود دیگرانی را که نمی شناسیم تحت تاثیر قرار دهیم. زیرا آن ها فرصت قضاوت عمیق نسبت به ما را ندارند.
از این رو همواره همه این استرس را داریم که دیگران قضاوت منفی نسبت به ما نداشته باشند. به این ترتیب می توان به درستی دریافت که با این که مدرنیته آسایش و رفاه برای انسان به همراه آورده اما آرامش را از انسان گرفته است. دکتر شریفی درباره تفاوت زندگی گذشتگان توضیح می دهد: کافی است نگاهی به لوازمی که هر یک از ما در منازل خود داریم بیندازیم. مدرنیته به یک خانم امروزی ماشین لباس شویی، ظرف شویی، پلوپز، جاروبرقی، مخلوط کن و... داده است تا وی رفاه بیشتری داشته باشد اما این رفاه منتج به آرامش نشده است زیرا همواره مدرنیته با استرس گره خورده است . افرادی که در یک جامعه مدرن زندگی می کنند در استرس دائم به سر می برند و این موضوع در تحقیقات متعدد اثبات شده است . طبق بررسی ها شب ادراری کودکان در طبقات ۱ تا ۵ کمتر از کودکان طبقه ۵ به بالاتر است. زندگی در طبقات بالای آپارتمان ها و برج ها خود به خود استرس زاست. کابوس های شبانه در ساکنان طبقات بالای آپارتمان ها و برج ها بسیار بیشتر از کسانی است که در طبقات پایین زندگی می کنند. دلیل این امر این است که انسان پایش همواره روی زمین بوده و از آن احساس آرامش و امنیت می کرده است.
فاصله ای که بین زمین و انسان در دنیای مدرن ایجاد شده استرس زاست از دیگر سو سرعتی که در همه چیز زندگی مدرن تزریق شده و به طور سرسام آوری تمامی ابعاد زندگی انسان را در برگرفته ، این استرس را تشدید کرده است. انسان با وجود پیشرفت های زیاد فنی نتوانسته طول عمر خود را افزایش دهد اما با سرعت بخشیدن به دامنه اطلاعات خود علاوه بر استفاده از مزایای آن، تبعات منفی آن را نیز به جان خریده است.دقت کنید که در گذشته یک چوپان تا سن ۱۵ سالگی به امور مربوط به چوپانی واقف می شد و تا آخر عمر با استفاده از چیزهایی که از اجداد خود یاد گرفته بود و تجربیاتی که به دست می آورد، زندگی می کرد اما پیشرفت علوم و توسعه فناوری باعث شده که در حوزه علوم انسانی حدود ۵/۳ تا ۴ سال یک بار مجموعه این علوم ۴ برابر شود یعنی انسان ها باید بکوشند تا از این قافله عقب نمانند و هرکس در هر حوزه کاری باید سرعت کسب اطلاعات و دانش خود را با سرعت پیشرفت و توسعه دنیای مدرن مطابقت دهد.
در چنین شرایطی طبیعی است که استرس و اضطراب به وجود آید. به همه این ها کم رنگ شدن معنویات را در جوامع اضافه کنید تا دریابید آشفتگی و ناامنی که در اکثریت جوامع مدرن امروزی ریشه دوانده چطور سلامت جسمی و روانی انسان را به خطر انداخته است.حال اگر تصور کنید که این استرس غیرقابل مهار و کنترل است، اشتباه کرده اید. می توان با برنامه ریزی و مدیریت مسئولانه بسیاری از عوارض منفی استرس و اضطراب را در انسان کاهش داد. آموزش مدیریت استرس و راه های مقابله با آن می تواند از کودکی فرد را برای مواجهه با آن آماده کند.
یکی از مهم ترین این اقدامات ، اولویت دادن امور در زندگی است.این که چه چیزی واقعا مهم است و چه چیزی نیست.اگر نگاهی به تبلیغات مربوط به کاهش وزن بیندازید در می یابید که موضوع اندام متناسب تا چه حد استرس بی رویه به خانم ها و حتی آقایان وارد می کند و آن ها را تحت فشار قرار می دهد. این موضوع آن قدر که تبلیغ می شود اهمیت ندارد و گاه افراد برای چند کیلو اضافه وزن فشار و استرس بیش از حدی به خود وارد می کنند که غیر منطقی است. می توان با برنامه ریزی و مدیریت در جهت کاهش و مدیریت استرس قدم برداشت.
