آسم بیماری نفس تنگی

● پیشگیری اولیه شواهد قابل ملاحظه ای دال بر وقوع حساسیت حتی در بدو تولد وجود دارد بطوریکه با اندازه گیری IgE بند ناف نوزاد و در صورت بالابودن آن می توان تاحدود زیادی وقوع آلرژی و آسم را در کودک مزبور پیش بینی کرد . همین امر اهمیت مراقبت های پیشگیری کننده را در دوران بارداری و بخصوص در ماههای آخر آن روشن می کند ، از میان عوامل مطالعه شده مشخص شده است که استعمال سیگار توسط مادران باردار و یا قرارگرفتن در معرض دود آن سبب افزایش IgE خون بند ناف می شود . در مورد تاثیر سایر آلاینده ها و انواع غذاها و نیز لزوم پرهیز غذایی توسط مادر باردار برای جلوگیری از وقوع آلرژی بحث و اختلاف نظر وجود دارد . ● پیشگیری ثانویه در صورت وقوع حساسیت اولیه و افزایش IgE در دوره جنینی و بدو تولد ، اقدامات پیشگیری کننده جهت جلوگیری از بروز علائم آلرژی در یک فرد مستعد را پیشگیری ثانویه می نامند. این اقدامات شامل شناسایی و کنترل عوامل و محرک هایی است که منجر به بروز علائم آلرژی و آسم در فرد می شوند . در صورت پرهیز از عوامل تحریک کننده و آلرژن ها ( مواد حساسیت زا ) و موفقیت در حذف آنهااز محیط زندگی بیمار ، علائم بیماری ، میزان مصرف دارو نهایتا نیاز به مراجعات پزشکی و بیمارستانی رو به کاهش نهاده و بیماری احساس بهبودی قابل توجه خواهد نمود . مطالعات نشان می دهند که وقوع انواع آلرژی و آسم در کودکانی که حداقل ۶-۴ ماهگی توسط شیر مادر تغذیه شده اند کمتر از کودکان مشابهی بوده است که شیرخشک یا شیر گاو مصرف کرده اند . همچنین شروع زود هنگام تغذیه تکمیلی و غذای جامد بویژه قبل از سنین ۴ ماهگی میزان بروز آلرژی ها و آسم را در شیرخواران افزایش داده است . از میان آلرژن ها و محرک های موجود در محیطهای باز و بسته اطراف بیمار که بعنوان عامل آغـــــازگر حملــــه محسوب می شوند ، شایع ترین آنها شامــــل هیره ها ( از دسته بند پایان ) ، دود سیگار ، حیوانات خانگی ، آلرژن های سوسک ، گرده گیاهان و قارچ ها و دود ناشی از وسایل گرم کنند ه است و از سایر عوامل شایع می توان به ویروسهای ایجاد کننده عفونت های تنفسی و فعالیت های بدنی اشاره کرد . ● هیره های موجود در گرد و خاک هیره ها ( Mites ) بند پایانی هستند با اندازه حدود ۱/۰ میلی متر که جزء مهمی از عناصر موجود در گرد و خاک منزل به شمار می رود . و بدلیل همین اندازه کوچک معمولا با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند . این جانوران فاقد گزش بوده و بیماری خاصی را منتقل نمی کنند . تغذیه آنها از لایه های شاخی پوست کنده شده انسان و محل زندگــی ایشان تشک ، پتو ، بالش ، فرش ، پرده ، مبلمان ، اسباب بازی های پشمی و پارچه ای و وسایل مشابه می باشد . شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب رشد و تکثیر این موجودات را تسریع می کند . تماس افراد با آلرژن های هیره ( شامل ذرات بدن ، فضولات و تخم ) در ابتدای کودکی می تواند استعداد ابتلاء به آسم را در فرد شدیدا تقویت نماید . ● راه های پیشگیری ▪ شستشوی پتو یا ملحفه ها هفته ای یکبار در آب داغ ( بیش از ۵۵ درجه سانتیگراد ) و خشک کردن در آفتاب یا توسط اتوی داغ . ▪ وجود پوشش مناسب در اطراف بالش و تشک به طوریکه مانع ادامه زندگی هیره ها در آنها شود . ▪ حتی الامکان عدم استفاده از فرش در اتاق خواب . ▪ نظافت و گردگیری مبلمان و اجتناب از نگهداری آنها در اتاق خواب . ▪ شستشوی پرده ها و اسباب بازی های پشمی و پارچه ای کودکان . ● آلرژن های حیوانات خانگی شامل مواد حساسیت زای بدن سگ و گربه و پرندگان و … می باشد مانند پشم ، مو ، کرک ، پر و ذرات شوره ▪ راه پیشگیری : پرهیزاز نگهداری حیوانات در خانه ، بویژه در اتاق خواب ، در صورت عدم امکان اجتناب ، شستشوی هفتگی حیوان مزبور ـ دود سیگار : یکی از محرک های مهم به شمار می رود ، خواه خود بیمار سیگار بکشد و یا بطور غیر مستقیم در معرض دود سیگار قرار گیرد . دود سیگار شانس حساسیت و ابتلاء به آسم را ، بخصوص در کودکان بالا برده و در کودکانیکه قبلا علائم آسم را نشان داده اند سبب تشدید علائم و بروز حملات جدید می گردد . ▪ راه پیشگیری : اجتناب از قرار گرفتن در معرض دود سیگار . والدین کودکان مبتلا به آسم و افراد متفرقه نباید در اتاقی که کودک حضور دارد سیگار بکشند . همچنین از بردن کودکان به اماکن عمومی آلوده به دود اجتناب کنند . بدیهی است کشیدن سیگار برای هر فرد مبتلا به آسم ممنوع است . ـ سوسک : آلرژن های سوسک در برخی از مناطق ، شایعترین محرک بشمار می روند که شامل ذرات بدن ، بزاق و فضولات جانور باشند . ▪ راه پیشگیری : نظافت و بهداشت خانه های آلوده به طور منظم و کامل و در صورت استفاده از حشره کش ها و اسپری ها حشره کش توصیه می شود ، این عمل بدون حضور بیمار در خانه صورت گیرد ، و پس از آن نیز تهویه لازم در خانه باید انجام شده باشد . ـ قارچ ها و گرده گیاهان نیز از شایعترین مواد حساسیت زای موجود در محیط پیرامون ما به شمار می روند و می توانند عامل مهمی در ایجاد آسم و آلرژی های فصلی شوند . ▪ راه پیشگیری : بستن درها و پنجره ها و اقامت در محیطهایی سر بسته در زمانهایی که میزان گرده افشانی به حداکثر خود رسیده است . ( معمول ساعات ۷ تا ۱۰ صبح ۵ تا ۹ بعدازظهر ) این امر سبب کاهش تماس با آلرژن های مورد نظر می شود در حالیکه اجتناب صد در صد از آنها غیر ممکن است . دستگاههای تهویه در صورتیکه بخش های داخلی و خارجی آنها بدقت تمیز شوند ، مفید خواهند بود . ـ دود ناشی از بخاری ها و وسایل گرم کننده : دستگاههای مولد گرما می توانند منشا ایجاد ذرات محرک و مسبب تشدید علائم آسم و آلرژی باشند . ▪ راه پیشگیری : استفاده از دودکشهای مناسب و تهویه کافی محیط داخلی ساختمان و تعمیر و رسیدگی به دستگاههای مورد نظر در موقع لزوم . ـ سرماخوردگی ها و سایر عفونتهای تنفسی ویروسی نیز می توانند سبب بروز و یا تشدید علائم آسم ، بویژه در کودکان بشوند . ▪ راه پیشگیری : در صورت مشاهده اولین علائم سرماخوردگی ، درمان باید بوسیله داروهای استنشاقی گشاد کننده برونش به همراه استفاده از داروهای خوراکی کورتیکواستروئیدی و با افزایش میزان کورتیکواستروئید استنشاقی صورت گیرد . استفاده از داروهای ضد التهاب برای چند هفته تا حصول اطمینان از کنترل مناسب بیماری لازم است . تشدید علائم آسم می تواند تا هفته ها پس از عفونت باقی بماند . ـ فعالیت های بدنی و ورزش محرک شایعی برای اکثر بیماران مبتلا به‌آسم است . ▪ نکته : با وجود برنامه مناسب درمانی ، اکثر بیماران مبتلا به آسم قادر به شرکت در فعالیتهای ورزشی و حتی ورزش دو و میدانی و سایر فعالیت ها هستند . استفاده از داروهای استنشاقی گشادکننده برونش ( نظیر سالبوتامول ) و یاکرومولین سدیم قبل از شروع ورزش پیشگیری موثر و مناسبی برای اینگونه بیماران است . همچنین انجام نرمش های سبک سبب کاهش علائم می شود . برخلاف سایر محرک ها ، فعالیت های بدنی و ورزش را نباید برای بیماران ممنوع کرد . ▪ نکته : پرهیز از محرک ها و آلرژن ها به معنای تغییر در رفتار و عادات افراد است که برای برخی از بیماران و یا خانواده ها بسیار سخت و گاهی غیر عملی می نماید . باید تلاش نمود تا در مورد هر بیمار راه مناسب پرهیز از عامل مورد نظر را یافت و در صورت عدم امکان در پرهیز قطعی از عامل مورد نظر ( مانند نگهداری حیوانات دست آموز در خانه ) تا حدی که ممکن است از تماس با آن اجتناب نمود . اگر انجام دائم برخی اقدامات مفید نظیر شستشوی هفتگی ملحفه در آب داغ و یا خارج کردن حیوانات اهلی از خانه دشوار و غیر عملی باشد ، حداقل در مدت ۶ تا ۱۲ ماه ابتدای تولد یک کودک رعایت این توصیه ها باید مورد اهتمام و جدیت قرار گیرد . ▪ نکته : نقش پیشگیرانه و درمانی واکسن های ضد آلرژی (ایمونوتراپی ) در آسم و سایر آلرژی های مورد بحث و اختلاف نظر است . درمان فعلی و قابل دسترس آسم و آلرژی ها در اغلب موارد منجر به کنترل مناسب و قابل قبول بیماری می گردد . استفاده از واکسن های ضد آلرژی موراد خاص داشته و در صورت عدم امکان احتناب و پرهیز آلرژن ها و یا ناتوانی داروها درکنترل علائم بیمار ، با نظر پزشک متخصص آسم و آلرژی تجویز می گردد . از موارد استفاده این واکسن ها می توان حساسیت به عواملی چون گرده گیاهـــان مختلــــف ، هیره ها ، شوره بدن حیوانات یا برخی قارچ ها را نام برد . انجام حساسیت زدایی توسط واکسن ها ممکن است در مورادی مضر و حتی خطرناک باشد و لذا انجام آنها تنها توسط متخصصین و افراد آموزش دیده توصیه می شود . ● پیشگیری با استفاده از دارو امروزه استفاده پیشگیرانه از داروها در بیماران مبتلا به آلرژی و بویژه آسم جایگاه مهمی دارد . این داروها غالبا کم ضرر هستند و در صورت تجویز توسط پزشک و انجام دستورات پیگیری بموقع خطری متوجه بیمار نخواهند ساخت . لذا ترس از اعتیاد به داروهای مزبور بی مورد و غیر عملی است و برعکس عدم مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک ، سبب تشدید و طولانی شدن بیماری خواهد شد . ● چگونگی پیش بینی وقوع حمله آسم علائم هشداردهنده برای وقوع حمله آسم : ▪ کاهش در عدد ثبت شده توسط نفس سنج بیمار ▪ وخامت پیش رونده سرفه ، خس خس ، تنگی نفس و یا احساس فشردگی قفسه سینه ▪ هر گونه سختی در نفس کشیدن نفس سنج دستی یا دستگاه پیک فلومتر وسیله ای مدرج است که بیمار پس از آموزش توسط پزشک معالج برای سنجش وضعیت تنفسی خود و بطور روزانه از آن استفاده می کند و عدد مربوط به فشار بازدم خود را در برگه ای ثبت می نماید . آفت ناگهانی بیش از ۲۰% نسبت به عدد پایهPEFR,(Peak Expiratory Flow Rate) وقوع حمله آسم را در ساعات آتی پیش بینی می کند و برای بیمار هشداری است تا بلافاصله با پزشک معالج خود تماس بگیرد و یا به دستور از پیش داده شده برای وقوع چنین حالتی ، عمل نماید . ضمنا مشاهده منحنی PEER بیمار در فاصله معاینات پزشکی ، به پزشک کمـــــک می کند تا ارزیابی دقیق تری از میزان کنترل بیماری آسم در بیمار خود داشته باشد . جدول PEFR در کودکان که متناسب با اندازه قدشان و واحد لیتر بر دقیقه ( lit/min ) تهیه شده است ، ضمیمه شماره ۴ این جزوه می باشد .