روز خبرنگار، روز حق گویی و حق جویی و روز پاسداشت قلم است و تجلیل از اصحاب رسانه و جراید به عنوان صاحبان اندیشه فرصتی برای پاسداشت کوشش های صادقانه روزنامه نگاران آزاده که برای دسترسی، تولید، توزیع و انتشار اطلاعات از هیچ تلاشی دریغ نمی کنند.
اما آیا صرف تقدیر و تجلیل از خدمات عده ای از خبرنگاران و روزنامه نگاران در این روز کافی است بدون اینکه جایگاه رسانه و خبرنگار در این فرصت اندک مورد نقد و آسیب شناسی قرار گیرد و از بایسته های اخلاقی و حرفه ای مطبوعات و خبرگزاری ها صحبتی به میان بیاید؟ جایگاهی که گاهی با تطمیع منفعت جویان و اهالی ثروت و زمانی با تزویر روبه صفتان مواجه می شود که حقیقتاً گذر از این موانع سخت و دشوار است اما گاهی این حرفه برای عده قلیلی منفذی می شود برای نفوذ و جاسوسی یا مامنی برای کسب پناهندگی از دول غربی!
دستگیری تعدادی خبرنگار و روزنامه نگار جاسوس طی ماه های اخیر و یا ماجرای تقاضای پناهندگی ۵۰ نفر از افرادی که پیش از این خود را روزنامه نگار معرفی می کردند نقاط کلیدی ضعفی است که اگرچه مجال پرداختن به آن در ۲۴ ساعتی که بدین نام در تقویم ایرانی ثبت شده محدود است اما بیش از این زمان را نباید از دست داد.
امروز زمان انتقاد از خود و قلمی است که روی کاغذ می لغزد تا همواره دیگری را آماج نقدها کند.
امروز تعامل با ساختارهای مردم سالار و انقلابی از وظایف اساسی حرکت های تبلیغی و اجتماعی رسانه ها به شمار می آید. مجموع این ویژگی ها حرفه خبرنگاری و خبر رسانی را در عرصه متغیر و متلاطم اطلاعات و ارتباطات پر اهمیت و پرمخاطره می سازد، به همین دلیل یک خبرنگار خوب و موفق دارای یکسری ویژگی ها، اصول و مبانی رفتاری تعریف شده ای است.
آگاهی از رسانه واهمیت و جایگاه آن، شناخت محیط خبر و توانایی در تبدیل رویداد به خبر، مهارتهای کلامی و ارتباطی، چیرگی بر احساسات و پایبندی به اخلاق و هنجارهای پذیرفته شده به همراه پایبندی به منافع و مصالح ملی از جمله ویژگی های عام خبرنگاران است که در سراسر جهان به عنوان رکن اصلی روزنامه نگاری مطرح و مهم به شمار می رود.
حتی اصول اخلاقی خبرنگار هم مانند وقف شدن برای حقیقت، حفظ شرافت حرفه ای خبرنگار، احترام به حیثیت انسانی و حریم خصوصی، احترام به منافع عمومی و احترام به ارزشهای جامعه و آرمان های جهانی مورد تاکید قرار گرفته است و هر گونه تخطی از این قواعد به منزله خروج از دایره اخلاق خبرنگاری است که ناخودآگاه سلب اعتماد مردمی را به همراه خواهد داشت.
● شرافت خبرنگاری و تعهد خبری
گفت و گو با تعدادی از روزنامه نگاران و اصحاب جراید بهترین مرجعی است که می توان برای نقد درونی این صنف و آسیب شناسی کمی ها و کاستی های رسانه ای ها و مطبوعاتی ها بدان تکیه کرد.
هر چند گفت و گو با خبرنگاران و روزنامه نگاران که مشغله کاری، فرصت بودن با خانواده حتی فرصت زندگی را هم از آنان سلب کرده در ظاهر دشوار به نظر می رسد اما اینان که خود درد کشیده صرف زمان های طولانی برای یافتن مسولانند به آسانی دست از کار کشیده و حاضر به مصاحبه شدند تا مبادا خود نیز به جرگه مشترکان مورد نظر بپیوندند که چندان هم در دسترس نیستند. ضمن آنکه اینان و جمع کثیری از خبرنگارانی که سعادت گفت و گو با آنان در این زمان محدود نصیبمان نشد مشتاق نقد درونی حرفه خبرنگاری اند.
مهدی پروین زاد یکی از روزنامه نگاران پیشکسوت و کارشناس ارتباطات اجتماعی نخستین شخصی است که نظرش را در این مورد جویا شدیم.
وی البته نقد خود را به منابع درسی و دانشگاهی رشته ارتباطات اجتماعی و روزنامه نگاری معطوف می کند و در توضیح بیشتر به گزارشگر کیهان می گوید: جای برخی کتب تاریخی مانند کتاب اسناد خانه سدان در مورد سابقه روزنامه نگاران و خبرنگاران در دانشگاه ها خالی است. نسل جدید به دلیل عدم تجربه و نداشتن اطلاعات کافی از سابقه مطبوعاتی کشور و مطالبه نکردن آثار گذشتگان و بزنگاه هایی که با خیانت روزنامه نگاران به ضرر کشور تمام شد بصیرت کافی را ندارند و ممکن است در برخورد با بعضی حوادث نتوانند خیانت ها را تشخیص دهند.
وی آگاهی نسل جوان رسانه و مطبوعات را از شخصیت روزنامه نگاران و خبرنگارانی که آلت دست دشمنان شدند از جمله حادثه کشف اسناد در خانه سدان که ۵۰ نفر از مدیران جراید و روزنامه نگاران به ازای دریافت پول از شرکت نفت انگلیس حاضر شده بودند نهضت ملی شدن صنعت نفت را در جراید خود به ضرر مصالح ملی و منفعت مردم معرفی کنند، به عنوان یک نیاز عنوان می کند.
مروری اجمالی به تاریخ ایران طی صده اخیر نشان می دهد مطبوعات در ایران هرچند که در برخی مواقع نقش سازنده ای هم داشته اند اما در پاره ای موارد چندان نقش مثبتی ایفا نکردند.
پروین زاد در اینجا به سخن جلال آل احمد پس از وقایع ۱۳۲۰ استناد می کند که نشریات را دهان دریده می خواند که هر گروهبانی امتیاز نشر می گرفت و برخی مثل محمد مسعود در روزنامه خود با باجگیری به هر جناح و گروهی می تاخت و یا نشریات مبتذل از جمله مجله «این هفته» را می توان دیگر رسانه آن دوران به شمار آورد که به تاریک کردن وجهه روزنامه نگاری کمک کرده اند.
● الزام بر سوگندنامه مطبوعاتی
در حالی که مطبوعات وظیفه ایجاد وحدت ملی و همگرایی و میثاق ملی را بر عهده دارند و تفرقه و شقه کردن، هنر نیست اما گاهی شاهد انتشار اخبار تلخ و بعضا تحلیل های کذبی هستیم که برخی نشریات به انتشار آن مبادرت می ورزند.
پروین زاد در همین رابطه اظهار می دارد: این حادثه منحصر به آن دوران نبود بلکه هم اکنون متاسفانه در برخی روزنامه ها تحریم ها و تهدیدات دشمنان با افتخار تیتر یک می شود. در حالی که نویسنده جوان ما باید بداند ۶۰ سال پیش چه اتفاقاتی رخ داده و خارجی ها چطور از مطبوعات استفاده می کردند تا به سوء استفاده های خود در کشورهای اسلامی جامه عمل بپوشانند.
این روزنامه نگار با سابقه کشور در حوادث اخیر بخشی از التهاب موجود در جامعه را به علت تیترهای گزینش شده در اتاق فکر برخی از مطبوعاتی می داند که اگرچه در ظاهر ارتباطی با هم ندارند اما هماهنگ با هم عمل کرده و با انتشار اخبار خلاف واقع و متناقض روحیه یاس و ناامیدی را به جامعه تزریق می کنند.
همانطور که انتشار خبرهای کذب از جمله ماجرای کهریزک و صرفا انعکاس خبرهای منفی مثل آب آلوده، برنج آلوده و غیره با هدف ایجاد یاس و ناامیدی و دلزدگی از نظام بیانگر تعهد در حرفه خبر نیست.
گاهی دیده می شود برخی از پشت تریبون دشمن صحبت می کنند و تلاش می کنند نقاط ضعف را به دشمنان معرفی کنند.
در حالی که به اعتقاد صاحبنظران ارتباطات اجتماعی و روزنامه نگاران متعهد و برجسته بهره مندی از مدیریت فرهنگ در حوزه رسانه و آینده نگری در دهه های آتی و نیز حفظ هویت دینی و ملی، نگرش ها، دانش و آگاهی برای همه افراد جامعه و امیدواری به آینده از وظایف رسانه های برتر است.
این روزنامه نگار پیشکسوت با ضروری خواندن سوگند حرفه روزنامه نگاری آرزو می کند که سوگندنامه مطبوعاتی هم با الگوگرفتن از سوگندنامه پزشکی تدوین شود تا اخلاق مطبوعاتی از سوی خبرنگاران و روزنامه نگاران حفظ شود.
پروین زاد با تاکید بر شناخت عمیق دشمن در این مورد اینطور می گوید: صاحبان برخی روزنامه ها و جراید به جای اینکه برای دشمن شناسی وقت بگذارند فقط به فکر حریف شناسی در داخل هستند در حالی که دشمنان تا بن دندان مسلح خود را فراموش کرده اند. در واقع دشمن شناسی نقطه ضعفی مهم در مطبوعات ما است.
● بصیرت و ژرف اندیشی مطبوعاتی ها
طبق اعلامیه ای که توسط سازمان یونسکو ارایه شده خبرنگاران باید کوشش کنند تا اخباری را که در اختیار عموم می گذارند درست، دقیق و معتبر باشد و با تکیه بر اندیشه و پژوهش صحت و اعتبار خبر را تمیز دهند.
و این ممکن نمی شود مگر با بصیرت و موشکافی و تحلیل اخبار و حوادثی که به وقوع می پیوندد.
حبیب ترکاشوند دبیر سیاسی خبرگزاری قرآنی ایران در این زمینه به خبرنگار سرویس گزارش کیهان می گوید: خبرنگاری یکی از حرفه های حساس جهانی است که در این برهه از زمان در ایران اسلامی وظیفه انتقال آرمان ها و ارزش های نظام مقدس جمهوری اسلامی را برعهده دارد.
وی ضمن اعتقاد به نقش معلم گونه خبرنگاران ادامه می دهد: خبرنگار هر زمان کاستی هایی را دید باید فورا درصدد کشف اصلاح کنندگان آن باشد. البته یکی از معضلات و آسیب های این حوزه بحث سلامت و نگاه خاصی است که یک خبرنگار باید به جامعه داشته باشد. خبرنگار جزء خواص جامعه است. چرا که از عوام فاصله گرفته و وظیفه انتقال مواضع خواص را به جامعه برعهده دارد.
این عضو تحریریه روزنامه جوان با تاکید بر حفظ روحیه حرفه ای خبرنگاران در گرو داشتن بصیرت و اندیشه تصریح می کند: یکی از موارد لازم برای اصحاب جراید داشتن بصیرت است. حادثه کوی دانشگاه همچنین فتنه حواشی انتخابات ریاست جمهوری نشان داد مشکلاتی از این پس به نظام متحمل خواهد شد و فتنه های دیگری در راه است که خبرنگاران باید با بصیرت عمیق سرشاخه ها را بشناسند و از وابستگی جریان ها مطلع باشند و همان را برای جامعه تبیین کنند.
به طور حتم با اطلاع جامعه و اجرای درست چنین رسالتی، جامعه تبدیل به یک اجتماع بصیر می شود که در مواجهه با تلاطم های خبری آسیب پذیر نخواهد بود.
ترکاشوند البته رفع مشکلات خبرنگاران را هم یک نیاز قلمداد می کند و معتقد است: شاید خبرنگاری به عنوان یک شغل مرفه نگریسته می شود و بعضی تصور کنند چون این افراد از ارتباط با مسئولان و شخصیت ها برخوردارند بنابراین زندگی مرفهی دارند در حالی که عدم ثبات شغلی از مشکلات عمده خبرنگاران است و اگر فردی با وجود چنین مشکلاتی از لحاظ تقوا و ایدئولوژی هم مشکل داشته باشد دچار انحراف خواهد شد. بنابراین دولت و مسئولان از نگاه مادی و معنوی باید حمایتگر باشند تا اصحاب رسانه با فراغ خاطر به رسالتشان عمل کنند.
● سربازگیری غرب از جماعت اهل قلم
خبرنگاران واسطه انتقال خبر به مردم هستند بنابراین باید اهل صدق باشند. یعنی خبری که نقل می کنند باید مطابق با واقع باشد. برمبنای این تعریف اخلاق حرفه ای شکل می گیرد و مبتنی بر آن خبرنگار حق ندارد آنچه نقل می کند خلاف واقع باشد.
این اظهارات محمد کاظم انبارلویی سردبیر روزنامه رسالت است که در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان رعایت این موارد را آغاز راه خبرنگاری و روزنامه نگاری می داند.
وی دیگر عناصر مورد نیاز اخلاق روزنامه نگاری را اینطور توصیف می کند: خبرنگار در وهله اول بعد باید حافظ منافع و مصالح ملی باشد. متاسفانه برخی این اصول را زیر پا می گذارند و مصلحت ملی را فدای خوشایند آمریکا و انگلیس می کنند وحتی توسط دشمنان نظام حمایت . ارتزاق می شوند. طی دو دهه گذشته شاهد اخبار و تحلیل هایی بوده ایم که متضمن وحدت ملی و انسجام اسلامی نیست در حالی که خبرنگار متعهد باید بیشترین دغدغه را برای وحدت داشته باشد.
وی با اشاره به تقاضای پناهندگی نزدیک به ۵۰ نفر از روزنامه نگاران از دولت آلمان و یا اشتغال خبرنگاران روزنامه های دوم خردادی بعد از مدتی در شبکه های رسانه ای صدای آمریکا و بی بی سی معتقد است که این افراد همان زمان که در ایران بوده اند هم به فکر مردم نبودند و حال با افشای این وقایع به وطن اصلی خود یعنی غرب بازگشته اند.
وی این اتفاق را حاصل بیداری و هوشیاری مردم در صحنه نبرد نرم می داند و ابراز امیدواری می کند: صاحبان اندیشه و قلم از حوادث مشابه درس عبرت بگیرند و با رعایت تقوا جزء صادقین قرار گیرند.
سردبیر روزنامه رسالت در ادامه تصریح می کند: صادقین کسانی اند که خبر را مطابق صداقت نقل می کنند و نیت و عملشان یکی است. ملت از ما می خواهد که صادق و با تقوا باشیم و اگر به این مطالبه پاسخگو نباشیم مطالبه دیگر بازگشت آمریکا است. یعنی سربازی آمریکا به جای سربازی ملت. از ابتدای انقلاب هم ایالات متحده مشغول سربازگیری بود بویژه این هدف را در رسانه ها دنبال می کرد. برخی هم سرباز آمریکا بودند و در ایران به عنوان روزنامه نگار فعالیت می کردند در حالی که مدتی بعد از رسانه های خارجی سردرآوردند. این افراد وقتی که در ایران بودند نماینده رسانه های غربی بودند و اکنون مردم هویت آنها را کشف کرده اند.
«خبر رسانی و گزارشگری، حرفه مهم و با ارزش است و هنگامی که با انگیزه های شرافتمندانه و صداقت و امانت همراه می شود، ارزش مضاعفی می یابد.»
عبارات فوق فرمایش رهبر معظم انقلاب در تاکید مقام شامخ اهل قلم در رسانه و مطبوعات است البته با این شرط که انگیزه های شرافتمندانه در آن رعایت شود چرا که دول آمریکایی و اروپایی در تلاشند با تهدیدات و گاه تشویق هایی به عضوگیری از میان این گروه بپردازد تا مطامع خود را از طریق آنان در جامعه دنبال کند.
بی تردید سر آمد همه عوامل انسانی تاثیرگذار در عرصه رسانه های اطلاع رسانی، خبرنگاران هستند که با حضور در صحنه ها، حوادث و بحران ها که غالباً با خطرات، نامهربانی ها، فریب کاری ها توام است به تهیه خبر و اطلاع رسانی مبادرت می ورزند و زمینه های سیاست گذاری ها و تصمیم گیری ها و حتی تاثیرگذاری های یک رسانه را فراهم کرده و یا تقویت می کنند.
خبرنگاران در حرفه خود به اصول اخلاقی، انسانی و نیز عقاید فردی و گروهی خود و دیگران بسیار مقید هستند و گاهی اتفاق می افتد که بخاطر همین عقیده مندی ها، کار و موقعیت خود را از دست داده و حاضر نیستند که علیه حقیقت، تبانی کنند.
در واقع رسانه برتر، مخاطب گرا، فرهنگ ساز، معتقد به اصول و مبانی مکتبی و شفاف ساز است و بدون جهت گیری با جلب اعتماد و پیام رسانی مناسب از فضای داخلی و خارجی برای تنویر افکار عمومی نسبت به رویدادهای داخلی و خارجی با اثربخشی کامل بهره می گیرد.
مرور تاریخ گواه خوبی بر تکرار دوباره تلاش فتنه گران غربی برای فریب اذهان عمومی است که متاسفانه از مجرای صاحبان قلم اجرا می شود.
همانطور که امام راحل بر هوشیاری جوانان در مقابل این فتنه ها هشدار داده و فرمودند: «آنهایی که از این مملکت، از این کشور استفاده می بردند و همه منافع شما را می بردند و می خوردند و خرج عیاشیها می کردند، آنها باز مشغول توطئه هستند که نگذارند این کشور حال آرامش پیدا کند. و وقتی که آرامش پیدا نکند، نمی شود که اصلاحش کرد. و اگر اصلاح نشود ممکن است که باز به حالهای سابق برگردد. از این جهت باید با بیداری، همه جوانهای محترم عزیز با بیداری توجه داشته باشند که اینهایی که در بین جمعیت ها می آیند و می خواهند با اظهار اسلامیت، با اظهار اینکه ما برای کشورمان دلسوز هستیم، مانع بشوند از اینکه مردم کار بکنند. اینها همانهایی هستند که می خواهند نگذارند مملکت شما، کشور شما مستقل بشود . »
● خلأ آشکار راهبری فضای رسانه ای
به عبارت ساده تر خبرنگار مومن و متعهد یعنی خبرنگاری که پیش رو حرکت کند نه اینکه به دنبال دیگران و پیرو باشد.
محسن مهدیان سردبیر سایت جهان نیوز با ابراز این عقیده در گفت و گو با گزارشگر کیهان خبرنگار متعهد را فردی می داند که به وظیفه خبرنگاری خود عمل کند و برای خبر تقدس قایل شود.
وی ضمن تاکید بر لزوم توجه خبرنگاران به اهمیت مسایل ایدئولوژیک و موضوع و اصالت اخبار رعایت امانت را مهمترین اصلی می داند که می بایست مورد توجه جامعه خبری قرار گیرد.
وی در ادامه توضیح می دهد: وظیفه دیگری که باید مهمتر تلقی کرد توجه به نقد و انتقاد است. خبرنگار متعهد باید پیشرو باشد نه پیرو و بدین وسیله جامعه را به دنبال هدف متعالی اش بکشد. وی مهمترین مشکل جامعه خبری امروز را نبود رهبری و هدایت خبر از سوی خبرنگاران می داند و تاکید می کند: طبق دانش اقتصاد این عرضه و تقاضای جامعه است که مشخص می کند چه چیزی اصل است و چه ارزش و قیمتی دارد بنابراین تقاضای مخاطب اهمیت دارد و خبرنگار باید خبر را تولید و فضای رسانه ای جامعه را راهبری و هدایت کند.
اما این خلأ از سوی محمدپارسایک خبرنگار اصولگرا به نوعی دیگر مطرح می شود.
وی در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان علاوه بر اینکه جایگاه رسانه را به عنوان یکی از ابزارهای انتقال پیام دارای اهمیت و جایگاه ویژه ای در افکار عمومی و همچنین در میان دستگاه ها و نهادهای مختلف جامعه می داند، اما معتقد است: در برخی عرصه ها خبرنگاران در نگاه خوش بینانه، ناخودآگاه نقش روابط عمومی یک سازمان را برعهده گرفته و از وظیفه ذاتی خود دور می شوند. و این نخستین مشکلی است که رسانه را تهدید می کند. زیرا در این حالت نمی توان به نیاز افکار عمومی یعنی پالایش و نقد صحیح نارسایی ها و مشکلات موجود در عرصه های مختلف پاسخ داد.
وی ادامه می دهد: مهمترین وظیفه حرفه ای و اخلاقی یک خبرنگار انتقال صحیح ودقیق مشکلات و ضعف ها و قوت های حاشیه برنامه های کاری است. اما توجه به یک نکته حائز اهمیت است و اینکه خبرنگاران در مفهوم خاص و رسانه ای در مفهوم عام باید از قوانین مصرح جمهوری اسلامی ایران تبعیت کنند و به عبارتی حدود فعالیت آنها در قانون مطبوعات کاملا مشخص شده است.
وی با این تاکید که متاسفانه در برخی از گزارش ها و اخبار عبور از حدود قوانین را شاهدیم که به عبارتی فضای دوباره ای را برای رسانه های معاند و بیگانه علیه جمهوری اسلامی ایران فراهم می کنند، اظهار می دارد: این مساله از تعهد و وظیفه اصلی روزنامه نگاران دور است.
● جایگاهی که هنوز شفاف نیست
خبرنگاران و روزنامه نگاران و همه فعالان عرصه رسانه آنگونه که باید به درستی از سوی دستگاه های مسئول شناخته نشده اند یا به عبارتی جایگاه رسانه و به تبع آن خبرنگار هنوز در جامعه مشخص و شفاف نشده است.
علی مسعودی، سرمقاله نویس یکی از نشریات اصولگرا شفاف نبودن جایگاه خبرنگاران را مشکل پیش روی این حرفه موثر ومهم برمی شمارد و در توضیح بیشتر می گوید: برخی دستگاه ها خبرنگاران را بسان افراد فرصت طلب و هوچی گر می دانند که خود و سازمان متبوعشان را از رویارویی با آنان پرهیز می دهند. برخی دستگاه ها هم خبرنگاران را به عنوان وظیفه بگیران خود قلمداد کرده و از آنان تنها توقع انتشار اخبار مثبت و شبه روابط عمومی دارند.
به اعتقاد وی در این دو حالت مشخص است معنا و مفهوم درستی از جایگاه خبرنگاران و رسانه در نگاه برخی از مسئولان وجود ندارد. به هر حال باید این گروه از مخالفان عرصه های مختلف جامعه را به عنوان یکی از تاثیرگذارترین اقشار جامعه قلمداد کرد و حقوق آنان را مورد توجه قرار داد.
خبرنگاران بر اساس وظیفه حرفه ای خود باید تلخ ترین و شیرین ترین اخبار را به محض وقوع آن منتشر کنند. اما متاسفانه برخی افراد و دستگاه ها این وظیفه را برنمی تابند و در برابر آن واکنش نشان می دهند.
مسعودی در این مورد هم تاکید می کند: خبرنگاران تاکنون کمترین حمایت را از سوی نهادهای حامی شاهد بوده اند. صرف ایجاد انجمن روزنامه نگاران ایران و دیگر انجمن ها نمی تواند خلأ نهادهای حامی این قشر آسیب پذیر و زحمت کش را جبران کند.
● خبرنگار باش، بدون تخصص!
نگاهی به روند فعالیت مطبوعات در کشورهای پیشرفته حاکی از تخصص خبرنگاران و روزنامه نگاران فعال در حوزه های خبری مجزایی است. در حالی که ایران اسلامی هنوز نتوانسته چنین جایگاهی در مطبوعات ایجاد کند. هر چند تلاش خود خبرنگاران و روزنامه نگاران برای کسب چنین درجه ای مهمترین اولویت است.
علی مسعودی در ادامه ضمن اشاره به رویکرد تخصصی جهان امروز رسانه اولین ضعف رسانه های داخلی را بی توجهی به تخصصی کردن حوزه های فعالیت خبرنگاران می داند.
وی توضیحاتش را اینطور ادامه می دهد: یعنی یک فرد خبرنگار باید در بزنگاه حوادث اجتماعی و اقتصادی و سیاسی به کار گرفته شود. یک روز در نشست اقتصادی شرکت می کند و ممکن است فردا در نشست های سیاسی حضور داشته باشد. در واقع اختلاط حوزه ها باعث شده خبرنگار حرفه ای و تخصصی کمتر داشته باشیم. البته جایگاه خبرنگاران هم مهم است. اما خبرنگاران کمتر به ارتقای سطح علمی و دانش فنی خاص رسانه رغبت و تمایل نشان می دهند. متاسفانه این بی علاقگی و عدم رغبت را در انتشار اخبار همسان و گزارش ها و یادداشتهای کم تحرک رسانه ای شاهد بوده ایم. از سوی دیگر دستگاه های مختلف اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و فرهنگی به دلیل عدم شناخت و آگاهی لازم از جایگاه حساس خبرنگاران کمتر به این قشر از جامعه فرصت بازنویسی نقاط ضعف و مشکلات و موانع موجود در مسیر طرح ها و برنامه ها را می دهند.
به عبارتی خبرنگاران در انتشار یک خبر علاوه بر اینکه استرس ها و اضطراب های ناشی از وقوع حوادث را تحمل می کنند باید در همان عرصه به چگونگی عبور از موانع پیش رو در خبر خود هم بپردازند. استرس و اضطراب مضاعف می شود.
وی می گوید : به طور کلی باید از نگاه تقویمی و مناسبتی به روز خبرنگاران فاصله گرفت و با یک نگاه حرفه ای و اخلاقی به تبیین صحیح و درست جایگاه رسانه و وظایف خبرنگاران پرداخت. در این حالت جایگاه پرسشگر و پاسخگو آشکار شده و سختی ها و موانع کنونی در مسیر اطلاع رسانی تا حدودی مرتفع خواهد شد.
● پایبندی به بایدها برای اعتلا و ارتقا
خبرنگار هم مانند سایر آحاد جامعه باید به یکسری بایدها و نبایدها در حرفه اش پایبند باشد. او باید در جریان کار روزمره اش به ارزش ها و اصول اسلامی و تغییر ناپذیر کشور که خون صدها هزار شهید و جانباز برای اعتلای آن بر زمین ریخته شده متعهد باشد.
کمال احمدی خبرنگار سرویس سیاسی روزنامه کیهان نیز در توصیف تعهد خبری، خبرنگار را به واسطه پل ارتباطی میان مردم و مسئولان بودن به پایبندی به اصول و ارزش ها مقید می داند و در ادامه به گزارشگر کیهان می گوید: این فرد نباید فقط به منافع شخصی خود و جریان متبوعش توجه کند. در عین حال که نسبت به آلام و مشکلات مردم در حوزه های مختلف اقتصادی سیاسی فرهنگی و اجتماعی بی تفاوت نیست همزمان نباید چشم خود را بر واقعیت های جامعه و تلاش های مسئولان برای رفع مشکلات ببندد و یکسره به سیاه نمایی وضعیت موجود بپردازد.
به اعتقاد او خبرنگار متعهد فردی است که در قبال تطمیع ها و تهدیدها از اصول لایتغیر اسلامی خود عقب نشینی نمی کند و در تندباد حوادث و فتنه ها راه از بیراه تشخیص می دهد. همچنین قرار نیست برای گذران معیشت خود به هر پیشنهادی برای کار پاسخ مثبت دهد.
وی ضمن اشاره به آغازین روزهای استقرار دولت نهم به بیان خاطره ای می پردازد و اینطور ادامه می دهد: در حوزه خبری در حال حاضر مشغول به فعالیت در آن بودم یکروز یکی از خبرنگاران به من مراجعه کرد و از سفر تفریحی خبرنگاران به هند خبر داد که هزینه آن توسط یکی از خبرنگاران که از توان مالی چندانی هم برخوردار نبود حساب شده بود. در پی کشف اصل ماجرا بر آمدم که در نهایت دریافتم جریانی که هزینه این سفر تفریحی را متقبل شده از خبرنگاران خواسته است تا پس از این سفر تفریحی هر خبرنگاری در رسانه خودش به طور متناوب هفته ای یک یا دو مطلب بر ضد جریان اصولگرای دولت و مجلس منتشر کند که البته خوشبختانه این سفر به دلیل هوشیاری خبرنگاران متعهد انجام نشد.
احمدی علت ذکر این خاطره را لزوم هوشیاری خبرنگاران مطرح می کند و می گوید: خبرنگاران باید مراقب باشند و برای گذران امور معیشتی خود به هر پیشنهاد کاری پاسخ مثبت ندهند چرا که این حرفه در شرایط فعلی و به جهت اثرگذاری جدی در جنگ نرم به شدت مورد طمع دشمنان انقلاب اسلامی است.
● حفظ فاصله نقد و تخریب
خبرنگار در دنیای کنونی که عصر ارتباطات نام گذاری شده نقش مهمی در پاسداشت ارزش های فرهنگی، اجتماعی جامعه خود دارد. ارزش هایی که بوسیله تهاجم فرهنگی دشمن که مقام معظم رهبری از آن به جنگ نرم یاد کرده اند مورد هدف قرار گرفته است.
محمود درقدمی خبرنگار واحد مرکزی خبر در سبزوار و عضو انجمن صنفی خبرنگاران و نویسندگان این شهر، خبرنگار متعهد را در درجه نخست وارد نکردن سلایق و عقاید سیاسی به اخبار و تحلیل ها می داند و می گوید: این فرد در انتقال یک رویداد نهایت انصاف را به خرج دهد و با در نظر گرفتن عدالت در جهت اطلاع رسانی شفاف و صحیح گام بردارد. ارایه تحلیل های درست و راهکارهای مناسب زمینه توسعه جامعه را در عرصه های مختلف فراهم می کند.
وی با تاکید بر اینکه نقش خبرنگار صرفا نقادی نیست، در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان تصریح می کند: نقد نباید به تخریب مسئولان تبدیل شود بلکه آداب و رسوم و سنن بجا مانده و اخلاق را باید پاسداری کرد. اخبار و گزارش های یک خبرنگار در سال های آتی به عنوان سند تاریخی مورد استناد مردم و دولت مردان قرار خواهد گرفت پس باید در این گزارش ها واقعیات جامعه، دردها و کاستی ها را بدون اغراض شخصی مورد کنکاش قرار داد و تصمیم گیری درباره موضوعات مختلف را به خود مردم واگذار و از هر گونه خط دهی در افکار عمومی خودداری کرد.
در قدمی پاسخگویی به دغدغه های خبرنگاران را مرتفع کننده بسیاری از مشکلات می داند و می گوید: خبرنگاران به ویژه افرادی که در شهرستان ها هستند با توجه به محیط زندگی و محل خدمت با مشکلات و چالش های متفاوتی روبرو هستند مشکلاتی که تنها در روز خبرنگار بازگو و کاری برای حل آن معمولا انجام نمی شود. در شهرستان ها به خبرنگاران محلی به ازاء تهیه خبر مبلغ ناچیزی پرداخت می شود جدای از آن برخی مدیران بخاطر حفظ موقعیت شغلی خود از مصاحبه در خصوص مشکلاتی که به حوزه کاری آنان مربوط می شود خودداری می کنند و در بسیاری موارد کمبود اعتبارات را تنها عامل بروز آن مشکل می دانند. البته این تنها مشکلات خبرنگاران و روزنامه نگاران شهرستانی نیست بلکه عکاسان خبری هم با مشکلات عدیده ای مواجهند.
مرضیه بابایی عکاس خبری با ذکر این موضوع مشکلات کاری اش را علت بروز برخی بی توجهی ها به خبر، اهمیت آن و حتی انتشار آن می داند.
وی به گزارشگر کیهان می گوید: هماهنگی مجالس و نشست های خبری برای عکاسان مشکل است. به ویژه اگر در رسانه ای مشغول باشیم که تازه کار و ناشناخته است. محدودیت حوزه های خبری، اهمیت دادن برخی رسانه ها به جلسات سیاسی و بی توجهی به سوژه های خبری اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و هنری جایگاه عکاسان خبری را پایین می آورد.
حتی ارزش کمی که برخی خبرنگاران برای عکس قایل می شوند آزار دهنده است. در برخی مراکز و سازمان ها با عکاس برخورد بدی می شود. کسب مجوز از نیروی انتظامی هم مشکل دیگری است که با آن مواجهیم .
