● آیا شما هم وسواس دارید؟
اختلال وسواسی یک نوع اختلال اضطرابی ناتوان کننده است. در این اختلال مدام افکار مزاحم و ناخواسته ای شکل می گیرند که فرد نمی تواند از دست آنها خلاص شود. مثلاً ممکن است فرد دائماً از این که همه اجسام آلوده هستند هراس داشته باشد و برای رهایی از این هراس مکرراً دستها و اجسام را بشوید. وسواس شستشو یک نوع از اختلال وسواسی به شمار میرود. ا ختلال وسواسی از انواع خفیف تا بسیار شدید میتواند باشد و میتواند موجب آشفتگی زندگی فردی و اجتماعی شده و حتی کار یا تحصیل فرد را مختل کند.
● علت ایجاد وسواس چیست؟
علت دقیق ایجاد وسواس مشخص نشده است ولی علل مختلفی از جمله علل مربوط به مغز، عوامل ژنتیکی و محیطی بر آن تاثیر دارند. تصویربرداری از مغز در بیماران نشان می دهد که فعالیت مغز این افراد الگوی متفاوتی دارد و فعالیت قسمت خاصی از مغز در آنها غیر طبیعی است. این یافته ها و نیز به هم خوردن تعادل واسطههای شیمیایی خاصی مانند سروتونین ممکن است با بیماری در ارتباط باشد.
● علائم اختلال وسواسی چیست؟
وسواس یک بیماری مزمن و طولانی مدت است. ممکن است علائم زمانی افزایش و زمانی کاهش یابند. درمان، علائم بیماری را تخفیف میدهد ولی ممکن است برخی از علائم مدتی پس از شروع درمان نیز باقی بمانند. اضطراب شایع ترین علامت این بیماری است. مثلاً ممکن است فرد احساس کند که اگر یک کار خاص را انجام ندهد اتفاق وحشتناکی رخ می دهد. یا ممکن است مکرراً اجاق گاز ، شیرآب، بخاری، قفل در و ... را چک کند و اگر این کار را نکند احساس اضطراب شدید، پریشانی و بی کفایتی به فرد دست میدهد وسواس چک کردن یکی دیگر از انواع وسواس است.
▪ نشانه های اختلال وسواسی شامل:
۱) وسواس: افکار نابهجا، تکرار شونده، ناخواسته و اجبارکننده ای است که افکار طبیعی فرد را مختل میکند و موجب اضطراب یا هراس میشود. این افکار میتوانند فجیع و بیرحمانه و یا به صورت ترس از بیماری باشد و یا مانند ترس زیاد از صدمه دیدن خود یا افراد مورد علاقه ، نیاز شدید به اینکه باید همه کارها کاملاً دقیق و صحیح انجام شوند، هراس از آلودگی و کثیفی اشیا و...
۲) اضطرار و اجبار: رفتارها یا کارهای عمدی است که برای کنترل افکار وسواسی مکرراً انجام میشوند. فرد به این روش تلاش می کند تا از دست افکار آزار دهنده خود خلاص شود. مانند شستن مکرر یا چک کردن مداوم کاری که انجام شده، شمردن مکرر یک عمل مانند شمردن مکرر دفعات شستشو، تکرار کردن کارها مثلاً چیدن مکرر اشیا برای اینکه منظم شوند، جمع آوری و انباشتن اشیا خاص و... افراد مبتلا در آگاهی از بیماری خود متفاوتند. ممکن است گاهی متوجه باشند که افکارشان صحیح نیست و گاهی عمیقاً به آن معتقد باشند.
● چگونه اختلال وسواسی تشخیص داده می شود؟
تشخیص اختلال وسواسی با توجه به علائم آن، تاریخچه بیماری و معاینه توسط پزشک صورت میگیرد. وسواس یا اجبار به انجام کار خاص وقت گیر بوده و معمولاً بیش از یک ساعت در روز طول می کشد. همچنین به میزان زیادی روال عادی زندگی روزمره، کار، روابط اجتماعی یا تحصیل فرد را مختل می کند.
اختلال وسواسی چگونه درمان می شود؟ درمان اختلال وسواسی از طریق مشاوره، روان درمانی و همچنین به وسیله داروها صورت می گیرد.داروهای ضدافسردگی خاصی هستند که برواسطههای شیمیایی مغز مانند سروتونین اثر میکنند. برای تاثیر این داروها بر افکار و رفتارها ممکن است به چند هفته زمان نیاز باشد. روان درمانی نیز از طریق روش رفتار شناختی انجام می شود. با مواجهه تدریجی با عامل هراس و خودداری از انجام کارهای خاص به مرور از اضطراب و هراس فرد کاسته میشود. مثلاً اگر وسواس شستشو دارید مکررا شیئی را که تصور میکنید آلوده است لمس کنید و پس از آن دستهای خود را نشویید. اگر این کار را تکرار کنید به تدریج از هراس و اضطراب شما کاسته خواهد شد. این کار در مورد افکار نا بجا نیز موثر است. بهترین روش، استفاده همزمان از دارو و روان درمانی است.
● وقتی فشار چشم بالا میرود
آیا می دانید چشم هم فشار دارد و فشار چشم بالا میرود؟ از کجا بفهمیم که فشار چشممان بالا رفته است؟ "گلوکوم یا آب سیاه بیماری است که سبب تخریب عصب بینایی میشود. این بیماری در آغاز هیچ علامتی ندارد ولی میتواند در طول زمان به کاهش بینایی و در نهایت، به نابینایی منجر شود.طبق مطالعاتی که در تهران و بعضی از استانها صورت گرفته، میزان شیوع گلوکوم در افراد بالای ۴۰ سال، حدود ۴/۱ درصد است."
● در بیماری گلوکوم چه اتفاقی در چشم رخ میدهد؟
گلوکوم یک بیماری است که انواع متفاوتی دارد. در این بیماری، عصب بینایی بر اثر افزایش فشار داخل چشم تحلیل میرود که البته گاهی ممکن است این اتفاق بدون افزایش فشار داخل چشم هم رخ بدهد.
به چه دلایلی فشار داخل چشم افزایش پیدا میکند؟یک مایع به طور دائم در داخل چشم از زواید جسم مژگانی در حال ترشح است که وظیفه تغذیه بافتهای مجاور را به عهده دارد. این مایع همانطور که ترشح میشود از قسمت دیگری از چشم خارج میشود. در بیشتر انواع گلوکوم، سدی در راه خروج مایع زلالیه ایجاد میشود که باعث میشود مایعی که دائما در حال ترشح است خارج نشده و در نتیجه فشار داخل چشم افزایش یابد. گلوکوم ۲ نوع زاویه باز و بسته دارد. این سد در نوع شایع بیماری که همان گلوکوم زاویه باز است در ساختمان خروجی مایع زلالیه قرار دارد که معمولا بهطور ارثی ایجاد میشود.
● فرد مبتلا چه طور میبیند؟
در گلوکوم زاویه باز ابتدا علامت خاصی وجود ندارد و دید طبیعی است. اما اگر بیمار به موقع مراجعه نکند و درمان نشود، ممکن است به مرور دیدش محیط نداشته باشد. درست مانند این است که از درون یک لوله به اطراف نگاه میکند.
● چه عواملی زمینهساز آن است؟
در انواع اصلی بیماری معمولا زمینههای ارثی دخالت دارند؛ یعنی اگر فردی در خانواده و بستگان نزدیکش بیمار مبتلا به نوع شایع گلوکوم باشد، حتما باید از نظر این مشکل بررسی شود. عامل دیگر، نژاد است. در بعضی از نژادها مانند نژاد سیاه، گلوکوم بیشتر دیده میشود. در بعضی از قسمتهای دنیا هم گلوکومهای زاویه بسته بیشتر دیده میشود مانند شرق دور و به خصوص چین که در آنجا شایعتر هستند. عامل دیگر افزایش سن است که میزان ابتلا را بیشتر میکند. دوربینی، نزدیکبینی یا عوامل خاص چشمی مانند کمی ضخامت قرنیه و یکسری فاکتورهای دیگر مانند استفاده طولانی مدت از استروئیدها (کورتون) به اشکال گوناگون تزریقی، خوراکی و حتی نوع جلدی، خطر بروز آب سیاه یا گلوکوم را افزایش میدهند. همچنین التهاب داخل چشمی، ضربه و خونریزی داخل چشم، در بروز گلوکوم موثرند.
چه افرادی بیشتر در معرض خطرند؟
دیابت و فشار خون جزء عوامل مساعدکننده اصلی محسوب نمیشوند ولی به طور کلی بیماران دیابتی بیشتر از بقیه به گلوکوم مبتلا میشوند.
● سن و جنس تا چه حدی در ابتلا به این مشکل دخیل هستند؟
البته هیچ سنی از ابتلا به گلوکوم مصون نیست. حتی این بیماری ممکن است در نوزادان هم یافت شود ولی شیوع آن خیلی کم است. به طور کلی هر چه سن بالاتر برود، میزان شیوع بیماری گلوکوم بیشتر میشود. جنس هم تاثیر چندانی در ابتلا به گلوکوم ندارد. فقط در انواع خاصی از بیماری ممکن است تاثیر جنس اهمیت داشته باشد.
● ظاهر چشم فرقی میکند؟
علائم انواع گلوکوم متفاوت است ولی در نوع شایع بیماری که گلوکوم زاویه باز و شایعترین نوع گلوکوم است متاسفانه تا مراحل آخر، هیچ علامتی وجود ندارد، بنابراین باید قبل از اینکه گلوکوم دید بیمار را از بین ببرد، تشخیص داده شود و این امر تنها با مراجعات مکرر و منظم به چشمپزشک امکانپذیرخواهد بود. چنانچه بیماری به موقع تشخیص داده شده و درمان شود، بهبودی حاصل خواهد شد ولی در مراحل پیشرفته امکان برگشت دید حتی با درمان هم وجود نخواهد داشت و قطعا به نابینایی منجر میشود.
● آیا راهی برای پیشگیری وجود دارد؟
بعضی از انواع گلوکوم زاویه بسته معمولا با استفاده از اشعه لیزر قابل پیشگیری است اما متاسفانه انواع دیگر گلوکومها راه پیشگیری ندارند. البته گلوکوم زاویه بسته در ایران هم زیاد است و اگر بیماران به موقع مراجعه کنند، نجات پیدا میکنند.
● برای درمان چه کارهایی برای افراد مبتلا انجام میشود؟
تنها درمانی که می شود روی آن حساب کرد، پایین آوردن فشار داخل چشم است و روشهای درمانی دیگر هنوز قابل قبول تعمیم نیست. فشار داخل چشم را میتوانیم با دارو پایین بیاوریم و چنانچه با دارو پایین نیامد، از اشعه لیزر استفاده میکنیم و باز اگر به فشار مطلوب نرسید به عمل جراحی دست میزنیم.
● آیا پس از همه این درمانها دید چشم به حالت طبیعی برمیگردد؟
خیر! چون عصب بینایی تخریب شده و قابل برگشت نیست، در نتیجه بینایی به حالت اول برنمیگردد. به همین دلیل اصرار به تشخیص سریع بیماری است تا زودتر نیز درمان شود.
▪ توصیه:
همه افراد به خصوص در سنین بالا، باید معاینات دورهای چشمپزشکی داشته باشند. افرادی هم که فاکتورهای مساعدکننده بیماری را دارند بهتر است از ۴۰ سالگی به بعد هر سال به چشمپزشک مراجعه کنند.
