آشوب‌های پاریس، آتش زیر خاکستر

ابتدا آتش از حومه پاریس شعله ور شد. دو نوجوان آفریقایی تبار در هراس از گرفتار آمدن به دست پلیس، در پس یک ترانس برق سنگر گرفتند وجان سپردند. این رخداد، مقدمه‌ای شد بر جوش و خروش فرودستان حاشیه پاریس علیه جهت‌گیری‌های اقتصادی و اجتماعی دولت فرانسه. اما این خروش اجتماعی و شورش اجتماعی و شورش شهری می‌رود تا به یک شورش سیاسی تبدیل شود . چه وقتی که علم طغیان به اهتزاز در می‌آید، سیاست ساز وکاری مناسب برای استمرار آن محسوب می‌شود. شاید چند صباحی دیگر خیابان شانزلیزه و حمله سن ژرمن به جای آنکه محمل گفت و شنودهای روشنگران فرانسوی، باشد به مکانی برای طغیان علیه نظم موجود مبدل شود. آنگاه با دیگر گفتمان توده‌ها، پارادایم روشنفکران را به چالش می‌کشد. به راستی چه اتفاقی در مهددموکراسی اروپا در حال وقوع است؟ چه شده است کشوری که تامین اجتماعی مدرن و حقوق مدنی آن زبانزد روشنفکران جهان سوم است، در چنین گردابی گرفتار آمده است؟ حزب کمونیست فرانسه؛ در بیانیه‌ای، وضعیت فعلی پاریس را یک شکست مطلق برای سیاست‌های راستگرایانه دولت به شمار آورده است. جدای از جدل قدیمی کمونیسم و سرمایه داری، حزب کمونیست فرانسه به درستی بر نقطه ثقل این بحران اشاره کرده است؛ سیاست‌های راستگرایانه. مختصات این سیاستهای راستگرایانه چیست؟ شهردار سوسیالیست حومه پاریس گفته است که نقطه اصلی آشوب‌های اخیر به شمار می‌رود دو یا سه روز پیش در گفت‌وگویی اظهار داشت: چنانچه کوچک‌ترین محل فرهنگی یا عبادی یهودیان یا مسیحیان مورد هتک حرمت قرار گیرد فورا تمامی دولتمردان آن را محکوم می‌کنند و اما در مواجهه با اعمال مشابه در قبال مسلمانان، چنین اقدامی کمتر دیده شده است. بعد از ۱۱ سپتامبر، مسلمانان در همه جای جهان مورد یک هجمه وسیع تبلیغاتی قرار گرفتند، افراطی گری مشتی نامسلمان که خود را به دروغ، مسلمان می‌خوانند، به کلیت مسلمانان تعمیم داده شد و در منظر افکار عمومی غرب این امر جلوه داده شده که اسلام و تروریسم در تلازم با یکدیگرند. هم اکنون براساس تصاویر پخش شده از شورش‌های اخیر در رسانه‌های گروهی جهان،‌ عمده جوانانی که در این آشوب‌ها شرکت می‌کنند،آفریقایی تبار و مسلمان هستند. مطابق با آمار بیش از ۵۰ درصد از جوانان مسلمان و مهاجر ساکن حومه پاریس بیکار هستند و در فقر و تنگدستی روزگار می‌گذرانند. در مواجهه با این وضعیت، دولت فرانسه، شخص نگولا سارکوزی وزیر کشور،‌ در اظهاراتی شبه فاشیستی آشوبگران را تفاله‌های جامعه می‌خواند و خواستار پاک سازی صنعتی محله‌های حومه پاریس می‌شود. ● تجدید حیات لیبرالیسم کلاسیک در فرانسه با مداقه در این اظهارات به نظر می‌رسد که دولت فرانسه از لیبرالیسم دست برداشته و به قرن نوزدهم و دوران یکه تازی لیبرالیسم کلاسیک رجعت نموده است. دورانی که حضیض عدالت اجتماعی محسوب می‌شد و در آن صرفا یک فایده گرایی صرف محلی از اعراب داشت. حومه پاریس جولانگاه مهاجران است. مهاجرانی از آفریقا، آسیای جنوب شرقی، آمریکای لاتین. بیش از ۳۰ سال است که این محلات در یک حالت« زیست حاشیه ای» به سر می‌برند. بدین معنا که حیات اجتماعی آنان منفصل از حیات اجتماعی کل جامعه فرانسه بوده و اما حیات اقتصادی آنها خیر. آنها کارگران و مستخدمین به حرکت درآمدن اشراف گری جامعه فرانسه‌اند. مهد مد و لباس و آرایش، مهمانی‌های مجلل، به مستخدمینی احتیاج دارد که مهاجر باشند. چه آنکه شان یک فرانسوی بالاتر از آن است که مستخدم به شمار آید! برخی فرانسویان را نژادپرست‌ترین مردم دنیا به شمار می‌آورند و عمده‌ترین دلیل اطلاق چنین خصوصیتی به فرانسویان را نحوه برخورد آنان با مهاجران خارجی عنوان می‌کنند. اکنون مهاجران سرخورده از تحقیر اجتماعی مضاعف، شورش کرده‌اند. شورشی که اگر چه از حاشیه پاریس آغاز شده اما کم کم به متن آن نیزسرایت کرده است. ● در تکاپوی حل و فصل بحران بگذارید از انگ زدن به محلات بپرهیزیم ... بگذارید از مخلوط کردن یک اقلیت آشوب طلب با اکثریت وسیعی که مایل است با جامعه فرانسه همراه شود و پیشرفت کند، اجتناب کنیم این سخنان نخست وزیر دوویلپن در واکنش به شورش‌های اخیر است. برخی از تحلیلگران معتقدند که وی کوشیده است با این سخنان به نوعی، گفته‌های منتسب به سارکوزی را تلطیف کند. به نوعی راه خود را برای پیروزی در انتخابات ۲۰۰۷ ریاست جمهوری در فرانسه هموار سازد. از سوی دیگر پرزیدنت شیراک با تسلی دادن به خانواده‌های دو نوجوان آفریقایی تبار و ایراد یک نطق تلویزیون که در آن مردم را به آرامش دعوت می‌کرد، کوشید که از تبعات سیاسی این شورش‌ها بکاهد. همچنین دوویلپن،‌رهبران اقلیت‌های نژادی فرانسه به گفت‌وگو پرداخت. اما اوضاع فوق‌العاده حساس است زیرا به گفته سارکوزی: این بحرانها ۳۰ سال به مثابه آتش زیرخاکستر مسکوت مانده بود.