با فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱و از بین رفتن ابر قدرت کمونیست، آمریکا از یک ابر قدرت، تبدیل به یک مافوق قدرت یا هژمون ۴ بعدی شد که در حوزه های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و نظامی، ارزش ها و ایده های خود را به تمام دنیا صادر می کرد.
آمریکا در جنگ خلیج فارس نشان داد که در عرصه نظامی وارد مرحله جدیدی از قدرت شده که با دوره های گذشته متفاوت بود، که عبارت است از جنگ الکترونیکی که ظرفیت های مخابراتی و الکترونیکی دشمن را قبل از حمله از بین برده و او را فلج می کرد.
▪ سوال اساسی پس از فروپاشی شوروی
همه چیز در ظاهر به خوبی پیش می رفت، اما به یک سوال اساسی که پس از فروپاشی شوروی به وجود آمده بود و تا یک دهه بعد نیزهمچنان مطرح بود از سوی تئوریسین های آمریکایی پاسخی داده نشد. شکل نظام بین الملل پس از فروپاشی شوروی سوالی بود که هیچکس برای آن پاسخی نداشت.
● ۱۱ سپتامبر گذارنظام بین الملل از دوقطبی به یکجانبه گرایی
این سوال تا سال ۲۰۰۱ بدون پاسخ ماند، تا اینکه در سپتامبر همان سال برجهای دو قلوی ساختمان تجارت جهانی توسط تروریستهای افراطی(البته در ظاهر) مورد حمله قرار گرفته و از بین رفتند.
این حادثه نقطه عطفی بود که دنیا را از دوران گذار پس از فروپاشی شوروی به دوران نظام امنیتی مبتنی بر یکجانبه گرایی آمریکایی سوق داد. دورانی که در آن آمریکا خود را موظف کرده بود تا در یک جنگ مقدس! از سوی دنیای متمدن با بربرها- با یا بدون کشورهای دیگر- وارد نبرد شود.
اگرچه در هفته های ابتدایی پس از ۱۱ سپتامبربیشتر کشورها به حمایت از آمریکا در جنگ با تروریسم پرداخته و به آن پیوستند، اما گذشت زمان نشان داد که راهبرد جدیدی سردمداران آمریکا- که مبتنی بر نادیده گرفتن نظرات کشورهای حتی دوست و متحد بود- در آینده ای نزدیک شرایطی را به دنیا تحمیل می کند که موج افراط گرایی از یک سو و اعتراضات جهانی نسبت به این یکجانبه گرایی آمریکا را از سوی دیگر رقم خواهد زد.
دوباره جنگهای محافظه کاران در دنیا به راه افتاد و این بار افغانستان و عراق پذیرای بمبها و موشکهای آمریکایی شدند. اگرچه رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده یعنی به زیر کشیدن حکومت های طالبان و صدام که ترویج کنندگان جریان بنیادگرایی و افراط در منطقه بودند، چندان به طول نیانجامید، اما دلایل مقامات آمریکایی برای حمله به این کشورها یعنی وجود سلاح های کشتار جمعی در عراق و دستگیری یا کشتن بن لادن و ملا عمر در افغانستان هرگز محقق نشد و به نوعی اهداف اعلامی این حملات که از بین بردن تروریسم در منطقه بود را زیر سوال برد.
● افغانستان و عراق از رویا تا کابوس
علیرغم پیروزیهای اولیه آمریکا درافغانستان و عراق، به مرور زمان اعتراضات مردمی و بازسازی و قدرت یابی شبه نظامیان در این کشورها موجب به راه افتادن یک جنگ فرسایشی علیه آمریکا و بروز چالشهای روز افزون برای ارتش این کشور شد. کابوسی که به نظر میرسد پایانی برای آن بدون خروج کامل نیروهای اشغالگر متصور نباشد.
سیاست آمریکا در افغانستان و به خصوص عراق که کشورهای متحد خود را از ظرفیتهای اقتصادی مناطق تحت اشغال محروم کرده بود نیز باعث نارضایتی های زیادی در بین مقامات کشورهایی شد که هرچند به طور محدود، اما با تشکیل ائتلاف، آمریکا را در مبارزه با تروریسم همراهی کردند.
در سالهای بعد چالشی به نام بحران اقتصادی نیز اول آمریکا و بعد غرب و تمام دنیا را فرا گرفت که همین موضوع افزایش اعتراضات به ادامه حضور نظامی درافغانستان و عراق را به همراه داشت.
خانواده هایی که فرزندان و مالیاتهای خود را قربانی سیاستهای سردمداران آمریکایی میدیدند لب به اعتراض گشوده و خواستار تغییر سیاستها شدند.
● ورود برای تغییر
موج نارضایتی ها هر روز گسترده تر میشد تا اینکه در دوران پایانی ریاست جمهوری بوش، حداقل میزان ممکن محبوبیت برای یک رئیس جمهور در آمریکا رقم خورده بود. در این میان یک رنگین پوست با شعار تغییر برای ورود به کاخ سفید تلاش های خود را آغاز کرد. تغییر نیازی بود که هم مردم آمریکا احساس میکردند و هم لابی های قدرت و افراد سایه حکومت آمریکا به آن پی برده بودند و مجموعه این عوامل باعث نشستن اوباما روی صندلی ریاست جمهوری آمریکا شد.
اوباما تغییر در سیاستهای داخلی و خارجی آمریکا را شعار خود قرار داده بود و بر لزوم تغییر رویکردها تاکید داشت. وی در سیاست خارجی بر توجه بیشتر به ائتلافها، تغییر گفتمان با دنیای اسلام و همچنین از بین بردن زمینه های خشم مسلمانان و مردم دنیا از آمریکا تاکید کرد تا به نوعی چهره آمریکا نزد مردم دنیا را بهبود بخشد.
اوباما در این راستا ادبیات جدیدی را در مورد مسلمانان به کار برده و در سفرهای خود به خاورمیانه از آنان تجلیل کرده و حتی در دانشگاه الازهر مصر به نوعی در صدد دلجویی از مسلمانان بر آمد. ائتلافهای بین المللی تقویت شد، آمریکا توجه بیشتری به سازمان ملل کرده و بدهی های معوقه خود را به تدریج پرداخت کرد. روابط با روسیه مورد بازتعریف قرار گرفته و سخن از آغاز دوباره به میان آمد و برای بسته شدن زندان گوانتانامو که به نماد نقض حقوق بشر توسط آمریکا تبدیل شده بود از سوی اوباما تلاشهایی صورت گرفت، هرچند در نهایت نتیجه ای حاصل نشد.
● پیام نوروزی و حمایت از معترضین دو روی سکه تغییر
پیام نوروزی اوباما به مردم ایران نیز یکی دیگر از این سیاستهای تغییر یافته بود. اما در مورد ایران موضوع متفاوت بود.اوباما از تغییر در روابط گفت اما درایام پس از انتخابات از معترضین و اخلال گران نظم عمومی جامعه ایران حمایت کرده و آنها را انسانهایی آزادی خواه که باید مورد حمایت همه جانبه دولت آمریکا قرار بگیرند، نامید.
آمریکا با تصویب ردیف بودجه های جدید، حمایت عملی خود را از معترضین نشان داد و بی آنکه از حضور ۴۰ میلیونی مردم پای صندوقهای رای و دموکراسی واقعی در ایران سخنی به میان آورد، سردمداران ایران را برای نادیده گرفتن حقوق معترضان مورد نکوهش قرار داد. با پایان یافتن قضایای انتخابات در ایران، غرب حربه جدیدی برای پیشبرد اهدافش را درنظر گرفت. راهی که صهیونیستها پیش روی مقامات آمریکا قرار داند؛ جنگ.
اگرچه دمکراتها با این سیاست چندان مانوس نیستند، اما گویی صهیونیستها آنها را طوری مجاب کرده اند که بروز یک جنگ در منطقه را اجتناب ناپذیر کرده است.
● ایران عامل اصلی ناکامی درسیاستهای منطقه ای آمریکا
سیاستهای غرب در منطقه با حضور مقاومت و جمهوری اسلامی ایران دچار مشکلاتی شده است که این مشکلات هر روز بیشتر و بیشتر میشود. امروز اوضاع عراق، افغانستان، لبنان، فلسطین، یمن و ... آنطور که آمریکا و رژیم صهیونیستی میخواهند پیش نمیرود و آنها ایران را عامل اصلی این موضوع میدانند.
موضوع هسته ای ایران نیز که وارد مرحله غیر قابل بازگشت شده، معضلی دیگر را برای آنها رقم زده است، چراکه اولا باعث شکستن حصارهای غرب برای ورود به دایره بسته کشورهای دارندگان فناوری هسته ای شده که موجب الهام گیری سایر کشورها از ایران و گام نهادن در این مسیر می شود و ثانیا فناوری هسته ای وخودکفایی در تولید اورانیوم غنی شده علاوه بر اینکه ایران را از این محصول حیاتی در عصر جدید بی نیاز می کند بلکه یک فروشنده نیز به فروشندگان محدود این محصول ارزشمند می افزاید.
اسرائیل متحد استراژیک آمریکا در خاورمیانه نیز با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم میکند که قدرت روز افزون حزب الله در عرصه های سیاسی و نظامی در لبنان و حماس در غزه و نیز انفعال کشورهای خواهان ارتباط با اسرائیل وضعیتی مناسب و نیز آینده ای روشن را برای این رژیم قابل تصور نمینماید.
● پیامدهای حمله به ایران
اگرچه آمریکا توانایی حمله به ایران حتی درسطح گسترده را دارد اما تبعات این جنگ موضوعی است که سیاستمداران و مقامات آمریکایی را به خود مشغول کرده است.
امنیت انتقال انرژی، اقتصاد جهانی، امنیت منطقه ای و ... معضلاتی هستند که با بروز یک جنگ جدید در منطقه بیشتر دستخوش چالش خواهند شد.
در چرتکه مقامات آمریکایی میان منافع جنگ با ایران و مضرات آن هنوز اختلافات زیادی وجود دارد.
طی سالهای گذشته تلاشهای زیادی برای کاهش این فاصله صورت گرفته است که توسعه زیر ساختهای نفتی عربستان و تشویق این کشور به افزایش صادرات و بر عهده گرفتن سهم نفت صادراتی ایران در زمان بحران، ایجاد راههای جایگزین عبور انرژی و کالا به جای استفاده ار تنگه هرمز، ایجاد پایگاههای بیشتر نظامی در کشورهای منطقه و عقد قرار دادهای امنیتی برای کنترل امنیت منطقه در مواقع بحران و نیز تدابیر اقتصادی ویژه از جمله پایین آوردن ارزش دلار از مواردی است که آمریکا برای کنترل و تثبیت موقعیت در شرایط بحرانی اندیشیده است.
با همه این احوال وقوع جنگ جدید در منطقه آن هم با کشوری همچون ایران که دارای نفوذ استراژیک در منطقه بوده و بازوهای نظامی منطقه ای آن دردو جنگ گذشته موفق عمل کرده اند سرنوشت منطقه را با ابهامی روبرو می کند که هیچیک از طرفین را توان پاسخگویی به آینده آن نخواهد بود.
مقامات ایرانی بارها نسبت به هرگونه اقدام غیرعاقلانه حتی در سطح محدود نیز هشدار داه و اعلام کرده اند که کشورهای آغاز کننده جنگ به طور قطع اختیار به پایان رساندن آن را نخواهند داشت.
لفاظی های سیاسی – نظامی نیز که ابزار جنگ روانی است از سوی طرفین به صورت مداوم به کار گرفته میشود تا طرفین را وادار به دادن امتیاز و عقب نشتینی از اهداف و خواسته های خود کند.
از نظر برخی نظریه پردازان جنگ آخرین مرحله دیپلماسی است، اما اینکه روابط ایران و آمریکا چه زمانی وارد این مرحله میشود سوالی است که شاید طی ماههای آینده پاسخ مشخص تری برای آن یافت شود.
