غرب تهران، جنوب شرقی منطقه پونک یا بهعبارتی دهپونک، امامزادهای قدیمی به نام «امامزاده عینعلی و زینعلی» را در خود جای داده است؛ امامزادهای که دو نواده جوان امام سجاد(ع) در آنجا آرمیدهاند و به دلیل جاری شدن خون یکی از درختان چنارش در ظهر عاشورا، بیش از هر امامزاده دیگری معروف است. افرادی که میخواهند سری به این امامزاده بزنند، علاوه بر زیارت میتوانند در این محوطه پر از درخت به تفریح و گردش نیز بپردازند. در مسیر رسیدن به این امامزاده دیوارههای کاهگلی وجود دارد که شما را برای رسیدن به این امامزاده هدایت میکند. در بساط خردهفروشیها از بادکنک، چسب، اسباببازیهای چینی گرفته تا چادر، تسبیح و دمپایی به فروش میرسد اما در ایام سوگواری دهه محرم اگر به آنجا بروید خبری از بساطفروشیها نیست بلکه به فاصلههای کوتاهی، درویشان برای خود بساط و فرش پهن کردهاند و با میکروفن از مصیبتها و آنچه در آن ایام بر اهلبیت گذشته سخن میگویند که گهگداری صداهای آنها در هم میپیچد.
در روز عاشورا وقتی وارد صحن امامزاده میشوید، صدای دعای کمیل از همه بلندگوها پخش میشود و همهمه زایران در میان صدای دلنشین گوینده، گم میشود. آنچه در ابتدای امامزاده توجه همگان را به خود جلب میکند، انبوه سنگ قبرهایی است که به قولی به جای خرید آن میتوان یک واحد آپارتمان در همان حوالی گرفت، البته ناگفته نماند بیشتر اهل قبور از اهالی ده و محله پونک هستند و در امتداد نام خانوادگیشان، پونکی به چشم میخورد و به گفته یکی از خادمان از زمانی که امامزاده در اختیار سازمان اوقاف قرار گرفت. کسی که میخواهد آنجا را برای آرامگاه ابدی خود انتخاب کند، باید میلیونها تومان برای خرید قبر پسانداز کند.
از خادم پرسیدم، چندی پیش شایع شده بود که قبرهای دوطبقه این محوطه ۹۰ میلیون تومان است آیا این خبر درست بوده؟ وی در پاسخ به سوالم گفت: «این موضوع مربوط به چند ماه گذشته بود، جدیدا قبر دو طبقه صدمیلیون تومان است و اینکه هیچ قبری پیشفروش نمیشود و تا زمانی که کل پول به حساب واریز نشود اجازه دفن صادر نمیشود و پول حاصل از قبر و داخل حرم نیز در اختیار سازمان اوقاف قرار میگیرد.» در آن روز سرد و پرسوز عاشورا با زایران بیشماری از نقاط مختلف تهران و اطراف تهران مانند حصارک، سولقان، یوسفآباد، نیاوران، کرج، رباطکریم و... به محل امامزاده آمده بودند و چند نفر از اقوام اهل قبور نیز در کنار قبرها مشغول خواندن زیارت عاشورا بودند از یکی از آنها پرسیدم که قبر مذکور را حدود چه قیمتی خریدید؟ در جوابم گفتند: «ما چون اهل اینجا هستیم حدود دو ماه پیش که فرزندمان را از دست دادیم یک میلیون و ۵۰۰هزار تومان خریدیم و با دستشان به قبرکناری اشاره کردند و گفتند کسی که در اینجا دفن است از اهالی پونک به شمار نمیآید و به دلیل واسطههایی که داشتند قبر دوطبقه را به قیمت ۳۰میلیون تومان خریدند اما سایر افراد دیگر باید بالای این حرفها، پول بدهند.»
● در این حرم چه کسانی خفتهاند؟
در میان حیاط بزرگ و زیبای امامزاده، ساختمانی با مساحت ۱۲۰مترمربعآجری با پوششی از شیروانی سبزرنگ آشنا میشویم که درون آن بقعهای قرار دارد که دو نفر از نوادگان امام سجاد علیهالسلام در آنجا آرمیدهاند. این دو برادر به نامهای عینعلی ۱۱ساله و زینعلی ۱۵ ساله در ۱۱۵۳ سال گذشته هنگامی که قصد سفر به مشهد و دیدن امام رضا را داشتند و در برکهای زیر یکی از درختان چنار حیاط اینجا مشغول آبتنی بودند که به دست ماموران خلیفه عباسی به شهادت رسیدند و در این مکان به خاک سپرده شدند که از آن زمان تا کنون، این مکان محل زیارت افراد متدین و مخصوصا اهالی محل شده است، البته امامزاده مذکور در زمان سلطنت فتحعلیشاه به شکل و شمایل سایر امامزادهها درآمد و در دوران ناصرالدینشاه نیز ایوانی در سمت شرقی بقعه و مسجدی در غرب حیاط ساخته شد و سرانجام در سال ۱۳۳۷ بهدستور ناصر فرمانفرما این امامزاده به شیوه سایر مکانهای مذهبی درآمد که ۵۰سال بعد فعالیتهای عمرانی جدیدی در این بقعه شامل دیوارکشی در اطراف آن، احداث دفتر آستانه، ساختمان سرایداری، آشپزخانه و درمانگاه ساخته شد. حرم دارای یک در ورودی برای آقایان و دو در ورودی برای بانوان است.
● درختی که از آن خون میچکد
قدیمیهای این منطقه معتقدند از یکی از درختان چناری که در محوطه امامزاده قرار دارد و امروزه با نردههای سبزرنگ دور آن حصار کشیده شده، در ظهر عاشورا بعد از اذان ظهر خون میچکد. با اینکه هنگام اذان ظهر در محوطه امامزاده و در کنار درخت چنار مذکور بودم، اثری از چکیدن خون ندیدم البته یکی از زایران نیز بیان داشت: «به دلیل آنکه در این چند سال اخیر، افراد تکههایی از این درخت را برای تبرک بریدهاند، ریشه آن خشک شده و دیگر خون گریه نمیکند.» یکی از جوانان نیز معتقد بود: «تلویزیون چندی پیش مستندی گذاشته بود که نشان میداد شیره برخی از درختان به لحاظ علمی قرمز است و مسلما شیره این درخت هم قرمز است. اما در همین حال پیرزنی به وی تنه میزند و میگوید: «نه این حرفها نیست، هیچ درختی وجود ندارد که شیرهاش قرمز باشد. درست است که ما از نزدیک چکیدن خون را ندیدهایم اما از قدیم گفتهاند که در عاشورا این درخت خون گریه میکرده»، زایر دیگری نیز بر این باور بود که در سیدی آموزش که مدرسه به دخترش داده بود همچنین موردی را دیده بود که از درختی خون میچکید اما درخت در شهر طالقان قرار داشت. اکثر قریب به اتفاق زایران چکیدن خون از درخت را ندیده بودند اما این موضوع را شنیده بودند. البته خیلیها هم اظهار بیاطلاعی میکردند و میگفتند: کدام درخت؟ به ما هم نشان میدهید؟
با این اوصاف، سراغ فاطمهخانم، یکی از خادمان افتخاری امامزاده را گرفتم که آدرس بوفه امامزاده را نشانم دادند. بهسراغش رفتم و از او خواستم که جریان خون و درخت چنار را از سیر تا پیاز بگوید: وی در جواب سوالم گفت: «۲۰سال است که در کوچه کنار امامزاده ساکن و از خادمان اینجا هستم. در این ۲۰سال، ۱۸ سال خودم از نزدیک شاهد چکیدن و شره کردن خون از درخت چنار بودم که البته بعد از چند سال، بهصورت چکهچکه از درخت خون میچکید که البته دو سالی است که دیگر این درخت، خون گریه نمیکند.
دلیل خون گریه کردن درخت هم برای این است که این دو طفل معصوم توسط جلادان عباسی زیر این درخت با بیل سرشان قطع شد. اگر یک روز را مشخص کنید و بگویید که چه زمانی میآیی، من دستمال کاغذی را که به خون درخت آغشته کردهام، نشانت میدهم، این دستمال را میان صفحات مفاتیح گذاشتم تا بعد از مرگم، در کنارم دفن کنند.» وی همچنین اظهار داشت: «غیر از ظهر عاشورا، روزی که در حرم امام رضا بمب گذاشتند، دوباره این درخت خون گریه کرد و اگر اشتباه نکنم هفت سال پیش، محققان دوربینی را زیر درخت کار گذاشتند تا جریان چکه کردن خون را از نزدیک ببیند اما این دفعه به جای آنکه درخت مذکور، خون بگرید، درخت کناریاش خون سرداد.»
همچنین وی در پاسخ سوالم که بهغیر از دهه اول محرم، دیگر چه روزهایی این امامزاده شلوغ میشود، گفت: هفتم و چهلم امام، شبهای احیا، ایام فاطمیه و روزهای سهشنبه و پنجشنبه به دلیل آنکه در این دو روز دعا قرائت میشود.» در نهایت اما سوال در مورد راز درخت مشهور این امامزاده باقی است. وقتی در این هوای سوزناک و سرد از امامزاده بیرون میآیی با بساط لبو و باقالیفروشیهایی روبهرو میشوید که برای خود دولاپهنا حساب میکنند و کاروکاسبی پررونقی راه انداختهاند و زایران را به سوی خود جلب میکنند.
