مایع زجاجیه مایع شفاف و ژله مانندی است که داخل چشم را پر میکند و در حالت عادی شفاف و فاقد سلول است. اما گاهی در این مایع ذرات و تودههایی شکل میگیرد که ممکن است ناشی از چسبندگی و ضخیم شدن رشتههای زجاجیه، جمع شدن سلولهای التهابی در زجاجیه و یا خونریزی در داخل چشم باشند.
به گزارش سرویس بهداشت و درمان ایسنا، مگس پران در حقیقت سایه این ذرات و تودههای شناور در مایع زجاجیه است که بر روی شکبه میافتد و فرد گاهی آن را به صورت نقاط یا لکههای کوچک شناور میبیند. این نقاط اغلب در هنگام نگاه کردن به یک سطح صاف مثل دیوار سفید یا آسمان آبی قابل مشاهده است. مگس پران ممکن است به صورت اشکال مختلفی از قبیل نقاط کوچک، دایره، خط، لکه یا تار عنکبوت به نظر برسد.
● علت مگس پران چیست؟
رشتههای موجود در زجاجیه در بچهها و افراد جوان معمولا بسیار ظریف هستند و دیده نمیشوند، اما با بالا رفتن سن این رشتهها ضخیمتر شده و در بعضی مواقع به هم میچسبند و باعث ایجاد کدورت میشوند و سایه این کدورت بر روی شبکیه به صورت مگس پران احساس میشود. به علاوه در بسیاری از افراد مسن بخشی از رشتههای محیطی زجاجیه که به شبکیه متصل هستند، از جای خود کنده شده و به داخل بخش مرکزی زجاجیه شناور میشوند این حالت که جداشدگی خلفی زجاجیه نامیده میشود، شایعترین علت ایجاد مگس پران در سنین بالا است.
جداشدگی خلفی زجاجیه در شرایط نزدیک بینی، سابقه جراحی کاتاراکت، سابقه جراحی با لیزر YAG در چشم و سابقه التهاب بخشهای خلفی چشم شایعتر است.
ظهور مگس پران ممکن است به صورت هشدار دهنده و نشانه مشکلات جدیتر باشد، به خصوص زمانی که به صورت ناگهانی پیشرفت کند. در صورتی که مگس پران جدید به خصوص در سنین بیشتر از ۴۵ سالگی ایجاد شود، مراجعه به چشم پزشک در اولین فرصت توصیه میشود.
● آیا مگس پران همیشه خطرناک است؟
مگس پران در بسیاری از موارد خطرناک نیست، اما در صورتی که مایع ژلهای زجاجیه چروک خورده و از دیوار چشم جدا شود، ممکن است در شبکیه سوراخ کششی ایجاد شود. این حالت گاهی باعث خونریزیهای کوچک در چشم میشود که ممکن است به صورت مگس پران جدید به نظر برسد. سوراخ شبکیه همیشه یک عارضه خطرناک است، چرا که میتواند منجر به جداشدگی شبکیه شود.
● آیا مگس پران از بین میرود؟
مگس پران ممکن است علامتی از کشش در شبکیه باشد که میتواند خطرناک باشد. اگر سوراخ کششی شبکیه درمان نشود، گاهی شبکیه از قسمت خلفی چشم کنده میشود که تنها درمان آن جراحی است.
سایر مگس پرانها اغلب بیضرر هستند و به مرور از بین میروند و یا به تدریج کوچک میشوند، به گونهای که فرد به آنها عادت میکند و نیاز به درمان ندارند. در اغلب موارد، برای از بین بردن مگس پران به جراحی نیاز نیست. حتی اگر مگس پران به مدت چند سال وجود داشته باشد در صورتی که به طور ناگهانی مورد جدیدی ایجاد شود، معاینه توسط چشم پزشک ضروری است.
● جرقه (Flashing) چیست؟
احساس وجود نور در میدان بینایی بدون وجود محرک نوری واقعی را فلاشینگ یا جرقه مینامند که ممکن است به صورت خطوط درخشان صاعقه مانند و یا اجسام ریز درخشنده به نظر برسد. جرقه ممکن است فقط در یک نقطه خاص میدان بینایی دیده شود و یا به صورت نقاط ریز متعدد در بخشی از میدان بینایی درآید. احساس دیدن جرقه معمولا فقط چند لحظه طول میکشد، اما غالبا تکرار میشود و در محیطهای تاریک جرقهها بیشتر تظاهر میکنند. به علاوه حرکات ناگهانی سر یا چشمها ممکن است باعث دیدن جرقه شود. باید به خاطر داشت از انجام حرکاتی که باعث ایجاد جرقه میشوند پرهیز شود، زیرا این حرکات عملا باعث افزایش کشش بر روی شبکیه و افزایش احتمال ایجاد سوراخ شبکیه میشوند.
● علت جرقه چیست؟
همانطور که قبلا گفته شد با افزایش سن رشتههای زجاجیه ضخیمتر شده و به هم چسبندگی پیدا میکنند. چسبندگی رشتههای زجاجیه ممکن است باعث کشیده شدن پرده شبکیه شود. از آنجا که پاسخ سلولهای شبکیه به محرکها به صورت درک نور است، هر عاملی که سلولهای شبکیه را تحریک کند در مغز به عنوان نور تفسیر میشود. به همین علت وقتی شبکیه تحت کشش قرار گیرد جرقههای نوری دیده میشوند. جرقههای نور ممکن است به مدت چند هفته تا چند ماه (به صورت متناوب) دیده شده و از بین بروند. در سنین بالاتر جرقه شایعتر است. در صورت بروز ناگهانی جرقه در اولین فرصت با چشم پزشک تماس بگیرید.
● علل غیرچشمی جرقه کدامند؟
افراد مبتلا به میگرن، اغلب نوع دیگری از جرقه را تجربه میکنند. این جرقهها که ناشی از انقباض (اسپاسم) عروق خونی مغز هستند، به صورت خطوط زیگزاگی لرزان یا نقاط بزرگ شونده دیده میشوند. معمولا این جرقهها ابتدا در وسط میدان بینایی ظاهر میشوند و در مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه به تدریج به کنارههای میدان بینایی کشیده شده، کم کم محو میشوند.
پس از آن، سردرد شروع میشود که معمولا یک طرفه و ضرباندار است. البته در برخی از افراد تنها جرقه رخ میدهد و سردرد اتفاق نمیافتد. این حالت را «میگرن چشمی» میگویند. یک نکته مهم آن است که جرقه ناشی از میگرن هم زمان در هر دو چشم دیده میشود، اما جرقه ناشی از مشکلات چشمی فقط در چشم مبتلا تظاهر میکند.
علت دیگر جرقه، برخورد ضربه ناگهانی به سر است که ممکن است باعث شود تا فرد به مدت چند ثانیه جرقههای درخشان کوچکی ببیند.
● معاینه چشمها
وقتی که چشم پزشک چشمهای شما را معاینه میکند، گاهی لازم است مردمک چشم توسط قطره چشمی مخصوص گشاد شود. در طی معاینه، چشم پزشک بخشهای مختلف چشم از قبیل شبکیه و زجاجیه را به دقت بررسی خواهد کرد. در صورتی که از قطرههای گشاد کننده مردمک برای معاینه چشمهای شما استفاده شود، برای بازگشت به منزل باید یکی از همراهان شما رانندگی کند و انجام رانندگی توسط شما میتواند منجر به تصادف شود.
مگس پران و جرقههای نور با افزایش سن شایعتر میشوند. در حالی که همه مگس پرانها و جرقهها خطرناک نیستند، بهتر است برای اطمینان بیشتر از عدم آسیب به شبکیه معاینههای کامل چشم پزشکی صورت گیرد.
گاهی با یک نوبت معاینه نمیتوان علت دقیق مگس پران را تشخیص داد. در این حالت اغلب لازم است معاینه در فواصل ۲ تا ۳ هفته یک بار تکرار شود تا زمانی که مطمئن شویم علت خطرناکی وجود ندارد.
یک نکته مهم آن است که جرقه حتی اگر با پارگی شبکیه همراه باشد معمولا پس از چند روز تا چند هفته خود به خود از بین میرود و مگس پران هم حتی در صورت همراهی با پارگی شبکیه پس از چند هفته کوچک میشود. بنابراین در افرادی که جرقه یا مگس پران جدید ایجاد شده حتی اگر خود به خود خوب شده باشد لازم است معاینه کامل چشم انجام شود.
در صورت به وجود آمدن شرایط زیر در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید:
ـ زمانی که مگس پران جدید به صوت ناگهانی ظاهر شود (حتی اگر پس از چند هفته خود به خود برطرف شده باشد)
ـ مگس پران قدیمی که جدیدا بزرگتر شده یا تغییر دیگری پیدا کرده است.
ـ مگس پرانی که همراه با جرقه باشد (حتی اگر پس از چند روز جرقه خود به خود برطرف شده باشد)
ـ مگس پرانی که همراه با کم شدن یا تاری دید و احساس وجود پرده در جلوی چشم باشد (این علامت بسیار مهم است و ممکن است ناشی از کنده شدن بخشی از شبکیه باشد که به درمان فوری نیاز دارد)
ـ مگس پرانی که با از دست دادن دید محیطی همراه باشد (دیدن سایه در اطراف میدان بینایی)
