اضمحلال فرد در دل سیستم

یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سال گذشته سینمای جهان را بازیگر مشهور جورج کلونی ساخته، «نیمه ماه مارس» یک درام سیاسی بود که نظر منتقدان و مخاطبان را به خودش جلب کرد و نامزد دریافت جایزه‌های متعددی هم شد. فیلم به دل ماجراهای انتخاباتی یک سناتور حزب دموکرات می‌زند که قصد دارد در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کند. نکته جالب ماجرا این است که جورج کلونی خودش همیشه از طرفداران حزب دموکرات بوده و معمولا علیه سیاست‌های حزب جمهوریخواه موضع می‌گرفت اما در آخرین فیلمش سراغ دموکرات‌ها رفته و مسائل پشت پرده انتخاباتی این حزب را به تصویر کشیده است. آیا این به دلیل سرخوردگی از سیاست‌های باراک اوباما، رئیس جمهور دموکراتی است که کلونی در سال ۲۰۰۸ از کمپین انتخاباتی وی حمایت می‌کرد؟ به هرحال «نیمه ماه مارس» اولین فیلم سیاسی کلونی نیست. اصلا سیاست جزئی از زندگی جورج کلونی است. پدرش نیک کلونی هم روزنامه‌نگار و مجری تلویزیون بود و او هم از طرفداران حزب دموکرات. نیک کلونی حتی یک بار در سال ۲۰۰۴ در انتخابات شرکت کرد تا به عنوان نماینده ایالت کنتاکی به مجلس برود اما این مبارزه را به حریف جمهوریخواهش واگذار کرد. به‌نظر می‌رسد علایق پدر در پسر هم تاثیر گذاشته است. این تاثیر بخصوص در فیلم سیاسی قبلی کلونی یعنی «شب بخیر و موفق باشید» خودش را نشان می‌دهد. فیلمی که به دوران سیاه مک‌کارتیسم در آمریکا می‌پردازد و نقشی که کلونی در آن فیلم بازی می‌کند، الهام گرفته از پدرش است. کلونی این فیلم را سال ۲۰۰۵ ساخت یعنی زمانی که جورج بوش رییس جمهور آمریکا بود و یادآوری دوران سناتور مک‌کارتی جمهوریخواه و ضربه‌هایی که او به کشورش زد، به نوعی طعنه‌ای هم به بوش محسوب می‌شد. «شب بخیر و موفق باشید» که براساس یک ماجرای واقعی ساخته شده بود، داستان ادوارد مارو مجری شبکه سی.بی.‌اس بود که با پیگیری چند پرونده در برنامه تلویزیونی‌اش توانست جایگاه مک‌کارتی را متزلزل کند. فیلم در روزگاری ساخته شد که بوش هم مانند مک‌کارتی برای حفظ جایگاهش دائم در پی بستن اتهام به آدم‌ها و فراتر از آن، کشورهای مختلف و روشن کردن آتش جنگ بود. جورج کلونی فقط در محدوده سینما علاقه‌مند به کارهای سیاسی نیست. همیشه درباره سیاست‌های روسای‌جمهور و کنگره آمریکا اظهارنظر می‌کند و مشارکت فعالی در کمپین‌های سیاسی دارد. سال ۲۰۰۶ گروهی برای حل بحران دارفور تشکیل داد و به همراه پدرش چند روزی به آنجا سفر کرد. «نیمه ماه مارس»، آخرین فیلم کلونی شرح ماجراهای مردی به نام استفان مه‌یرز(با بازی فوق‌العاده رایان گاسلینگ) است که به عنوان مشاور مطبوعاتی دولتمردان ایالت پنسیلوانیا فعالیت می‌کند. لازمه کارش همیشه پوشاندن بخشی از حقیقت و بخشی هم گفتن دروغ است. در مقابل مایک موریس(با بازی خود کلونی) یک سیاستمدار لیبرال ایده‌آل‌گراست. مه‌یرز قرار است مبارزه تبلیغاتی موریس را برای ریاست‌جمهوری مدیریت کند. موریس دستیار دیگری هم دارد به نام فیلیپ زارا(با بازی فیلیپ سیمور هافمن). همه این مردان به جز مه‌یرز جوان، آدم‌های واقع‌گرایی هستند. آنها بدبین و سازش‌کارند اما همه این ویژگی‌ها به‌خاطر چیزی است که به آن اعتقاد دارند. در مقابل مه‌یرز فقط به خودش ایمان دارد. درست مانند خیلی‌های دیگر که برای مردان قدرتمند کار می‌کنند، تعارض‌های بین قدرت و شکوه آن و رویاهایی که چندان به واقعیت تبدیل نمی‌شوند، او را گیج و سردرگم کرده. راجر ایبرت نقد مفصلی روی فیلم «نیمه ماه مارس» نوشته و به فیلم سه ستاره را نیز اعطا کرده است. راجر ایبرت در نقدش به نکات جالبی اشاره می‌کند: «فیلم «نیمه ماه مارس» چیزی را برای من می‌گوید که همیشه از آن اطلاع داشتم. اینکه تجربه اداره کردن یک کمپین سیاسی آمریکایی به معنای نابود کردن روح و جسم انسان است. فیلم البته سوال خیلی مهمی را مطرح می‌کند: آیا ممکن است که نامزدها پیروز شوند و به جایگاهی که مد نظرشان است برسند و هنوز هم به ارزش‌های واقعی‌شان وفادار بمانند؟ با وجود آنکه ستاره فیلم در پشت و جلوی دوربین(کلونی) خودش دموکرات است اما صادقانه در فیلمش فقط نزاع‌های داخل دموکرات‌ها را نشان داده و این بار دیگر جمهوریخواهان را هدف نگرفته. فیلمنامه را کلونی، ویلی‌مون و گرنت هاسلو با هم نوشته‌اند و باید گفت که در آمیختن جاه‌طلبی‌های فردی و سیاسی نبوغ زیادی نشان داده‌اند.» البته همه مانند راجر ایبرت سینمایی به فیلم نگاه نکردند و درنتیجه «نیمه ماه مارس» به مذاق خیلی‌ها خوش نیامد. بخصوص که به انتخابات ریاست جمهوری آمریکا نزدیک می‌شویم و فیلم می‌تواند هشداری برای هر دو حزب باشد آن هم از طرف مردی که زمانی خودش طرفدار یکی از این احزاب بود. خود کلونی درباره فیلمی که ساخته گفته: «من فیلمم را یک تریلر سیاسی می‌بینم و نه لزوما یک فیلم سیاسی. اگر هم فیلم سیاسی باشد جانب هیچ کدام از دو طرف را نگرفته و قطعا یک فیلم سفارشی نیست.» جالب است که بعضی از منتقدان معتقد بودند تصویری که کلونی از کمپین‌های تبلیغاتی احزاب در آمریکا ارائه کرده، تحت تاثیر مبارزات انتخاباتی اخیر پدرش بوده است. خود کلونی معتقد است: «قطعا نشانه‌هایی از آن در فیلم وجود دارد. سکانسی در فیلم هست که من با جنیفر اهله صحبت می‌کنم. این سکانس دقیقا نتیجه صحبت‌هایی است که یک روز خودم با پدرم در ماشین درباره نامزد کنگره شدن، داشتم. برای رسیدن به آن مرحله، باید با دست‌هایی همکاری کنی که پیش از آن شاید حتی از روی ادب هم فشارشان نمی‌دادی. مایه تاسف است اما اگر می‌خواهی در آمریکا به قدرت برسی، چاره‌ای جز این نداری. همیشه برای رسیدن به پست‌های مهم کابینه، اتفاقات زیادی در پشت پرده می‌افتد.» این فیلم نه از آن فیلم‌های قهرمان‌پرور آمریکایی است که حس میهن‌پرستی مردم آمریکا را تقویت کند و نه از آن مدل فیلم‌های انتقادی مایکل موری که صریح و مشخص به سیاست‌های دولتمردان آمریکا حمله می‌کند. فیلم پیچیده‌ای است درباره دنیای پیچیده امروز. درباره اینکه چطور فرد باید در دل سیستم خودش را حفظ کند و آیا در راه پیشرفت تا انتها موفق به انجام این کار می‌شود یا نه. کلونی «نیمه ماه مارس» چندان تفاوتی با «شب بخیر و موفق باشید» ندارد. همچنان ایده‌آل‌گرا و مخالف بازی‌های سیاسی کثیف است. همچنان به دست‌هایی که از پشت پرده سیاست‌های کشورش را هدایت می‌کنند، معتقد است. همچنان به لزوم حفظ فردیت و اینکه یک فرد می‌تواند در سیستم تاثیر بگذارد اعتقاد دارد. فقط این بار مخاطبش را از جمهوریخواهان به دموکرات‌ها تغییر داده است.