الگوی توسعه بومی صنعت گردشگری

صنعت گردشگری هم اکنون از جایگاه بسیار خوبی در سطح جهانی برخوردار است . این صنعت ضمن درآمدزایی بسیار گسترده موجب نزدیک تر شدن ملل ، اقوام و فرهنگ ها به یکدیگر شده است.هر ساله میلیون ها نفر در سراسر جهان به سفر می روند و تقریبا مسافرت به بخشی از زندگی مردم جهان بدل شده است. با این حال صنعت گردشگری در ایران و میزبانی از گردشگران خارجی همچنان بدون رونق پیگیری می شود به گونه ای که در سالهای اخیر تقریبا در هرماه تنها ۱۷۰ هزار نفر مسافر خارجی به کشور سفر کرده است در حالی که کشور ترکیه در سال جاری هر ماه میزبان بالغ بر ۲/۵ میلیون گردشگر بوده است.با این حال باید گفت با توجه به افق پیش روی صنعت جهانگردی در ایران که مختصات آن در سند چشم انداز ۲۰ ساله کشور تدوین شده است ایران در سال ۱۴۰۴ می بایست میزبان ۲۰ میلیون گردشگر باشد . اما با توجه به وضعیت فعلی گردشگری در ایران و همچنین پیش بینی های سازمان شورای جهانی جهانگردی، ایران با روند فعلی نمی تواند به چنین عددی در سالهای پیش رو دست یابد . چرا که با توجه به پیش بینی صاحب نظران و همچنین موسسات بین المللی جهانگردی ایران در سال های پیش رو نه تنها با رشد در صنعت توریسم روبه رو نمی شود بلکه در سال ۲۰۲۰ با تجربه رشد ۳.۸ درصدی علنا ناقوس شکست زودهنگام صنعت گردشگری در ایران به صدا در می آید.اما باید دانست طی یک برنامه ریزی منسجم و هدفمند می توان طی ۱۵ ساله آینده و حتی پیش از رسیدن به سال ۱۴۰۴ به اهداف سند چشم انداز دست یافت. البته این مهم تنها با آسیب شناسی فعالیت های گذشته و بازنگری در قابلیت های موجود گردشگری ایران صورت خواهد پذیرفت. متاسفانه آنچه که از برنامه ریزی های سازمان های متولی گردشگری در ایران بر می آید می توان گفت که نحوه حرکت به سوی پیشرفت در صنعت گردشگری در ایران کاملا با کپی برداری از نسخه های غربی صورت پذیرفته است امری که در حقیقت به پاشنه آشیل توسعه صنعت توریسم در ایران بدل شده است. متاسفانه ایران در صنعت گردشگری سعی دارد تا مقلد کشورهایی مانند ترکیه و یا امارات شود در حالی که این تقلید به دلیل محدودیت های بسیار در نهایت به عقب افتادن صنعت گردشگری از برنامه های پیش بینی شده منجر شده است ضمن آنکه واقعیت های صنعت توریسم ایران که راقم این سطور از آنها با عنوان "شاه کلید پیشرفت صنعت گردشگری کشورمان" نام می برد در خلال این برنامه ها فراموش شده اند. به عنوان مثال بخش عمده ای از صنعت گردشگری در ترکیه مربوط به گردشگری تفریحی با استاندارد های غربی است که نظیر آن در منطقه توریستی آنتالیا به خوبی مشخص است اما بی شک چنین برنامه هایی که دلیل اصلی پیشرفت صنعت گردشگری ترکیه بوده نمی تواند در ایران اجرا شود . به عنوان مثال اگر ایران تفرجگاهی با استانداردهای کیفی بالا نیز در یکی از سواحل کشور پدید آورد در نهایت گردشگران خارجی تمایلی به حضور در چنین فضاهایی که با محدودیت های بسیار زیادی برای آنها پدید می آورد ندارند و این پروژه در نهایت به شکست منتهی می شود. البته کپی برداری از نحوه پیشرفت در صنعت گردشگری از غرب تنها به همین جا ختم نمی شود بلکه ایرادات بسیاری بر پیاده سازی چنین الگویی در کشور وارد است که جای بحث آنها در این سیاهه نمی گنجد.اما باید دانست که می توان برای توسعه حقیقی گردشگری در ایران الگوی جدیدی را پیشنهاد داد که نه تنها با محدودیتی روبه رو نیست بلکه از تمام ظرفیت های بالقوه موجود در کشور نیز استفاده می شود و در نهایت می تواند صنعت گردشگری در ایران را با یک پرتاب به یکی از قطب های این صنعت در سطح جهان بدل سازد. در حقیقت این الگو که بر اساس ظرفیت های بومی کشور و بر آمده از یک نیاز درون جامعه ای از صنعت گردشگری است می تواند راهکار بسیار مناسبی برای پیشرفت این صنعت در کشور باشد. اما در خصوص چیستی الگوی توسعه بومی گردشگری در ایران باید گفت که مهمترین مولفه ماهیت ساز چنین الگویی توجه به قابلیت های درونی صنعت گردشگری در ایران است که البته برخی نیز از آن با نام محدودیت یاد می کنند! به زعم راقم این سطور فرهنگ ایرانی اسلامی مهمترین شاخصه چنین الگوی گردشگری در کشور است. اگر صاحب نظران در عرصه توریسم به فرهنگ ایرانی اسلامی به عنوان یک قابلیت بکر ، ممتاز و متمایز از فرهنگ گلوبالیزه شده غربی نگاه کنند آن گاه می توان به رشد صنعت گردشگری در ایران امیدوار بود و البته تا آن زمان که ما در صدد پیروی از نسخه های غربی گردشگری باشیم چیزی جز رکود در این صنعت مهم نخواهیم داشت. به راستی آیا جاذبه حقیقی توریستی در ایران هتل های ۷ ستاره است؟! آیا در کشور های غربی از این دست هتل ها وجود ندارد؟ آیا با ساخت پارک های آبی و تفرجگاه های ساحلی که امروز پیشرفته ترین های آن در کشورهای همسایه ما وجود دارد می توان ایران را به قطب گردشگری جهان بدل کرد؟! بی شک خیر! امروز بیش از از ۱/۵ میلیارد مسلمان در سطح جهان وجود دارد که غالب آنها با ایران آشنا هستند و خواستار سفر به کشورمان می باشند. اما به راستی مسئولین چقدر برنامه ریزی برای فعال سازی این پتانسیل انجام داده اند؟! امروز ساکنین کشورهای منطقه آسیای میانه و قفقاز به دلایل تاریخی و همچنین زبان مشترک خواهان آشنایی با فرهنگ ایرانی هستند اما آیا واقعا برنامه ریزی برای جذب این افراد صورت گرفته است؟! امروز ایران مهد تشیع و نمود تشکیل یک حکومت مبتنی بر دین و خواست مردم است. آیا مسئولین گردشگری کشور برنامه ریزی برای معرفی این شاخصه بزرگ که بی شک خود به تنهایی می تواند بسیاری از غربی ها را به ایران سرازیر کند انجام داده اند؟! آیا تا به حال کسی سعی کرده است در کشور هتلی هفت ستار بر مبنای فرهنگ و معماری ایرانی - اسلامی بسازد و یا ما همچنان بی دلیل باید پیرو نسخه های غربی پیشرفت در همه شئون باشیم؟!!! لذا در نهایت باید گفت صنعت گردشگری در کشور ایران که هم اکنون از وضعیت نا به سامانی رنج می برد در صورت تدوین الگوی توسعه ایرانی - اسلامی می تواند در آینده ای بسیار نزدیک به یکی از صنایع مهم کشور تبدیل شود و ایران را به یکی از اقطاب صنعت جهانگردی در سطح جهان بدل سازد. اما بی شک مهمترین مولفه برای تدوین چنین الگویی در نظر گرفتن قابلیت های فرهنگ ایرانی - اسلامی و اجتناب از گرفتار شدن در دام توسعه غربی صنعت گردشگری است که به بسیاری از بارزه های فرهنگی ایران به چشم یک محدودیت می نگرد. البته پرواضح است که اگر همچنان متدهای غربی در بحث توسعه گردشگری کشور ملاک قرار گیرد به دلیل تصادم ها و اصطکاکات این الگو با فرهنگ ایرانی و خواست مردم صنعت گردشگری در کشور با شکست روبه رو خواهد شد در حالی که با توسعه بومی صنعت گردشگری می توان ضمن دستیابی به رونق در این صنعت به بسط فرهنگ و اندیشه ایرانی - اسلامی در سطح جهانی پرداخت.