امان از روده‌های ناآرام!

نشانگان روده تحریک‌پذیر (IBS)، عارضه بسیار شایعی است که وضعیت جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی زندگی مبتلایان را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. بر اساس تخمین‌های سازمان بهداشت جهانی، ۷ تا ۱۰ درصد از مردم جهان به این بیماری مبتلایند. ابتلا به نشانگان روده تحریک‌پذیر (IBS) در دهه‌های سوم و چهارم زندگی به حداکثر می‌رسد. زنان ۱/۵ برابر مردان به IBS مبتلا می‌شوند، اما به نظر می‌رسد نژاد ارتباطی با ابتلا به این بیماری ندارد. IBS، بیماری مزمنی است که در بیشتر موارد درمان علامتی دارد. به عبارتی دیگر، هر رژیم درمانی علایم خاصی از این بیماری را هدف قرار می‌دهد، ولی در نهایت درمان کامل و همیشگی بیماری ممکن نیست. بنابراین انتظار از درمان‌های موجود برای IBS، بهبود علایم و ارتقای کیفیت زندگی بیماران است. رژیم غذایی: اغلب مبتلایان بهIBS به پزشک خود گزارش می‌دهند که غذاهای خاصی علایم آنها را تشدید می‌کند. این بیماران، حتی بدون توصیه پزشک، تلاش می‌کنند چنین غذاهایی را از مواد مصرفی روزانه‌اش حذف کند. هرچند حذف مواد غذایی خاص از رژیم غذایی روزانه برای کنترل علایم این بیماری توصیه می‌شود، چنین اقدامی در درمان بیماری نقشی ندارد. داروهای حجیم کننده مدفوع و مواد حاوی فیبر: یک توصیه ساده به مبتلایان به IBS، افزایش میزان فیبر مصرفی در غذاهای روزانه است. البته شواهد حمایت کننده از این توصیه چندان هم زیاد نیستند. در مورد دانه‌های غلات ثابت شده که در بهبود کلی مبتلایان بی‌فایده‌اند. مطالعاتی هم روی دانه ذرت انجام شده و در نهایت به نظر نمی‌رسد این دانه اثر چندانی در بهبود IBS داشته باشد. یک مطالعه اثر مصرف کلسیم پلی‌کربوفیل (فیبر ذرت) را در بیماران مبتلا به نشانگان IBS با الگوی یبوست یا یبوست و اسهال متناوب با دارونما مقایسه کرده است. در این بیماران مشاهده شد که اغلب آنان مصرف کلسیم پلی‌کربوفیل را به دارونما ترجیح می‌دهند. ملین‌ها بیشتر در بزرگسالان مبتلا به یبوست مزمن مورد بررسی قرار گرفته‌اند. مطالعه روی ملین پلی اتیلن گلیکول (PEG) در بزرگسالان مبتلا به IBS با الگوی یبوست نشان داده که این ماده به میزان قابل‌توجهی دفعات دفع را طبیعی می‌کند، اما اثری روی شدت درد بیماران ندارد. ضداسپاسم‌ها: عصاره نعنا به طور کوتاه مدت درد شکمی یا احساس ناخوشایند در شکم را کاهش می‌دهد. اثر هیوسین در بهبود درد این گروه بیماران به اثبات رسیده است. تریم‌بوتین (Trimebutine)، هرچند در درمان IBS مطرح است، در مقایسه با دارونما اثر چندانی در بهبود علایم بیماری ندارد. شایع‌ترین عوارض احتمالی مصرف این دارو عبارتند از خشکی دهان، گیجی و تاری دید. ضداسهال‌ها: لوپراماید تنها داروی ضداسهال است که به دلیل قابلیت آن در کاهش دفعات دفع مدفوع کاربردش در درمان IBS ثابت شده، البته لوپراماید در تخفیف درد و نفخ این بیماران اثربخشی نشان نداده است. آنتی‌بیوتیک‌ها: آنتی‌بیوتیک‌های غیرقابل جذب می‌توانند در درمان علایم IBS نقش داشته باشند. ریفاکسیمین در درمان اسهال مسافرتی تجویز می‌شود و در مبتلایان به IBS نیز اثربخش است. دوز مناسب این دارو در بیماران IBS مشخص نیست. البته مطالعات انجام شده، دوز ۴۰۰ میلی‌گرم خوراکی آن را با تناوب ۳ بار در روز برای دوره‌های ۱۰ تا ۱۴ روزه توصیه کرده‌اند. خوشبختانه عوارض جانبی نگران‌کننده‌ای در صورت مصرف دوزهای بالاتر این دارو گزارش نشده است. در مصرف‌کنندگان این دارو اغلب بهبود علایم طی ۱۰ تا ۱۲ هفته مشاهده می‌شود، اما ممکن است علایم پس از ۳ تا ۹ ماه مجددا عود کنند. نئومایسین، مترونیدازول و کلیندامایسین هم در درمان IBS ارزیابی شده‌اند. در مطالعه‌ای مشخص شد که نئومایسین فقط اثربخشی مختصری در برخی از بیماران IBS داشته است. پروبیوتیک‌ها: از لحاظ تئوری، پروبیوتیک‌ها می‌توانند خواصی از خود بروز دهند که در درمان مبتلایان به IBS موثر باشند. متاسفانه نتایج ارزیابی اثربخشی پروبیوتیک‌ها در درمان IBS به دلیل تنوع در گونه‌ها، روش‌های مختلف آماده سازی و دوز مصرفی قابل قضاوت نیست. در مطالعه‌ای روی تک ارگانیسم لاکتوباسیل، نشان داده شد که مصرف آن در این مبتلایان بی‌فایده است، اما زمانی که لاکتوباسیل و بایفیدوباکتر در یک ترکیب و در کنار هم برای بیماران تجویز شدند، شدت علایم IBS را کاهش دادند. شاید که بایفیدوباکتر عامل موثر در ترکیبات پروبیوتیک بر این بیماری است یا شاید که گونه‌های مختلف پروبیوتیک با یکدیگر اثر سینرژیستیک دارند. ▪ آنتاگونیست‌های گیرنده ۵HT۳: ثابت شده آلوسترون در بهبود علایم IBS در مردان و زنان مبتلا به نوع الگوی اسهال این بیماری موثر است. عوارض جانبی احتمالی مصرف این دارو عبارتند از یبوست، انسداد روده و ایسکمی کولون. این عوارض احتمالی تا آنجا نگران کننده بودند که باعث جمع‌آوری این دارو از بازار آمریکا در نوامبر ۲۰۰۰ شدند، اما از آوریل ۲۰۰۳، مجددا با شرایط تجویز محدودتر و سخت‌گیرانه‌تر وارد بازار مصرف شد. آلوسترون تنها برای درمان IBS با الگوی مصرف اسهال شدید در زنان با علایم مزمن تجویز می‌شود. همچنین در صورتی که با افزایش دوز دارو تا یک میلی‌گرم، دوبار در روز پس از یک دوره چهار هفته‌ای پاسخ درمانی مشاهده نشد، باید دارو را قطع کرد. فعال کننده‌های کانال کلراید نوع دو: به نظر می‌رسد لوبیپروستون در بهبود علایم کلی بیماری در زنان با الگوی یبوست غالب موثر باشد. لوبیپروستون در گروه C داروهای دوران بارداری قرار دارد، بنابراین قبل از شروع آن در زنان باید تست تشخیص بارداری انجام شود و نیز باید مصرف آن در طول بارداری قطع شود. بیماران مبتلا به انسداد مکانیکی لوله گوارش نیز نباید از آن استفاده کنند. ▪ آگونیست‌های گیرنده ۵HT۴: تگاسرود تنها داروی آگونیست گیرنده ۵HT۴ است که با بازار عرضه شده و به دلیل عوارض جانبی احتمالی قلبی عروقی در مارس ۲۰۰۷ از بازار مصرف جمع‌آوری شد. تگاسرود در بهبود کلی علایم IBS و علایم این بیماری در زنان مبتلا با الگوی یبوست موثر است. بر اساس اعلام FDA، این دارو فقط در موارد اورژانس باید تجویز شود. ▪ آنتی‌دپرسانت‌ها: آنتی‌دپرسانت‌های سه‌حلقه‌ای و مهارکننده‌های اختصاصی بازجذب سروتونین به میزان قابل‌توجهی علایم کلی IBS و دردشکمی را کاهش می‌دهند. بهبود خواب و ترانزیت طبیعی دستگاه گوارش از دلایل مطرح برای اثربخشی این داروها در مبتلایان به IBS هستند. مطالعات نشان داده‌اند که آنتی‌دپرسانت‌های سه حلقه‌ای بیشتر در بیماران با IBS با الگوی اسهال غالب و مهارکننده‌های اختصاصی بازجذب سروتونین بیشتر در مبتلایان با الگوی یبوست غالب موثرند.