امنیت انرژی در اروپا

آیا اروپای مرکزی وجود خارجی دارد؟ پاسخ این سوال بستگی به شرایط سیاسی دارد. در حالی که این نگرانی وجود دارد که فرانسه و آلمان تصمیم‌گیری‌های اتحادیه اروپا را بی‌اعتبار کنند، جمهوری چک، مجارستان، لهستان و اسلواکی روابط خود را تقویت کرده و در زمینه هر مساله‌ای راجع به امنیت انرژی و رابطه با شرق با هم به همفکری و تبادل‌نظر می‌پردازند . این اتحاد در سال ۱۹۹۱ در وایزگراد، یکی از شهرهای مجارستان، ایجاد شد. در آن زمان اتحادیه اروپا هنوز رویایی بلندپروازانه می‌نمود. زمانی که رویای اتحاد کشورهای اروپای غربی به تحقق پیوست تا مدت‌ها همکاری این کشورها تقریبا از بین رفت. اعضایی که وارد اتحاد کشورهای اروپای غربی شده بودند هر چیزی را که به نظرشان باعث می‌شد که از بقیه متمایز شوند پس می‌زدند. از سوی دیگر مشاجرات زیادی که آخرین مورد آن در زمینه رفتارهای قومی در اسلواکی در گرفته بود، به شدت بر اجلاس‌های وایزگراد سایه انداخت. در همان زمان بود که برخی از اعضا پیشنهاد دادند که این اتحاد منحل شود. اما این اختلافات بالاخره پایان یافت. در اجلاسی که در ۲۴ فوریه در بوداپست برگزار شد این اتحاد نشانه‌هایی از یک زندگی جدید را به نمایش گذاشت. تغییر جهت بزرگی در لهستان صورت گرفت؛ کشوری که سیاست‌های انزواگرایانه در آن جای خود را به اشتیاق برای همکاری با کشورهای همسایه داده است. تحت قوانین رای پیمان نیس (Nice treaty) که تا سال ۲۰۱۴ اعتبار دارد، کشورهای وایزگراد از همان تعداد رایی در اتحادیه اروپا برخوردارند که فرانسه و آلمان با هم دارند. سال آینده مجارستان و لهستان هرکدام شش ماه ریاست دوره‌ای اتحادیه اروپا را بر عهده خواهند داشت. کارشناسان اتحادیه اروپا در بروکسل حالا که شورای اروپایی یک رییس ثابت اختیار کرده است، می‌خواهند ریاست دوره‌ای اتحادیه را زاید و بی معنی جلوه دهند. اما لهستانی‌ها و مجارستانی‌ها برای اثبات خلاف این امر با هم همکاری زیادی می‌کنند. مجارستان می‌خواهد یک «استراتژی دانوب» را به کار گیرد تا پول و توجه اتحادیه اروپا را به سمت خودش سوق دهند. لهستان نیز در عوض حمایت مجارستان از کمک بیشتر اتحادیه اروپا به کشورهایی چون گرجستان، مولدوا و بلاروس از این سیاست پشتیبانی می‌کند. این گروه متحدانی هم پیدا کرده است. «به اضافه وایزگراد» برخی از کشورهای همسایه به خصوص کشورهایی از امپراتوری سابق اتریش مجارستان را جذب کرده است. اکثر این کشورها (به خصوص چهار کشور مرکزی) به شدت بر گاز و نفت روسیه وابسته‌اند. این امر به نحو قابل‌ملاحظه‌ای پرهزینه است و به خاطر خط لوله‌های فرسوده‌ای که از کشورهای ناامن می‌گذرند و همچنین به خاطر شرایط نامطلوب سیاسی به بار آمده است. یک راه برای کاهش وابستگی به روسیه برای این کشورها این است که کشورهای اروپای شرقی با تمرکز بر دیگر کشورها و راه‌ها، اهمیت خطوط لوله گاز شرق به غرب را کاهش دهند. هم‌اکنون اقداماتی در این زمینه صورت گرفته و اقداماتی نیز در دست اجرا است. اولین مورد این است که خطوط لوله جدید مجارستان به رومانی و کرواسی سال جاری به نتیجه خواهد رسید. چک و لهستان نیز در سال ۲۰۱۱ به یکدیگر وصل می‌شوند. یک پیوند بین بوسنی و صربستان که با پول اتحادیه اروپا تامین مالی شده نیز به زودی در دستور کار قرار خواهد گرفت. ایده دیگر این است که گاز مایع طبیعی مورد نیاز لهستان و کرواسی از راه‌های آبی و از کشورهایی نظیر قطر وارد شود. برنامه سوم نیز این است که یک خط لوله مهم که از ترکیه عبور می‌کند میدان‌های گازی دریای خزر و عراق را به اروپا متصل کند. وایزگراد همچنین تلاش دارد تا قوانین اتحادیه اروپا طوری تنظیم شود که برای مقابله با بحران انرژی همکاری گسترده ای صورت گیرد. این امر می‌تواند باعث شود که امنیت منطقه به شدت افزایش یابد. اما موانع بزرگ همچنان باقی است. یکی از این موانع روسیه است که همکاری خود را با کمپانی‌های بزرگ انرژی در فرانسه، آلمان و ایتالیا تشدید کرده است. دیمیتری مدودف در سفر خود به فرانسه مذاکرات رسمی خود را برای فروش چهار ناو جنگی به این کشور آغاز کرده در حالی که شرکت GDF Suez فرانسه ۹ درصد سهام خط لوله Nord Stream را خریداری کرده است. روسیه همچنین تلاش دارد تاSouth Stream، خط لوله‌ای در دریای سیاه را که روسیه در راه‌اندازی‌اش شرکت داشته، توسعه دهد. همچنین نخست وزیر جدید کروات، جادرانکا کوسور اخیرا از مسکو دیدار کرد و قراردادی برای خرید گاز از این خط لوله را به امضا رساند. اما مجارستان و دیگر کشورها می‌خواهند مقاومت کرواسی را در مقابل دیگر برنامه‌های روسیه نظیر تلاش این کشور برای در دست گرفتن کنترل یک خط لوله انتقال نفت از سواحل کرواسی به مجارستان، افزایش دهند. این خط لوله برای MOL کمپانی انرژی مجارستان حیاتی است، چون این کمپانی تنها به نفتی وابسته است که از شرق می‌آید و تلاش می‌کند تا با اقدامات Surgutneftegaz، کمپانی روسی که می‌خواهد کنترل را دردست بگیرد، مقابله کند. در حال حاضر بزرگترین مشکل این است که امنیت انرژی هزینه بر است. البته روش‌های جدید مناسب به نظر می‌رسند، اما رقابتی که به بار می‌آورند به سهم بازار کمپانی هایی که همواره از یک انحصار ملی مطلوب برخوردار بوده‌اند ضربه می‌زند. دولت‌های وایزگراد ممکن است از کشورهای اروپای غربی شاکی باشند، اما باید این امر را در نظر گرفت که این دولت‌ها هنوز باید اقدامات زیادی را در کشورهای خود انجام دهند تا برای تامین امنیت انرژی آماده شوند.