شاید نوشتن از آثار علی فرامرزی که چندی پیش نمایشگاهی از آثار جدید رنگی اش در گالری شیرین برپا شده بود بی نگاهی به آثار گذشته او امکان پذیر نباشد، اما قرار نیست در این نوشته سال ها به عقب برگردیم. چند ماه پیش بود که فرامرزی نمایشگاهی از آثارش را با مجموعه یی از طراحی ها و نقاشی های به نمایش درنیامده اش در گالری سیحون برگزار کرد و در آن علاوه بر تعدادی از طراحی ها، نقاشی هایش از کویرها و فضای شهری آبستره شده از دید خود را به نمایش گذاشت.
فرامرزی در نمایشگاه جدیدش با استفاده از همان فضاها و استفاده از رنگ هایی متنوع تر آثاری را در ابعاد بزرگ به نمایش گذاشته بود. طبیعت گرایی او در این آثار ناشی از همان نگاهی است که سال هاست به طبیعت داشته و اگر برچسب تکرار بر آنها نخورد تبدیل به شیوه شخصی او در این بیان تصویری شده است.
در این طبیعت پردازی، فرامرزی بی اتکا به آنچه در واقعیت جاری است و شاید تحت تاثیر یا حتی برخلاف آن، نوعی ساده سازی را در عناصر پیرامونی (و حتی ذهنی خود) به کار می بندد تا در نهایت اثری بر مبنای طبیعت گرایی و نه کاملاً وابسته به آن ارائه کند. این نگاه ساده پردازانه را شاید بتوان در طراحی های او و ساده کردن عناصر در سطوحی افقی و عمودی که به تختی تمایل دارند بیشتر به چشم دید. در این آثار فرم ها به سطوح تبدیل می شوند، لایه لایه یکدیگر را می پوشانند و در نهایت به تصویری ساده، خلاصه و حتی مبهم از منظره، نمایی از ساختمانی قدیمی، گذرگاهی از میان دیوارها و حتی دریچه یی به نمای روبه رو در آنچه به عنوان اثر پیش روی مخاطب قرار می گیرد، ختم می شوند. با این حساب سادگی دید مقدم بر سادگی اجرای این آثار شده و خرده ایرادهای اجرایی بر این آثار اگر هم موجود باشند در سایه همین سادگی به چشم نمی آیند.
حذف پرسپکتیو از این آثار (که در طراحی های فرامرزی بیشتر به چشم می خورد) نمونه دیگری از این ساده گرایی است و چنین می شود که این آثار در نهایت، بی تجربه مستقیمی از طبیعت و شاید از زاویه دید مخاطب نوعی اشتراک میان فضای ذهنی نقاش و بیننده خود به وجود می آورند. این اشتراک نه به واسطه یک روایت واقعی و طبیعی بلکه بیشتر به مدد عناصر بصری در آثار فرامرزی شکل می گیرد و همین خود فضایی دوگانه میان عام و خاص در آثارش ایجاد می کند. فرامرزی در آثار جدیدش همین شیوه طراحانه را در فرم ها و سطوح رنگی به کار می بندد و علاوه بر آن با کمک گرفتن از دیگر عناصر رنگی موجود در آثارش که به بخشی از آنها اشاره شد و می توان به آن استفاده از رنگ هایی نامتعارف و بعضاً استفاده از خاکستری های رنگی به جای رنگ هایی خالص، درخت های آشنایش و... را هم اضافه کرد، در انتها اثری نه وامدار رنگ (که البته در صورت وجود این وامداری هم ایرادی بر آثار وارد نیست) بلکه طرح واره یی از ترکیبات رنگی به نمایش می گذارد. این طرح وارگی آنجا که رنگ ها گاهی به جای خطوط می نشینند و تنها حضور بخشی از آنها کامل کننده چیزی است که قرار است به ذهن خطور کند بیشتر به چشم می آید.
چنین برخوردی با رنگ در این آثار تفاوت دیگری را هم رقم زده است. این تفاوت را می توان با کنار هم قرار دادن همان طراحی های سیاه و سفید یا نقاشی های قبلاً دیده شده از فرامرزی (که در آنها تضادهای رنگی همان تضاد ساده شده میان سفید و سیاه در طراحی هایش با در کنار هم گذاشتن چند خاکستری رنگی دیگر هستند) و آثار جدید او دید. آثار رنگی و جدید فرامرزی اگرچه در برخورد اول تداعی کننده آثار قبلی او هستند اما در این آثار برخلاف آنچه پیش از این دیده بودیم تاکیدی بر دیده شدن یا ندیده شدن این رنگ ها نیست. رنگ در این آثار تنها واسطه یی است که درگیری به وجودآمده در ذهن صاحب اثر را به مخاطب منتقل کند و اگر چنین اتفاقی در آثاری که دیده شد افتاده باشد می توان گفت استفاده از رنگ و کارکردش در این آثار جدا از هر مبحث دیگری موفق بوده است.
اما باز هم می توان به آثار گذشته فرامرزی برگشت. در آن آثار اگرچه می توانستیم رنگ را به عنوان عنصری مستقل و مجزا از اثر تعریف کنیم و در نهایت به این نتیجه برسیم که بودن یا نبودن آنها هیچ تاثیری در بیان هنرمند به واسطه فرم هایش نداشته (چرا که در طراحی های سیاه و سفیدش همان ها را به خوبی نشان داده است) اما حذف همین رنگ ها در آثار جدید و تنها تکیه بر سادگی سطوح این آثار به راحتی ممکن نیست. فرم ها در آثار جدید فرامرزی به واسطه همین رنگ ها تعریف می شوند، فضا هم به همین گونه و بسیاری از موارد دیگر و با این حساب درگیری مخاطب با آثار از دریچه رنگ را نمی توان به سادگی درگیری و کاربرد رنگی که فرامرزی داشته در نظر گرفت.
در آثار مورد بحث مخاطب مجبور است گاهی به گذشته برگردد و گاهی از زمان حال وام بگیرد. بی آنکه روال منطقی رنگی را دنبال کند نگاهش بلافاصله به رنگی دیگر و شاید نامتجانس کشیده شود، حتی سطحی از رنگ نگاهش را منحرف کند و در ادامه با فاصله گرفتن از مجموعه اثر آن را در کل کلاژی تصویری ببیند که هر تکه از آن از جایی در ذهن نقاش (و شاید مشترک میان او و مخاطبش) گرفته شده است. اگرچه چنین حالتی نه تنها با حضور رنگ و با کمک ترکیب افقی به کار رفته در اغلب آثار فرامرزی به دست آمده است اما می توان چنین برداشت کرد که صاحب اثر در این آثار به هیچ وجه درگیر کردن مخاطب با مجموعه اثرش را به عنوان اولویت اثری که ارائه می کند در نظر نگرفته است. بر این مورد در آنجا تاکید بیشتری می شود که می توان چنین ترکیب بندی به کار رفته را از چپ و راست کار ادامه داد و باز هم همین برداشت ها را از کار داشت. به عبارتی ساده تر فرامرزی در این آثار برخلاف آثار قبلی اش تاکیدی بر چارچوبی که برای اثرش در قالب اندازه بوم ارائه می کند، ندارد. شاید چنین نگاه و برداشتی در ابتدا به عنوان ضعف این مجموعه در نظر گرفته شود، اما باز با رجوع به آثار گذشته فرامرزی می توان چنین نتیجه گرفت که او در مجموعه جدیدش باز هم بر همان دیتیل ها البته با زاویه دید بازتری دست گذاشته است. در کنار همه اینها تاکید او بر فرم های عمودی و افقی که در آثار قبلی اش در نهایت به سمت خنثی سازی یکدیگر حرکت می کردند این بار به نوع دیگری خود را نشان می دهند. در این آثار رنگی اگرچه باز همین تاکید به چشم می خورد، اما نقاش می کوشد با چینش این فرم ها در اثرش دیتیل هایی دیگر در دل اثر واحد به همراه برش هایی مختلف با لایه هایی مستقل ارائه کند.
باز به تختی فرم ها و نمایش آنها در یک لایه (که از روی هم گذاشتن سطوح حاصل می شد) در آثار قبلی این هنرمند برگردید. در آثار جدید، فرامرزی این فرم ها را مجزا از یکدیگر و در چارچوب های مشخصی ارائه می دهد و مخاطب این بار آزاد است هر آنچه را که خود خواسته باشد (نه با القا و تاکید نقاش) ببیند، بپذیرد یا به راحتی از کنار آن بگذرد. البته که ایجاد چنین امکانی جدا از بحث خوب یا بد بودن به کارگیری اش در این آثار است و می توان انتخاب آن را تنها بر عهده مخاطب گذاشت. اما جالب آنکه این آثار برخلاف آنچه از اجزای آن انتظار می رود به هیچ وجه خاصیتی دکوراتیو به خود نمی گیرند و همچنان بیان همان فضای شخصی هنرمندشان هستند. حضور رنگ سیاه و استفاده از آن در کنار رنگ های ثابت آثار فرامرزی به نوعی دیگر گریز از همین فضای دکوراتیو تلقی می شود و علاوه بر آن خواسته یا ناخواسته در اثر پیش رو که بر زمینه سیاه نقش بسته فرم ها با رنگ هایی جسته و گریخته مورد تاکید بیشتری قرار گرفته اند. ساده ترین مثال برای مقایسه این تاکید یا ضرورت و عدم ضرورت آن اشاره به آثار دیگر حاضر در همین نمایشگاه است.
شاید همین برخورد رنگی و تکیه بر رنگی خاص در جایی دیگر به ضرر اثر تمام شود، آنجا که این آثار را نه یک به یک، بلکه در یک مجموعه نمایشگاهی در کنار یکدیگر می بینیم. فرض را بر این بگیریم که قرار است در این آثار، رنگ ها خاصیتی مستقل بر عهده بگیرند و در این میان اثری با خصوصیات رنگی بیانی در مجموعه همین آثار دیده شود. در این آثار است که دیگر رنگ ها اگرچه باز همان رنگ های قبلی هستند اما استفاده از آنها نه دارای همان کارکرد است و نه می توان از آن برداشت های دیگری داشت. شاید بتوان حضور فیگورها را در مجموعه رنگی فرامرزی هم به همین شکل تعبیر کرد. این فیگورها همچون دیگر عناصر طبیعت گرایانه آثار او وجود ملموس خارجی ندارند و مهم تر از آن پیشتر از آنکه به عنوان یک فرم مجزا در نظر گرفته شوند (حتی آنجا که با رنگ هایی دیگر تاکید بیشتری بر آنها صورت گرفته و مجزا شده اند) در نهایت بخشی از فضای رنگی موجود در اثرند و در نگاه بیرونی هم فضای اثر را به نوعی فضای تغزلی تشبیه کرده اند.
چنین خصوصیتی چه خوب و چه بد در مجموعه اخیر فرامرزی می تواند جای بحثی بیشتر از این داشته باشد، اما در مجموعه یی یکدست آنچه بیشتر از همه به چشم می آید تفاوت هایی به این شکل و البته ساده است. در نهایت شاید به گمان عده یی چنین بیان شخصی و متفاوتی که گفته شد در آثار جدید فرامرزی جلوه نکند و این آثار همان ساده سازی هایی باشند که بارها شاهد بوده ایم، رنگ ها و فرم ها حتی در جایی دیگر و در اثر هنرمند دیگری به چشم خورده باشند و صحبت از این آثار به هر مورد دیگری حتی تا تکرار در آثار فرامرزی هم بینجامد، اما می توان بحث درباره همه این موارد را به جایی دیگر موکول کرد که صحبت بر سر قیاس این آثار با آثاری دیگر و نه خود مجموعه کاری علی فرامرزی در طول سال ها نقاشی اش باشد، چرا که به هر حال امضای هر هنرمندی پای اثرش موجود است.
