عفونتهای دستگاه تناسلی خارجی زنان عفونتهایی هستند که واژن و دهانه رحم را مبتلا میکنند و عفونتهای دستگاه تناسلی داخلی زنان عفونتهایی هستند که سراغ رحم، لولههای رحمی و لگن میروند. در گفتگو با دکتر لادن سیفی، متخصص زنان و زایمان، به بررسی عفونتهای دستگاه تناسلی خارجی زنان پرداختهایم.
▪ خانم دکتر! کی میگوییم خانمی مبتلا به عفونت دستگاه تناسلی شده؟
ـ زمانی که خانمی با برخی علایم خاص به پزشک مراجعه کند. این علایم معمولا به صورت ترشحات غیرمعمول است. در حالت عادی همه خانمها دارای ترشحات واژن هستند که این ترشحات، مشخصاتی همچون شفافیت، بیرنگی، بیبویی، رقیق بودن و مقدار متعادل حدود ۳ سیسی دارد. چنانچه تغییری در کیفیت این ترشحات و یا در کمیت آن ایجاد شود، یعنی تغییر رنگ، تغییر غلظت یا تغییر بو دهد یا حجمش زیاد شود غیر طبیعی تلقی میشود. گاهی همراه این علایم، علایم دیگری هم به صورت خارش، سوزش، بوی بد، درد هنگام مقاربت و درد هنگام دفع ادرار وجود دارد که سبب شکایت فرد و مراجعه وی به پزشک میشود. البته منظور ما در اینجا خانمهایی هستند که در سن باروری قرار دارند. بهطورکلی ما زنان را به سه دسته خانمهای قبل از سن قاعدگی، خانمهای در سن باروری یعنی سنین ۱۵ تا ۵۰ سال و خانمهای بعد از سن باروری یا یائسه تقسیمبندی میکنیم.
▪ آیا همه زنانی که این علایم را دارند، یعنی به عفونت مبتلا شدهاند؟
ـ نه! گاهی اوقات ممکن است خانمی بعضی از این علایم را داشته باشد بدون اینکه عفونتی در کار باشد. به عنوان مثال ممکن است خانمهایی که در سن قبل از قاعدگی هستند و هنوز تخمکی تولید نکرده و هورمونی ترشح نکردهاند و در خانمهای یائسه که فعالیت تخمدان از بین رفته و خانمهای باردار و خانمهای شیرده که عادت ماهیانه نشده و کمبود هورمون زنانه دارند هم این علایم وجود داشته باشد. این علایم تحت عنوان واژینیت آتروفیک یا خشکی واژن نام برده میشود که علایمی شبیه عفونت دارند ولی عفونت نیستند.
▪ پس اگر خانمی این علایم را نداشت، یعنی به عفونت مبتلا نیست؟
ـ نه! اینطور هم نیست. ما افرادی را داریم که به عفونتهای دستگاه تناسلی مبتلا هستند ولی علامتدار نیستند و از آنجا که افراد بدون علامت به پزشک مراجعه نمیکنند و تحت درمان قرار نمیگیرند، ناقلان بیماری محسوب میشوند، یعنی بیماری را دارند و سبب آلوده شدن شریک جنسیشان هم میشوند. پس هر خانمی حتی اگر علامت بیماریای را هم نداشت باید سالانه به پزشک متخصص زنان مراجعه داشته باشد و مورد بررسی قرار گیرد.
▪ آیا دخترانی که هنوز عادت ماهیانهشان شروع نشده و خانمهای یائسه هم ممکن است به این عفونتها مبتلا شوند؟
ـ بله! یک دختر قبل از سن قاعدگی هم ممکن است به عفونت دستگاه تناسلی مبتلا شود اما این عفونتها بیشتر ناشی از جسم خارجی است. اولین کاری که ما در رابطه با این کودکان انجام میدهیم بررسی جسم خارجی در واژن آنها است. مثلا ممکن است یک کودک به هنگام بازی جسم خارجی را برحسب کنجکاوی در واژن خود فرو کند و سبب ایجاد عفونت و ترشحات ناشی از آن شود. این عفونت را در خانمهای یائسه یا خانمهای سنین باروری از نظر وسایل دیگری در نظر میگیریم؛ به عنوان مثال ممکن است عفونت ناشی از به جا ماندن پوشش یا کاندوم در واژن باشد.
▪ چه عواملی در عفونت دستگاه تناسلی خانمها نقش دارند؟
ـ مهمترین عفونتهای شایع ناحیه تناسلی خانمها ناشی از ۴ عامل مهم است که عبارتند از: باکتریوواژینالیس، کاندیدا، تریکومونا واژینالیس و تبخال تناسلی. یکی از عفونتهای شایع دستگاه تناسلی، عفونت قارچی است. در واژن ۵ تا ۳۰ درصد خانمها به صورت طبیعی قارچ وجود دارد؛ قارچی که بیماریزا نیست اما اگر شرایط مهیا باشد این عوامل غیربیماریزا، بیماریزا میشوند. در روده بعضی از انسانها هم قارچ وجود دارد که ممکن است به هنگام اجابت مزاج، ناحیه تناسلی آلوده شده و ایجاد عفونت قارچی کند. در عفونتهای قارچی دستگاه تناسلی یکسری فاکتورهای مساعدکننده داریم که باید آنها را به حداقل برسانیم تا شانس عود مجدد بیماری را از بین ببریم. این فاکتورهای زمینهساز عفونت قارچی عبارتاند از: دیابت (خانمهای مبتلا به دیابت بیشتر در معرض ابتلا به عفونتهای قارچی هستند)، بارداری، هورمون درمانی و استفاده از هورمون استروژن، مصرف قرصهای ضدبارداری، مصرف مکرر آنتیبیوتیک، لباسهای زیر تنگ، چسبان و گرم مانند پوشیدن مداوم شلوار، گن، ساق شلواری یا جوراب شلواری و هر عاملی که سبب شود تهویه در محوطه واژن به خوبی انجام نشود زیرا محیط رشد قارچ، محیط گرم و مرطوب است. خیلی از خانمها ممکن است تجربه کرده باشند که وقتی به مسافرت میروند و نمیتوانند لباس زیر خود را بهموقع عوض کنند، بهخصوص زمانی که به نواحی مرطوب میروند، دچار عفونت قارچی میشوند.
▪ شستشو با آب آلوده، چهطور؟ آیا نقشی در ایجاد این عفونتها دارد؟
ـ بله! آب آلوده نقش مهمی در عفونت دستگاه تناسلی به خصوص در مورد بیماریای به نام تریکومونا واژینالیس دارد.
▪ آیا در عفونتهای ناحیه تناسلی انگلها هم نقشی دارند؟
ـ بله! انگلی داریم تحت عنوان تریکومونا که در آب استخر، وان و جاهای خیس تا ۲۴ ساعت زنده میماند و میتواند تعداد زیادی از افراد را مبتلا کند. متاسفانه ۹۰ درصد آقایان و ۲۵ درصد خانمهای مبتلا به این انگل علایمی ندارند و تریکومونا جزو عفونتهایی است که طرفین از طریق مقاربت به یکدیگر منتقل میکنند و وقتی علامتدار نباشد کنترل آن از نظر سیستمهای پزشکی کار مشکلی است. معمولا در خانمها علایم عفونت تریکومونا بهصورت ترشحات زرد مایل به سبز، خارش، بوی بد و مقاربت دردناک است. یک عفونت دیگر که خیلی دلم میخواهد در مورد آن توضیح بدهم تبخال تناسلی یا هرپس است. اگر فردی به این بیماری مبتلا شود چنانچه درمان هم بشود، ویروس آن تا پایان عمر در بدناش باقی خواهد ماند و از بین نمیرود. علایم این بیماری مانند تبخال لب و دهان بهصورت دانههای تاولی کوچک و کنار هم در ناحیه تناسلی است. این تاولها، ضایعات دردناکی هستند که حتی نشستن فرد را دچار مشکل میکنند. چنانچه فرد سالمی با این بیماران مقاربت داشته باشد ممکن است در مدت ۱ تا ۴۵ روز بعد از تماس به بیماری مبتلا شود. بیماران معمولا طی سه هفته درمان، بهبود پیدا میکنند ولی ویروس در ناحیه تناسلی باقی مانده و معمولا عود میکند که عود مجدد در افراد متفاوت است. ممکن است فردی در سال تا ۸ بار عود بیماری را داشته باشد ممکن هم هست که ۴تا ۵ سال عود نکند. توصیهام به خانمهای مبتلا به تبخال تناسلی این است که هرگاه به پزشک زنان جدیدی مراجعه کردند وی را از سابقه بیماری خود آگاه کنند بهخصوص زنان باردار، زیرا خانمی که سابقه تبخال تناسلی دارد باید به صورت سزارین زایمان کند، مگر در شرایط ویژه.
▪ خانم دکتر! اگر کسی عفونت ناحیه تناسلی داشته باشد و وارد آب استخر شود، آیا میتواند دیگران را آلوده کند؟
ـ بله. متاسفانه بسیاری از خانمها عفونت خود را از آب آلوده استخر میگیرند. به همین دلیل ما به هر خانمی که بخواهد استخر برود توصیه میکنیم که در ابتدا یک معاینه واژینال انجام دهد تا اگر عفونتی دارد ابتدا آن را درمان کند تا افراد دیگر را آلوده نکند. توصیه دیگرم به خانمها این است که بعد از بیرون آمدن از استخر صبر کنند تا ناحیه تناسلیشان توسط جریان هوا خشک شود و اجازه ندهند ناحیه مرطوب و گرم باقی بماند تا محیط مناسبی برای رشد میکروبها و قارچها فراهم نشود.
▪ عفونتهای ادراری چهقدر در ایجاد عفونتهای دستگاه تناسلی تاثیر دارد؟
ـ دستگاه ادراری و دستگاه تناسلی ارتباط نزدیکی با هم دارند. بسیاری از خانمها با علایم ادراری به پزشک مراجعه میکنند ولی ممکن است عفونت دستگاه تناسلی خارجی داشته باشند.
▪ آیا با انجام تست پاپ اسمیر میتوان بهوجود این عفونتها پی برد؟
ـ تست پاپ اسمیر به منظور تشخیص عفونتها به کار نمیرود. ممکن است در پاپ اسمیر آزمایشگاه برایمان وجود یک عامل بیماریزا را گزارش کند اما نمیتوان به آن بسنده کرد. پاپ اسمیر تست غربالگری برای تشخیص بدخیمیهای دهانه رحم است.
▪ حرف آخر؟
ـ توصیهام به همه خانمها این است که سعی کنند لباس زیر نخی بپوشند، از لباسهای گشاد و آزاد استفاده کنند تا تهویه در ناحیه واژن صورت بگیرد. مصرف یک سری از موادغذایی به لاکتوباسیلهای واژن کمک کرده و سبب دفاع در برابر میکروبها میشوند مانند استفاده از ماست و دوغ و انواع پروبیوتیک آنها که اسیدلاکتیک ایجاد میکنند. از افرادی که به تبخال دهانی مبتلا میشوند هم میخواهم زمانی که در مرحله حاد بیماری هستند به استخر نروند زیرا ۱۰ درصد تبخالهای تناسلی از نوع ویروس تبخالهای دهانی است.
