هرسال قبل از کنکور دانشگاه ها شور و حال وصف نشدنی درمیان دانش آموزان دوره های پیش دانشگاهی و والدین آنها به وجود می آید. شرکت در کلاسهای کنکور، برنامه ریزی برای مطالعه، صرف هزینه های مختلف برای راهیابی به دانشگاهها و... و به طور کلی تمامی تلاش هایی که دراین خصوص انجام می گیرد، برای اعتبار، ارزش و جایگاهی است که دانشجو و تحصیلات عالی دارد، بعد از اعلام نتایج، داوطلبانی که در کنکور پذیرفته می شوند، راهی دانشگاهها می شوند بعضی از آنها مجبورند به شهرهای دیگر بروند و در خوابگاههای دانشجویی مستقر شوند.
والدین آنها دراین هنگام نفس راحتی می کشند و ممکن است فرزند خود را تا دانشگاه برای اولین و آخرین بار بدرقه کنند. آنها از این که فرزندشان سد کنکور را شکسته، احساس رضایت و خرسندی می کنند و فرزندشان را به دانشگاه می سپارند. تصور آنها این است که او از هر نظر، مورد مراقبت و کنترل قرار می گیرد و برای همین، با خیالی آسوده به خانه برمی گردند. ازطرفی دانشجویان نیز با ورود به محیط دانشگاه و خوابگاه، با مسائل و مشکلات خاصی روبه رو می شوند. دوری از خانواده، غم غربت، زندگی با افرادی که از لحاظ فرهنگی با او یکسان نیستند و... همه اینها زندگی جدیدی را برای دانشجو رقم می زند که گاهی دراین زندگی تازه، دچار مشکلات و ناهنجاری هایی می شود که بی توجهی به آنها آثار نامطلوبی برای او و حتی جامعه دارد.
یکی از آسیب هایی که دانشجویان را تهدید می کند سیگارکشیدن است. براساس اخبار منتشرشده، ۳/۱۶ درصد دانشجویان سیگار می کشند، درحالی که این نسبت به جامعه ۱۲ درصد است. این خبر تکان دهنده ای است. زیرا روزی نیست که خبری درباره ضررهای مختلف سیگار در رسانه ها منتشر نشود. معمولا اولین کسانی که از این اخبار اطلاع پیدا می کنند، دانشجویان هستند. این آمار از تعداد دانشجویان سیگاری، نگران کننده است. متخصصان می گویند: در سیگار، حداقل چهار هزار ماده سمی وجود دارد که یکی از آنها نیکوتین است. سالانه ۵۰ هزار نفر در کشور، بر اثر استعمال دخانیات، جان خود را ازدست می دهند و روزانه بیش از سه میلیارد تومان صرف هزینه مصرف سیگار می شود. ۲علاوه بر این، کشیدن سیگار می تواند مقدمه ای برای سایر تخلفات و اعتیادها باشد. طبق جدیدترین تحقیقات پزشکی و پژوهش انجمن سرطان آمریکا، دلایل اصلی گرایش به سیگار عبارتند از:
۱) تحریک.
۲) ژست.
۳) کسب آرامش.
۴) کاهش احساسات منفی.
۵) هوس.
۶) عادت.
به طور کلی، روی آوردن جوانان به سیگار، به عوامل روانی، عاطفی و محیط خانوادگی افراد بستگی دارد. عده ای از دانشجویان در بین خانواده و خویشاوندان خود، افرادی سیگاری داشته اند و قبل از ورود به دانشگاه سیگار کشیدن را شروع کرده اند.
ناصر. ن، دانشجوی رشته علوم سیاسی می گوید:
«بچه که بودم، برای پدرم سیگار می خریدم و بعضی وقت ها توی راه سیگار را بو می کردم؛ بوی مخصوصی داشت. از بوی آن لذت می بردم. یک بار که سیگار روشن پدرم را کنار باغچه دیدم، آن را برداشتم و کنار لبم گذاشتم؛ سعی کردم ادای پدرم را دربیاورم. بعد از آن، دنبال ته سیگار می گشتم و کم کم کشیدن سیگار را شروع کردم. الان روزی ده عدد سیگار می کشم.» گاهی دوستان و افرادی که دانشجو با آنان رفت و آمد داشته است، وی را تشویق به کشیدن سیگار کرده اند.
فریدون. ص، دانشجوی سال دوم علوم اجتماعی می گوید:
«اول دبیرستان که بودم، به خانه دوستم رفت و آمد می کردم و با همدیگر درس می خواندیم. یک شب که خانه یکی از دوستانم رفته بودم، او سیگاری روشن کرد. اول همه با تعجب به او نگاه می کردیم ولی بعدها برایم عادی شد. ابتدا هفته ای یک عدد می کشیدم و الان هم به آن عادت کرده ام.»
عده دیگری بعد از ورود به دانشگاه، به سیگار کشیدن روی آورده اند. سیگار کشیدن دانشجویان خوابگاهی، بیش از دو برابر دانشجویان بومی است که در بین خانواده خود زندگی می کنند. سیگار کشیدن به ویژه در خوابگاه ها، به عنوان یکی از کم هزینه ترین روش های پر کردن اوقات فراغت به شمار می رود. کشیدن سیگار در چنین محیطی، نه تنها ضدارزش نیست، بلکه حتی می تواند نشانه روشنفکری و گذر از محدودیت های خانه باشد. نتایج تحقیق در یکی از دانشگاه ها نشان می دهد که بسیاری از دانشجویان درباره علل استعمال سیگار، نظرشان این بوده که مصرف سیگار مد شده است و نشانه شخصیت است.
فرشاد. م، دانشجوی رشته زبان درباره گسترش اعتیاد به سیگار در میان دانشجویان می گوید: «در اتاق های پرجمعیت هفت، هشت نفری خوابگاه، کافی است در اتاق یکی از بچه های ترم اول، سیگاری باشد تا بقیه بچه ها را آلوده کند.»
احساسی کاذب و تلقین درباره آثار سیگار نیز عاملی برای روی آوردن به سیگار است؛ به طوری که بسیاری از دانشجویان تصور می کنند که کشیدن سیگار، ذهن آنها را آماده تر می کند و برای همین، بسیاری از آنان در شب امتحان سیگار می کشند. خیلی از بچه های خوابگاهی، نخستین تجربه استعمال سیگار را به شب های امتحان مربوط می دانند. یکی دیگر از دلایل گرایش به سیگار در میان دانشجویان، بی توجهی به اوقات فراغت دانشجویان است. برخی از دانشجویان، علت سیگاری شدن دانشجویان را نداشتن امکانات تفریحی مناسب، برای دانشجویان می دانند.
یکی از دانشجویان می گوید: «سیگار، عادت نیست و بستگی به محیط دارد. زمانی که من پیش پدر و مادرم می روم، چند روزی که آن جا هستم، اصلا لب به سیگار نمی زنم و به فکر سیگار نمی افتم؛ ولی تهران که می آیم، تا نرده های دانشگاه را می بینم، یاد سیگار می افتم. سیگار، تنها برای پر کردن اوقات بی کاری است».
نکته دیگر، این است که ظاهرا در آیین نامه انضباطی دانشجویان، کشیدن سیگار تخلف محسوب نمی شود و نامی از سیگار برده نشده است. عده ای عقیده دارند که برخورد انضباطی و دخالت مجموعه اداری و کارمندی دانشگاه، مؤثر نخواهد بود و توصیه به آموزش در خصوص عوارض دخانیات، با انتشار نشریه، تهیه تابلو و برگزاری کارگاه های آموزشی در زمینه آشنایی با دخانیات و عوارض آن را پیشنهاد می کنند.
با این حال، بسیاری از دانشجویان خواستار برخورد قانونی با افراد سیگاری شده اند.
نظرسنجی انجام شده از سوی مدیریت امور دانشجویان دانشگاه علم و صنعت ایران بر روی ۸۰۰ دانشجوی این دانشگاه در سال ۸۲ نشان می دهد که ۷۴۸نفر (۵/۹۳) از این گروه با کشیدن سیگار در مکان های عمومی دانشگاه مخالف بوده، تنها ۵۲ نفر (۵/۶درصد) با این موضوع مخالف نبودند. ۳ آن چه مهم است، این است که متأسفانه برخی از دانشجویان به عنوان بخش مهمی از جامعه، گرفتار این معضل شده اند و اغلب آنان مانند سایر افراد سیگاری برای اعتیاد به سیگار پاسخ درستی نمی دهند. یکی دوری از خانواده، مشکلات خانوادگی و غم غربت را عامل گرایش به سیگار معرفی می کند و دیگری از تنهایی می گوید و سیگار، نقش همدم را برایش ایفا می کند. سومی از بی کاری و نداشتن تفریح می گوید و سیگار کشیدن را تفریح می داند. اکنون که آمارها همگی هراس انگیز است، باید هر چه زودتر دست به کار شد و کاری کرد وگرنه آمار باز بالاتر می رود.
نخستین راه حل آن است که امکانات ورزشی- فرهنگی بیشتری در اختیار دانشجویان قرار گیرد. در این موارد نیز باید توجه کرد که این امکانات به تنهایی نمی تواند جلوی اعتیاد دانشجویان را به سیگار و موادمخدر بگیرد. نتایج بسیاری از تحقیقات نشان می دهد که این امکانات و اماکن، خود می تواند یکی از راه های شیوع اعتیاد باشد.
برخی دیگر از مسئولان دانشگاهی، از گسترش روح مذهبی و افزایش فعالیت ها و اماکن مذهبی به عنوان راه حل صحبت می کنند. به هر حال، این مسئله باید به دور از جنجال و به عنوان یک بحران ملی بررسی شود. ایجاد فضاهای خوابگاهی مناسب، تفریحات بیشتر، ایجاد امکانات کار در زمان های تعطیلی و بی کاری دانشجویان، کنترل بیشتر خوابگاه ها و جلوگیری از ورود افراد غریبه و فارغ التحصیلان در خوابگاه ها، ارائه آموزش های لازم به دانشجویان و برخورد شدید با دانشجویان خطاکار از راهکارهایی است که باید به کار گرفته شوند. علاوه بر این، می توان با تصویب قوانین، دانشگاه ها را نیز به عنوان یک محل عمومی محسوب کرد و سیگار کشیدن در آن را جرم دانست. اجرای دقیق و قاطعانه این قانون، می تواند تأثیر بسیاری بر محیط های دانشگاهی داشته باشند. آن چه را که نباید از نظر دور داشت، این است که در این مسیر، نقش دانشجویان و یاری و همکاری آنان در برخورد با این معضل می تواند تأثیر زیادی در این زمینه داشته باشند.
