ناتالی در حالی که با لبخند به «بچههای» ۳ هفتهایاش نگاه میکند، میگوید: «آنها خوشحالاند، تازه غذا خوردهاند!» غذای آنها مقداری خون تازه گاو بوده. ناتالی بعد از خوردن غذا آنها را با آب میشوید و در بطریهای شیشهای مخصوصی میگذارد. بچههای وی – که تعداد زیادی زالوی جوان هستند- تا زمان تغذیه بعدی در این شیشهها نگهداری میشوند...
ناتالی در مرکز بینالمللی زالوهای پزشکی کار میکند. این مرکز سالانه بیش از یک میلیون زالو به سرتاسر جهان صادر میکند و از زمان تاسیس در سال ۱۹۳۷ عملا بزرگترین و معتبرترین مرکز پرورش زالو در جهان است. محل کار ناتالی در فاصلهای زیاد در جنوب شرقی مسکو در دهی به نام اودلنایا قرار دارد. از زمانی که توجه جهان مجددا به این جانواران خونخوار جذب شده است، درآمد این مرکز به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
تاریخچه استفاده از زالو به ۲۵۰۰ سال قبل برمیگردد. در آن زمان از این جانور برای بیرون کشیدن خون از بدن استفاده میشد. حتی در نوشتههای یونان قدیم مربوط به هیپوکرات نیز نشانههایی از «زالودرمانی» به چشم میخورد. استفاده از زالو در آن زمان بر پایه تئوری «طبایع چهارگانه» استوار بود. بر اساس این تئوری، در بدن چهار نیرو یا ماده اصلی به نامهای صفرا، سودا، بلغم و خون وجود داشت و توازن بین این چهار عنصر، تامینکننده سلامت بدن بود. آنها معتقدند بودند بیماری زمانی ایجاد میشود که یکی از این طبایع بر دیگران برتری یابد. در آن زمان از زالوها به قصد حجامت استفاده میشد تا خون اضافی و «مسموم» از بدن فرد بیمار خارج شود و به این وسیله توازن به بدن فرد بیمار بازگردد. این تئوری حتی در طب سنتی ایران و هند نیز مشاهده میشد. با پیشرفت علم در قرون اخیر، عملا استفاده از زالو در دنیای جدید منسوخ شد و جز در بعضی کشورهای آسیایی و قسمتهایی از شوروی سابق، دیگر نشانی از زالوها نبود.
● چرا دوباره از زالودرمانی حرف میزنند؟
تا مدتها استفاده از زالو در مقاصد درمانی نوعی حرکت مسخره، زشت و کثیف و نشانی از عقبافتادگی بود. با این همه داروی پیشرفته، دیگر چه نیازی به این جانوران خونخوار میتوانست باشد؟ نقش زالوها عملا محدود شد به بازی در فیلمهای ترسناک و بازیهای کامپیوتری. تا اینکه سال ۱۹۸۰ فرا رسید. با پیشرفت جراحی ترمیمی و میکروسکوپی، پزشکان دریافتند که یکی از بزرگترین مشکلات در اینگونه اعمال جراحی، تجمع خون و خطر لخته شدن آن و ایجاد التهاب است. این تجمع خون در وریدهای نارسا عملا از بهبود زخم جلوگیری میکرد. اگر این تجمع و احتقان، به سرعت برطرف نمیشد، مانع از تغذیه بافت از خون تازه و اکسیژن دار میشد و در نهایت، بافت حیات خود را از دست میداد. در اینجا بود که همه دوباره به یاد زالوها افتادند.
قابلیت مکش خون در زالوها، میتوانست با از بین بردن احتقان، مانع از تجمع و لخته شدن خون شود. همچنین موادی که در بزاق این جانوران وجود دارد یکی از قویترین مواد ضد لخته شناخته شده در طبیعت است. به این ترتیب استفاده از زالوها مجددا رونق گرفت. امروزه مراکز زیادی در جهان از این جانوران در مقاصد درمانی، به ویژه جراحیهای ترمیمی، درمان وریدهای واریسی و پیوندهای ترمیم پوست با استفاده از فلپ پوستی (جابهجا کردن قطعهای از پوست به همراه عروق و اعصاب آن به نقطهای دیگر) استفاده میکنند. دولت ایالات متحده در سال ۲۰۰۴ استفاده از زالو به عنوان یک «وسیله درمانی» را تصویب کرد. از آن زمان نه تنها مراکز درمانی و تحقیقاتی، بلکه متخصصان پزشکی قانونی، پلیس و حتی ستارههایهالیوود هم دست به دامان زالوها میشوند.
مجله پرستاری آمریکا نیز در آخرین شماره خود با اشاره به ظهور مجدد «زالو درمانی»، به بررسی موارد استفاده آنها در جراحی مدرن پرداخته است. گنادی نیکونوف، مدیر مرکز پروش زالو در اودلنایا، با افتخار به جوایزی که از طرف مراکز تحقیقاتی اروپا و روسیه به وی اهدا شده اشاره میکند و میگوید: «این سندی بر تاثیر درمانی زالوهاست.» او امیدوار است تا دانشمندان کاربردهای جدیدتری از زالوها را دریابند. البته این مساله باعث خواهد شد تا درآمد مرکزی که نیکونوف آن را اداره میکند به شکل چشمگیری افزایش یابد. آنها در حال حاضر علاوه بر فرستادن زالو به نقاط مختلف روسیه، قراردادی برای صادرات آنها با یک شرکت فرانسوی منعقد کردهاند. این شرکت فرانسوی وظیفه توزیع زالوها در اروپا را بر عهده دارد. نیکونوف میگوید: «زالوها کم کم رازهای خود را به انسان نشان میدهند.»
در جای جای این مرکز اتاقهای ویژه پرورش زالو به چشم میخورد. روی یکی از اتاقها عبارت «اتاق جفتگیری» دیده میشود. جایی که محل تکثیر و زاد و ولد زالوهاست. وجود این مرکز در واقع از برکات شوروی سابق است. در آن زمان اتحاد جماهیر شوروی توجه زیادی به طب سنتی نشان میداد و بهرغم اینکه همه دنیا استفاده از زالو را تقبیح میکردند، شوروی همچنان به زالوها روی خوش نشان میداد. با از هم پاشیدن اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، اوضاع برای مرکز پرورش زالو رو به وخامت گذاشت. تولید به شدت کاهش یافت و کارگران این مرکز از کار بیکار شدند. نیکونوف به یاد میآورد که در آن زمان پولی برای پرداخت به کارگران وجود نداشت و موسسه در آستانه تعطیلی کامل قرار گرفته بود. اما با بهبود وضعیت اقتصادی روسیه، این مرکز جان تازهای گرفت. آغاز صادرات زالوها نقطه عطفی برای این مرکز بود و گسترش زالو درمانی در جهان به کار و بار آن رونق بخشید. در سال ۲۰۰۷ و به یاد ۷۰ سال فعالیت، این مرکز مجسمهای از یک زالو را در حیاط خود نصب کرده است. به پاس خدماتی که زالوها به بشر ارایه کردهاند.
استفاده از زالوها تنها به خاصیت مکیدن خون آنها ختم نمیشود. مرکز پرورش زالو تولیدکننده حجم وسیعی از محصولات آرایشی تحت نام «Bioenergy» است. در این محصولات از عصاره بدن زالوها برای تولید شامپو، کرم صورت و سایر مواد آرایشی استفاده میشود. استفاده از کرم زالو شاید به نظر چندشآور باشد اما در روسیه این کار به هیچوجه عجیب نیست. عملا در این کشور از زالو برای هر دردی استفاده میشود. از ناباروری و مشکلات زنانگی گرفته تا درمان دردهای دندان. یلنا تیتوا، رییس آزمایشگاههای تولیدکننده کرم زالو معتقد است برخلاف سایر کرمها که فقط روی زخم را میپوشانند، کرم زالو از درون باعث درمان زخمها میشود. تیتوا میگوید: «در این مرکز بیش از ۳۰ ترکیب درمانی تولید میشود که همه آنها کاملا طبیعی هستند.» این مرکز سعی میکند به کارمندان خود جدیت در کار را توصیه کند. به همین دلیل هر کارگر این مرکز، از ابتدای تولید زالوها تا انتهای کار، شخصا مسوول پرورش آنهاست. این مساله باعث شده است تا افرادی مانند ناتالی، با نوعی علاقه و عشق به پرورش زالوها بپردازند. ناتالی میگوید: «اگر زالوها را دوست نمیداشتم، عمر خودم را صرف پرورش آنها نمیکردم.» ناتالی لپوشکینا، که ۲۵ سال در این مرکز کار کرده و هر سال بیش از ۱۰۰ هزار زالو پرورش میدهد با خنده میگوید: «آنها عملا فرزندان من هستند.»
● کمیسر متهم میکند!
پای زالوها به جرمشناسی هم باز شده است. در سال ۲۰۰۱ در استرالیا، یک مورد سرقت مسلحانه از منزل یک زن ۷۱ ساله گزارش شد. یکی از افسران پلیس، در نزدیکی صحنه جرم یک زالو پیدا کرد و آن را با خود به اداره پلیس آورد.
خون موجود در بدن این زالو از نظر آزمایشهای ژنتیکی دیانای بررسی شد و در پرونده این سرقت ثبت گردید. هفت سال بعد وقتی پیتر الک کانون ۵۴ ساله به جرم مصرف دارویهای مخدر بازداشت شد، پلیس استرالیا از وی آزمایش دیانای به عمل آورد و متوجه شد که نمونه دیانای وی با نمونهای که ۷ سال قبل از بدن زالو به دست آمده بود همخوانی دارد. بر اساس این شواهد و مدارک، دادگاه پیتر کانون و یک مرد دیگر را به جرم سرقت مسلحانه در سال ۲۰۰۱ محکوم کرد. یادتان باشد اگر زمانی سعی کردید عمل مجرمانهای انجام دهید، مواظب زالوها باشید!
● لارو درمانی
زالوهای تنها موجودات چندشآوری نیستند که در علم پزشکی کاربرد دارند. استفاده از لارو مگس در مدارک قدیمی طب قبایل استرالیا کاربرد داشته است. یکی از مهمترین نکات در بهبود یک زخم، فقدان بافت مرده در زخم یا اصطلاحا دبرید کردن زخم است. در جریان جنگهای ناپلون، پزشک وی دریافت که آن دسته از سربازانی که در زخمهایشان لارو مگس وجود دارد بهتر بهبود مییابند. واقعیت آن است که این لاروها تنها به بافتهای مرده حمله میکنند و با خوردن آنها زخم را از وجود این بافتهای مرده، که میتواند باعث ایجاد عفونت شود پاک میکنند. در جریان جنگ جهانی اول، یک جراح ارتوپد به نام دکتر بائر با بیماری برخورد کرد که بهرغم وجود زخمهای فراوان و فقدان امکانات پزشکی، تب نداشت و علایمی از عفونت در وی به چشم نمیخورد. در زیر لباسهای این سرباز هزاران لارو مگس مشغول تغذیه از بافت مرده زخمهای وی بودند. دکتر بائر با نوشتن گزارشی در مدرسه پزشکی جانهاپکینز مقدمات استفاده از این لاروها را پدید آورد. در سال ۲۰۰۴ سازمان غذا و داروی آمریکا، استفاده از لارو مگس را برای دبرید کردن زخمهایی که بهطور عادی بهبود نمییابند و باکتریهای آنها در برابر آنتی بیوتیکها مقاوم هستند، تصویب کرد.
● ما خونخوار نیستیم
در مورد زالوها تصورات اشتباهی در میان مردم رایج است. اکثر مردم تصور میکنند که زالوها یک نوع بیشتر نیستند و همه آنها نیز خونخوارند. واقعیت آن است که بین ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ نوع زالو در سرتاسر جهان وجود دارد. این زالوها در محیطهای مختلفی مانند رودخانههای آب شیرین، خلیجها و حتی برکههای کم آب رشد میکنند.
اکثر این زالوها نیز خونخوار نیستند و از جانورانی مانند حشرات یا کرمهای خاکی تغذیه میکنند. در واقع فقط درصد کمی از آنها خون مصرف میکند. معروفترین نوع زالو، زالوی طبی اروپایی یا هیرودو مدیسینالیس است. بدن این زالوها از ۳۴ قسمت تشکیل شده است. ۶ قسمت ابتدایی، قسمت مکنده خون را تشکیل میدهد. در بزاق این جانور نوعی ماده بیحسکننده وجود دارد که مانع از آن میشود که میزبان، وجود زالو را حس کند. بهطور معمول یک زالو تا زمانی که تغذیه خود را کامل کند به بدن میزبان میچسبد و وقتی که بدن او پر از خون شد و کاملا متورم گردید از میزبان جدا میشود و به هضم خون میزبان میپردازد. در حین تغذیه، زالو مادهای موسوم به هیرودین را وارد بدن میزبان میکند.
این ماده که یک ماده پروتئینی متشکل از ۶۵ اسید آمینه است یکی از قویترین مواد ضدانعقاد طبیعی در جهان است. اولین بار در سال ۱۸۸۴ یک فیزیولوژیست انگلیسی به نام دکترهایکرافت این ماده را کشف کرد ولی ساختار دقیق آن تا سال ۱۹۷۰ مشخص نشد. امروزه با استفاده از تکنیکهای علم ژنتیک، این ماده در مقدار زیاد تولید میشود و تحت عنوان داروی لپیرودین برای درمان مشکلات انعقادی بهکار میرود.
● خانم هنرپیشه و زالودرمانی
به نظر میرسد آمریکاییها علاقه دارند از هر چیز جدیدی، یک مد بسازند و در این میان، زالو درمانی هم مد شده و هنرپیشههای هالیوودی را هم به خود جلب کرده است. سال گذشته، دمی مور، هنرپیشهای که با بازی در فیلم «روح» برای همه آشناست، در برنامه «نمایشی با دیوید لترمن» تعجب همگان را برانگیخت. او اعلام کرد که چندی قبل در جریان یک پروسه درمانی تحت زالودرمانی قرار گرفته است. او با خنده میگفت البته آنها زالوهایی تربیت شده و کارکشته بودند! او معتقد است که استفاده از این زالوها باعث سمزدایی بدن وی شده و شادابی را به او بازگردانده است.
