باید پلیس را خبر کرد

گزارش‌های متعددی در سراسر دنیا افزایش میزان سوء مصرف داروهای نسخه‌ای نظیر اپیوییدها، محرک‌ها و آرام‌بخش‌ها را به‌خصوص در میان نوجوانان نشان داده‌اند. متاسفانه این تصور در میان نوجوانان و والدین آنها رایج است که سوء‌استفاده از داروهای نسخه‌ای که به شکل کاملا قانونی در دسترس هستند، در مقایسه با داروهای خیابانی بی‌خطرتر است. بنابراین لازم است مسوولان بخش بهداشت و درمان کشورهای مختلف دنیا، به‌خصوص داروسازان و داروخانه‌داران از پتانسیل مورد سوء‌استفاده قرار گرفتن داروهای نسخه‌ای آگاه بوده و خود را موظف بدانند از وقوع آن جلوگیری کنند. ● الگوهای سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای امروزه دیگر نمی‌توان منکر شد که سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای در حال افزایش است. امروزه می‌دانیم متاسفانه تعداد افرادی که از داروهای نسخه‌ای سوء‌استفاده می‌کنند، حتی بیشتر از معتادان به داروهایی نظیر کوکایین، هرویین، توهم‌زاها و اکستازی است (آمارها متعلق به کشور آمریکاست). همان‌طور که اشاره شد، گروه سنی که بیشتر در معرض خطر سوءمصرف این داروها قرار دارند، نوجوانان ۱۸ تا ۲۵ سال هستند. در نوجوانان، گروه داروهای اپیوییدی در مقام اول سوء‌مصرف در میان داروهای نسخه‌ای قرار دارند. سوء‌مصرف آدرال (آمفتامین و دکستروآمفتامین) و ریتالین (متیل‌فنیدیت) نیز رقم قابل‌توجهی را به خود اختصاص داده‌اند. جالب است که سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای در میان زنان شایع‌تر از مردان است. یک عامل قابل تامل در افزایش سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای، سهولت دسترسی است. ۴۰ درصد از مردم معتقدند تهیه ضددردها بسیار آسان است. به علاوه انگ اجتماعی سوء‌مصرف چنین داروهایی در مقایسه با مواد اعتیادآور غیرقانونی ناچیز است. همچنین گرفتن ضددردها از دوستان و آشنایان کار دشواری نیست، اما آیا افزایش سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای می‌تواند به دلیل رشد تجویز این داروها در جوامع باشد یا خیر؟ هیچ مدرکی برای اثبات این ادعا وجود ندارد. ● خطرات سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای افزایش سوء‌مصرف داروهای غیرنسخه‌ای با جهشی در مرگ و میر همراه است. مطالعات نشان داده‌اند علت اولیه مرگ متعاقب مصرف بیش از حد داروهای نسخه ای از خوردن آنها با هدف غیردرمانی ناشی می‌شود. نزدیک به یک‌سوم از موارد جدید سوء‌مصرف مواد گزارش کرده‌اند که در اولین تجربه سوء‌مصرف خود به سراغ داروهای نسخه‌ای رفته بوده‌اند. این یافته، هشداری در زمینه افزایش خطرات ناشی از سوء‌استفاده غیرعمدی داروهای نسخه‌ای است و نیز رواج این تفکر که اعتیاد به داروهای نسخه‌ای به مراتب بی‌عارضه‌تر از داروهای خیابانی است. ● انحراف در مصرف داروهای نسخه‌ای در مطالعه‌ای که توسط مرکز ملی اعتیاد و سوء‌مصرف مواد آمریکا در دانشگاه کلمبیا انجام شده، از متخصصان بخش درمان درباره علت انحراف در مصرف داروهای نسخه‌ای از سوی بیماران پرسش شد. در میان دلایل مرتبط با پزشکان می‌توان به دستکاری نسخ پزشکی از سوی بیماران، فریب پزشک در تشخیص و تجویز دارو و نسخ جعلی اشاره کرد. دستیابی آسان بیماران به اطلاعات پزشکی از طریق اینترنت، فریب پزشکان از طریق تقلید علایم و ادعای شکایات شایع هر عارضه‌ای را ممکن کرده است. گاه بیماران تقاضای نسخه شدن داروهایی را دارند که می‌خواهند آنها را به مصرف اعضای خانواده خود برسانند. نکته دیگر آنکه پزشکان حتی در دانشکده‌های پزشکی معتبر دنیا آموزش خاصی در زمینه سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای نمی‌بینند. به علاوه، درصد بسیار کمی‌ از پزشکان در زمینه سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای از بیمار خود مستقیما پرسش می‌کنند. در این مطالعه مشخص شد حداقل نیمی ‌از داروسازان در طی فعالیت خود شاهد معضل سوء‌مصرف ضددردهای اپیوییدی نسخه‌ای بوده و ۱۰ درصد از این جمعیت، چنین مشکلی را بسیار جدی تلقی می‌کنند. متاسفانه در میان داروسازان هم فقط کمتر از نیمی ‌از آنها در زمینه سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای آموزش‌دیده بودند. ۲۵ درصد از داروسازان تحت مطالعه قبول کردند که اگر بیماری نسخه‌ای حاوی داروی با پتانسیل سوء‌مصرف به آنها ارایه دهد، گمان بر اعتیاد وی می‌برند. سه چهارم داروسازان معتقدند اگر بیماری داروی نسخه‌ای را که پتانسیل سوءمصرف دارد، با نام تجاری درخواست کند، به احتمال زیاد به آن معتاد است، زیرا اسامی ‌تجاری به مراتب بیشتر از اسامی ‌ژنریک این داروها در بازار سیاه شناخته شده‌اند. بیمارانی که بسیار صمیمی‌ برخورد می‌کنند یا مضطرب هستند یا آنها که ترجیح می‌دهند به جای بیمه از فرم آزاد پرداخت هزینه داروها استفاده کنند نیز در شمار مظنونین قرار دارند. متاسفانه هنوز هم برخی از داروسازان در داروخانه‌های خود برای شناسایی معتادان به داروهای نسخه‌ای از حس ششم بهره می‌برند. لازم است داروسازان در مورد نسخه‌های تقلبی هوشیار باشند. ممکن است بیماری نسخه بیمار دیگری را دزدیده باشد. شاید در نسخه پزشکی دستکاری کرده یا حتی مهر و امضای پزشکی جعل شده باشد. بهره‌گیری از تکنولوژی‌های جدید نظیر نسخه‌های کامپیوتری و سهولت تقلید از آنها با استفاده از یک اسکنر و پرینتر ساده، چنین تقلب‌هایی را آسان کرده است. در مطالعه دانشگاه کلمبیا از داروسازان پرسش شد در صورت شک به تقلبی بودن نسخه یا تردید در مورد دستکاری آن چه می‌کنند؟ اکثریت آنها (۹۳درصد) بیان کردند در گام اول با تلفنی که در برگه نسخه پزشک معالج نوشته شده، تماس گرفته و در مورد داروها و بیمار از پزشک پرسش خواهند کرد. تعدادی هم امتناع از پیچیدن نسخه را کاربردی دانستند. درصد بسیار کمی‌ معتقد بودند باید پلیس را خبر کرد و درصدی ناچیزتر بیان کردند که از ترس حمله بیمار یا از دست دادن درآمد خود در آن داروخانه، دارو را به بیمار تحویل خواهند داد. ● ناتوانی در مدیریت درد از طرفی، سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای به معضلی جدی تبدیل شده و از سویی دیگر، دخالت قوانین ومقررات جدید برای محدود کردن این مشکل، بحرانی در امر درمان ایجاد کرده است. بحث اصلی، تفکرات و قوانین ضد و نقیض در مدیریت درد بیماران است. به طور کلی، در طی چند دهه اخیر نگرش‌های متفاوتی در زمینه مدیریت درد با کمک داروهای اپیوییدی مطرح بوده‌اند. سرگردانی پزشکان میان گزینه کنترل مناسب درد و خطر اعتیاد بیمار تا امروز ادامه یافته است. واضح است بسیاری از نسخه‌هایی که سالانه پیچیده می‌شوند، مورد سوء‌مصرف دارویی قرار می‌گیرند. این معضل به سرعت در حال گسترش است. بی‌شک در چنین شرایطی، آگاهی پزشکان و داروسازان در زمینه احتمال سوء‌مصرف داروهای نسخه‌ای در کنار قانون‌گذاری‌های مدبرانه، در کاهش این معضل پزشکی موثر خواهد بود.