با ظهور کتابهای الکترونیکی تقریبا سه سالی میشود که صنعت چاپ و نشر دچار تغییر و تحولات عظیمی شده است.کتاب الکترونیکی اطلاعات ذخیره شده یک کتاب در قالب دیجیتال است به صورتی که بتوان آن را روی صفحه کامپیوتر مشاهده کرد.
کتابهای الکترونیکی را میتوان روی ابزارهای دیجیتالی نظیر دیسک فشرده، شبکه جهانی وب و کتابخوانهای الکترونیکی منتشر کرد.برای مثال، بسیاری از منابع مرجع نظیر دایرهالمعارف بریتانیکا، دایرهالمعارف آمریکانا، فرهنگ وبستر، فرهنگ آکسفورد و از این قبیل، علاوه بر قالب چاپی، روی دیسک فشرده و نیز شبکه جهانی وب قابل دستیابی هستند.
کتابهای الکترونیکی را میتوان به دو صورت در محیط وب شناسایی کرد.برخی کتابهای الکترونیکی، شکل چاپی ندارند و فقط در قالب دیجیتالی منتشر میشوند.همه فرآیند نشر کتاب از زمان تالیف تا قرار گرفتن در محیط وب، به صورت الکترونیکی انجام میشود.بنابراین چنین کتابهایی را نمیتوان در جهان چاپی و کتابخانههای سنتی یافت و از این لحاظ اثری منحصر به فرد به شمار میآیند.
این بخش از عرصه نشر کتابهای الکترونیکی هنوز با مشکلات حقوقی، معنوی و اقتصادی روبهرو است.در واقع، ناشران به این نکته مهم پیبردهاند که چه از نظر رقابت با دیگران و چه از لحاظ پاسخگویی به نیازهای جامعه جدیدی از مخاطبان یعنی «خوانندگان اینترنتی»، چارهای جز توجه به امکانات و قابلیتهای نشر اینترنتی ندارند و ناچار به نقشآفرینی در این محیط هستند.
بخش دوم از کتابهای الکترونیکی در محیط وب، در واقع شکل الکترونیکی نسخههای چاپی منتشر شده به شمار میآیند که ناشران آنها را از طریق وب نیز دسترسپذیر کردهاند.این گروه کتابهای الکترونیکی به سرعت در حال توسعه و گسترش هستند.
● انواع کتابهای الکترونیکی
کتابهای الکترونیکی، با توجه به ویژگیها، امکانات و کاربردهایشان به گروههای زیر تقسیم میشوند:
۱) کتابهای الکترونیکی متنی: در این دسته، کتابهای الکترونیکی فقط شامل اطلاعات متنی هستند و هیچگونه تصویر، نمودار را شامل نمیشوند.
۲) کتابهای الکترونیکی دارای تصاویر اسکنشده: در کنار اطلاعات متنی، تعدادی تصویر اسکن شده نیز وجود دارد.
۳) کتابهای الکترونیکی با تصاویر متحرک:
در کنار اطلاعات متنی، تعدادی تصویر انیمیشن یا قطعاتی از فیلم نیز وجود دارد.
۴) کتابهای الکترونیکی سخنگو : این دسته کتابهای الکترونیکی با استفاده از امکانات صوتی و الکترونیکی تا حدی با کاربر رابطه برقرار میکنند.
۵) کتابهای الکترونیکی چند رسانهای : در این دسته از کتابهای الکترونیکی یک رابطه چند رسانهای و دو سویه میان کتاب و خواننده برقرار میشود.این دسته کاملا با کتابهای سنتی و چاپی متفاوتاند و امکانات کمکی برای جستوجو و تحقیق در آنها در نظر گرفته شده است.
کتابهای الکترونیکی در محیط وب بیشتر در قالب PDF، HTML، EXE یا متن ساده در دسترس قرار میگیرند.برای مطالعه برخی کتابهای الکترونیکی باید همه متن کتابها را به کامپیوتر شخصی یا کتابخوان خود انتقال داد و صفحه یا فصل آنها را مطالعه کرد.
● چرا کتابخوانهای الکترونیکی؟
بهطور کلی کتابخوانهای الکترونیکی نقش بسیار مهمی در سهولت کتابخوانی دارند و به این ترتیب میتوان به کمک آنها، کتابهای مورد علاقه را همهجا با خود همراه داشت تا در هر فرصتی که پیش آمد، بخشی از آنها را بخوانیم.این در حالی است که یکی از مهم ترین ویژگیهای کتابخوانها این است که در آنها میتوان اندازه متن کتاب را به دلخواه تغییر داد.از آنجایی که در این کتابخوانها متن کتاب براساس فنآوری جدیدی موسوم به eink یا جوهر الکترونیکی روی صفحه نمایشگر بهنمایش درمی آید در مقایسه با صفحات نمایشگر رایانهای که مجهز به فنآوری LED هستند، خواندن متن کتاب یا هر نوشتهای راحت تر بوده و تنها با یک بار شارژ دستگاه میتوان هزاران صفحه از کتاب را بدون نیاز به شارژ مجدد خواند.
با توجه به چنین ویژگیهایی باید پذیرفت که استفاده از کتابخوانهای الکترونیکی برای خواندن این نوع کتابها در لپ تاپها و حتی آیفونها قابل مقایسه نخواهد بود.کیندل آمازون و سونی ریدر، از مشهورترین و موفق ترین کتابخوانهای عرضه شده به بازار هستند که به عنوان محبوب ترین کتابخوانها از نظر کاربران شناخته شده اند. آمازون بزرگ ترین سایت فروشنده کتابهای کاغذی است که با ارائه کتابخوان الکترونیکی خود موسوم به کیندل به عنوان نخستین فروشنده تخصصی نسخه الکترونیکی از کتابهای آمازون قدم در این عرصه گذاشت.کیندل، کتابخوانی است که میتواند حدود ۳۰ ساعت بدون نیاز به شارژ مجدد کار کند و این در حالی است که به راحتی در دست جای میگیرد و بسیاری از مشکلاتی که کاربران لپ تاپها با آن مواجه میشوند را ندارد.به این ترتیب پیش بینی میشود که در آیندهای نهچندان دور نسخههای الکترونیکی جایگزین نسخههای کاغذی کتابخانه بزرگ آمازون شود.قیمت نهایی کیندل حدود ۳۹۹ دلار است، اما سونی ریدر که رقیب جدی کیندل محسوب میشود، کتابخوان دیگری است که قیمت آن حدود ۳۰۰ دلار است و ویژگی منحصر به فرد آن در مقایسه با کیندل در این است که انتقال آنلاین نسخههای مختلف کتابهای الکترونیک به آن از طریق درگاه USB امکانپذیر است.
یکی از انواع جدید کتابخوانهای سونی، سونیریدرهای لمسی است که از نظر اندازه از نمونههای قبلی این نوع کتابخوانها کوچک تر است و قیمت آن نیز حدود ۱۰۰ دلار بیشتر از مدلهای قبلی است.شارژ باتری این کتابخوان لمسی برای مطالعه ۷۵۰۰ کتاب کافی است.از آنجایی که این کتابخوان لمسی است شما تنها با اشاره یک انگشت میتوانید کتابی را که میخوانید ورق بزنید.
قابلیت یادداشت برداری در حاشیه متن کتاب و همچنین امکان لایت کردن صفحات یا جملاتی از کتاب از مهمترین ویژگیهای این نسل جدید کتابخوانها هستند.
از آنجایی که کتابخوانهای الکترونیکی در حقیقت نوعی کاغذ الکترونیکی تکلایه هستند که متن نوشته با استفاده از نوعی جوهر الکترونیکی در سطح آن به نمایش درخواهد آمد، میتوان از آنها برای مطالعه طولانی مدت استفاده کرد که با توجه به اهمیت این موضوع امروزه اغلب روزنامهها و مجلات، چاپ نسخههای الکترونیکی را مورد توجه قرار داده اند.
اگر قصد خرید یک کتابخوان الکترونیکی را داشته باشید با انواع مختلفی از آنها مواجه خواهید شد که از قابلیتهای مختلفی نظیر اینترنت بیسیم، تبدیل متن به گفتار، صفحه نمایش لمسی، بلوتوث، Wi-Fi، صفحه نمایش چرخان و...برخوردار هستند.بهرغم اینکه کیندل و سونی ریدر همچنان در صدر پرفروش ترین کتابخوانها در سطح دنیا قرار دارند کتابخوانهای جدیدتری با قابلیتهای منحصر به فرد به بازار عرضه شده است که به نظر میرسد به زودی به جایگاه مناسبی در جلب رضایت مخاطبان دست یابند. یکی از این کتابخوانها QVE است که تفاوت آن با دیگر کتابخوانها، انعطافپذیری آن است.شما میتوانید این کتابخوان بسیار سبک را به راحتی همچون یک روزنامه چاپی تا کرده و در کیف خود قرار دهید.نمایشگر آن به اندازه یک کاغذ A۴ است و به این ترتیب شما میتوانید یک نوشته را در اندازه اصلی آن روی نمایشگر مشاهده کنید. به نظر میرسد که این کتابخوان بتواند جایگزین مناسبی برای جزوههای دانشگاهی باشد.Skiff نیز یکی دیگر از کتابخوانهای جدید است که کتابخوانی بزرگ و تمام رنگی است که مشاهده تصاویر رنگی کتابهای علمی را برای مخاطب خود لذتبخش تر خواهد کرد. این کتابخوان بسیار باریک است و علاوه بر اینکه از شبکههای Wi-Fi و ۳G پشتیبانی میکند مجهز به حافظه ۴گیگابایتی است.اگرچه اسکیف نیز همانند کتابخوانهای کیندل و سونی از صفحه نمایشگر لمسی و فنآوری eink برخوردار است، اما میتواند تصاویر متحرک را با سرعت ۱۲ فریم در ثانیه به نمایش درآورد و به عبارت دیگر از سرعت نمایش بسیار خوبی در مقایسه با دیگر کتابخوانها برخوردار است. اگرچه هنوز راهی طولانی را در جایگزین شدن کتابخوانی به شیوه نوین با کتابخوانی به شیوه سنتی پیش رو خواهیم داشت اما بهنظر میرسد که این فنآوریهای جدید بتواند سرآغاز فصل جدیدی در فنآوری اطلاعات و ارتباطات باشد.
