بسته بندی را شاید بتوان یکی از عجیب ترین و جالب ترین بخش صنعت و اقتصاد دانست که بدون وجود آن امکان عرضه بسیاری از محصولات کاملا غیرممکن است ولی همین رکن اصلی عرضه، به محض این که وظیفه خود، یعنی رساندن سالم محصول به محل مصرف را، به انجام رسانید تبدیل به زباله می شود.
هم اکنون که جهان روز به روز از منابع اولیه تخلیه می شود و کارشناسان یکسره در حال هشدار در مورد پایان پذیر بودن منابع طبیعی صحبت می کنند، به ناچار باید طرحی نو در انداخت و به فکر استفاده از مواد اولیه ممکن نیاز داشته باشند. یکی از بهترین راه های نیل به این هدف، استفاده دوباره از بسته بندی های حجیم میوه جات وسبزیجات می باشد. در این زمینه نیز اتحادیه اروپا همچون همیشه پیش قدم بوده و بسیاری از اعضاء آن از جمله اتریش، اقدام به انجام پروژه های تحقیقی بسیاری برای یافتن راه حل مناسب نموده اند، پروژه انجام شده در اتریش فعالیت خود را بر روی تقویت بسته بندی میوه و سبزیجات متمرکز نمود و سعی کرد تا همکاری محافل قانون گذاری را نیز در این زمینه جلب نماید.
برای مشخص نمودن ایده آل ترین نوع بسته بندی، آزمایشات زیادی انجام شد تا در نهایت طرح مناسب برای انجام عملیات تقویتی از میان آنان انتخاب شود. همان گونه که اطلاع دارید، یکی از راه های جلوگیری از تلف شدن انرژی و مواد اولیه، استفاده دوباره از محصولا بسته بندی است و این عملیات تقویت نیز در راستای نیل به همین هدف انجام پذیرفت. البته این امر چندان که به نظر می رسد، ساده نیست و نیازمند همکاری ارگان ها و نهادهای قانون گذاری بسیاری است که باید اقدام به طراحی استانداردهای مورد نیاز برای استفاده مجدد و انجام آزمایشات فنی و ایمنی لازم برای حصول اطمینان از سلامت محصولات، بنمایند.
طبق آمار ارایه شده از سوی موسسه DLACROIX در سال ۲۰۰۳، در مجموع ۱۵ کشور عضو اتحادیه اروپا، ۵۵ میلیون تن انواع سبزیجات و ۵۲ میلیون تن انواع میوه تولید شد که در این میان سهم اتریش کمی بیشتر از ۱ میلیون تن بود، از مجموع ۵/۲ میلیون تن سبزی و میوه مصرف شده در اتریش، ۴۵% واردات و مابقی تولید داخل بود. استان وین موفق به تولید ۸۰ هزار تن محصول شد.
مصرف سرانه میوه و سبزیجات در اتریش ۲۰۰ کیلوگرم بود که باید به آن ۶۰ کیلو سیب زمینی را نیز افزود. ۵ شرکت اصلی تولید مواد غذایی در اتریش عبارتند از: ADEC,Hofer,SPAR AG,Billa و ZielpunktZielpunkt این ۵ شرکت در مجموع ۸۰% از تمامی معاملات را در اختیار دارند. دو شرکت Billa و SPAR AG به تنهایی ۷۰% از بازار میوه وسبزیجات در شهر وین را در اختیار خود دارند.
بسته بندی انجام شده برای حمل ونقل محصولات باغی و سبزیجات باید دارای خواص زیر باشد:
۱) تا حد امکان فضای کمتری را اشغال نماید،
۲) در شرایط تحت فشار، توانایی تحمل مناسبی را داشته باشد،
۳) پایدار باشد
۴) دارای ستون بندی مناسب جهت انبار کردن باشد
۵) از حداکثر سهولت در حمل ونقل برخوردار باشد
۶) از محصول به صورت بهینه محافظت کند
۷) حتی المقدور در جهت فروش بهتر محصول نیز عمل کرده و نقش تبلیغاتی در جهت فروش بهتر محصول نیز عمل کرده و نقش تبلیغی نیز برای آن ایفا نماید،
۸. هویت محصول را نیز حفظ نماید.
برای بسته بندی میوه وسبزیجات سیستم های مختلفی تعریف شده است که همگی در کلیت یکسان ولی در ظاهر مختلف می باشند. در تمامی این سیستم ها نهایت سعی بر استفاده از بسته بندی های با قابلیت استفاده دوباره است و هر چه سیستم وسیع تر باشد، مصرف این محصولات نیز بهینه تر خواهد بود. در حقیقت به دلیل حجم بسیار بالای تولید این گونه محصولات، باید از بسته بندی های چند بار مصرف برای عرضه آنان استفاده نمود تا در مصرف منابع اولیه نیز صرفه جویی به عمل آید.
از شرکت های اصلی تولید کننده بسته بندی تره بار در اتریش می توان به شرکت های ذیل اشاره نمود:
۱) شرکت steco pool log که تولید کننده جعبه های لولادار می باشد.
۲) IFCO تولید کننده جعبه های لولادار
۳) Austrian kistenpool تولید کننده جعبه های سخت
۴) شرکتkisten pool در سال ۲۰۰۰ موفق به جابجایی ۲۰ میلیون واحد بسته در جعبه های تولیدی خود شد. این درحالی است که Steco به صورت سالانه ۵ میلیون واحد بسته بندی تولید وعرضه می نماید و نهایتا IFCO سالانه ۵/۲ واحد بسته بندی را به فروش رساند. و یا اجاره می دهد که از آنان برای بسته بندی و ارسال تره بار به بازارهای داخلی اتریش و صادرات آنها به کشورهای همجوار استفاده می شود. شاید از شنیدن این مطلب که IFCO محصولات خود را اجاره نیز می دهد کمی تعجب شده باشید ولی بد نیست در توضیح این موضوع به این نکته اشاره کنیم که اجاره محصولات بسته بندی در اتریش و برخی دیگر از کشورهای اروپایی به دلیل قوانین سخت گیرانه اتحادیه اروپا در جهت حفظ هر چه بیشتر محیط زیست و استفاده بهینه از منابع پایان پذیر همچون جنگل ها، امری است بسیار عادی و متداول.
البته انتخاب نوع بسته بندی برای این محصولات بستگی زیادی به فاصله محل تولید و مصرف دارد. وقتی می خواهیم تره بار را به مسافت های طولانی ارسال کنیم، باید از بسته بندی محکم تری نیز برای به سالم به مقصد رساندن آنان استفاده کنیم که در این شرایط، بهترین گزینه همان بسته بندی های چند بار مصرف است چرا که از استحکام بسیار بالاتری در مقایسه با انواع یک بار مصرف برخوردارند.
علاوه بر آن، تاثیر مستقیم این امر را برای روی قیمت تمام شده عرضه محصول نیز مشاهده کرد. در تحقیقی که در بازار میوه و تره بار سوئد به انجام رسید، مشخص شد که با هر ۵ بار خرید محصولاتی که در بسته بندی های چند بار مصرف عرضه شوند، مشتری ۱ یورو در هزینه هایش صرفه جویی می کند. نکته حایز اهمیت در مورد این نوع بسته بندی ها، بهداشتی بودن آنهاست چرا که شرکت های عرضه کننده، پس از هر بار مصرف اقدام به نظافت آنها نموده و آنها را کاملا پاکیزه به بازار عرضه می کنند. به کارگیری بسته بندی های چندبار مصرف خود منجر به کاهش ضایعات نیز می گردد چرا که احتمال شکستگی و له شدگی جعبه ها کاهش یافته و محصولات با ضریب امنیتی بالاتری به مقصد می رسند.
هم اکنون بحث جدیدی که در امر بسته بندی و عرضه محصولات باغی و زراعی مطرح است، استفاده از بسته بندی های با کیفیت بالا است که در نگاه اول ممکن است باعث افزایش هزینه ها شود ولی در درازمدت به دلیل عدم تخریب آسان و جلوگیری از ضایعات محصولات، سود ده نیز می تواند باشد. شرکت SPAR AG به تدریج درحال جایگزینی نمودن بسته بندی های یک بار مصرف با انواع چند بار مصرف می باشد و میزان استفاده از این نوع بسته بندی را از ۴۴% در سال ۲۰۰۳ به ۵۱% در سال ۲۰۰۴ اقزایش داد. SPAR با این کار از تولید ۳۵۰۰ تن زباله جدید جلوگیری کرد. نتایج آماری همین عملکرد نشان داد که از ضایعات میوه ها نیز به صورت چشم گیری کاسته شد که این خود نشان از موفقیت این امر در استفاده بهینه از منابع غذایی و تاثیر مثبت آن در مبارزه با بحران جهانی غذا دارد.
