بـرای سلامـت زنـان چـه کـرده‌ایـم؟

محور فعالیت‌های دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت، نگاه همه‌جانبه به سلامت تمام اعضای خانواده است و بی‌تردید زنان در همه گروه‌های سنی (به‌عنوان فرزند، خواهر، همسر، مادر یا مادربزرگ‌) در برنامه‌های دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس، اولویت خاصی داشته‌اند. ۳ دلیل مهم، این اولویت را حمایت می‌کند: ▪ اول اینکه، زنان آسیب‌پذیر‌ترند و در نتیجه بیشتر از مردان در جست‌وجوی خدمات سلامت برمی‌آیند و پاسخگویی به این نیاز وظیفه اصلی دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس است. ▪ دوم اینکه، زنان محور سلامت خانواده و یار و همکار ارایه‌دهندگان خدمات در سیستم سلامت هستند و بخش مهمی از فعالیت‌های مربوط به خودمراقبتی و مراقبت در منزل به آنها مربوط است. ▪ سوم اینکه، اکثر ارایه‌دهندگان خدمات بهداشتی درمانی در سراسر کشور را زنان تشکیل می‌دهند و بنابراین پتانسیل بیشتری برای ارایه خدمات به زنان وجود دارد. بنابراین سلامت زنان یکی از اجزای مهم برنامه‌ها، اقدامات و فعالیت‌های دفتر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس بوده و هست. جلب مشارکت مردان و همکاری آنها در تامین سلامت زنان نیز همیشه مد نظر این دفتر بوده و سلامت زنان، بدون این مشارکت، عملی نیست. برنامه‌های اداره‌های مختلف این دفتر برای سلامت زنان شامل موارد زیر است: ۱) اقدامات اداره سلامت میانسالان ▪ تولید برنامه جامع سلامت بزرگسالان؛ که نیمی از جمعیت آنها را زنان تشکیل می‌دهند. این برنامه بر پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر دارای اولویت در زنان و مردان بر اساس گزارش بار بیماری‌ها متمرکز شده و محور آن،‌ ترویج شیوه زندگی سالم در این گروه است و امید می‌رود که به لطف خداوند، امکان اجرای هرچه سریع‌تر این برنامه در اقصی نقاط کشور فراهم شود. ▪ طراحی، تولید و اجرای فاز اول پایلوت خدمات زنان میانسال (برنامه یائسگی)؛ که خدمات جامع سلامت زنان ۴۵ تا ۶۰ سال را با تاکید بر علایم و عوارض یائسگی مدنظر قرار داده و برای اولین‌بار در کشورهای منطقه طراحی و اجرا می‌شود. با توجه به اینکه این برنامه، مشابه برنامه خارجی یا پیشنهادشده از جانب سازمان‌های بین‌المللی نیست و فقط بر اساس اولویت‌های بار بیماری‌ها در ایران تهیه و اجرا می‌شود، از افتخارات نظام سلامت کشور محسوب شده و قابل ارایه به سایر کشورهاست و امید می‌رود که بتوانیم در سال جاری، این برنامه را در سایر دانشگاه‌های کشور گسترش دهیم. ▪ بررسی آگاهی، نگرش و عملکرد زنان ۴۵ تا ۶۰ سال پیرامون یائسگی در ۵ استان کشور؛ که با هدف طراحی برنامه‌های مداخله در جهت ارتقای دانش و نگرش و بهبود عملکرد زنان در استان‌های قزوین، همدان، زنجان، مازندران و سمنان اجرا شد. ▪ بررسی کیفیت زندگی زنان ۴۵ تا ۶۰ سال در ۵ دانشگاه؛ که برای تعیین وضعیت زنان از نظر کیفیت زندگی آنها با هدف ارزشیابی برنامه‌های مداخله‌ای انجام شده است. ▪ طراحی و اجرای برنامه روز ملی سلامت زنان؛ که از ۴ سال قبل با هدف اطلاع‌رسانی عمومی برای ارتقای سلامت زنان طراحی و اجرا شده و در جهت ایجاد حساسیت نسبت به اولی‌ترین مسایل سلامت زنان و‌ ترویج خودمراقبتی عمل کرده است. ▪ بررسی عوارض باروری در زنان ایرانی و بررسی این عوارض در زنان یائسه برای اولین بار در کشور؛ که برای تعیین مهم‌ترین موارد قابل مداخله انجام شده و نتایج آن برای انجام مداخلات اثربخش قابل استفاده است. ▪ تهیه مجموعه‌های آموزشی سرطان پستان، یائسگی، پوکی استخوان، استئوآرتریت، تغذیه سالم، فعالیت فیزیکی در زنان سالم و بیمار، شلی عضلات کف لگن، سرطان دهانه رحم و... برای زنان گروه هدف و توزیع آن در دانشگاه‌های سراسر کشور. ▪ تهیه برنامه‌های آموزشی معاینه پستان برای ارایه‌دهندگان خدمات در مراکز بهداشتی و درمانی. ▪ تهیه و چاپ مجموعه آموزشی یائسگی برای رابطان بهداشتی و ارایه‌دهندگان خدمات در مراکز بهداشتی و درمانی. ▪ برگزاری کارگاه آموزشی تازه‌های سرطان دهانه رحم برای مدیران برنامه سلامت زنان در دانشگاه‌های کشور. ۲) اقدامات اداره سلامت مادران ▪ برنامه‌های خارج بیمارستانی از قبیل مراقبت‌های قبل از بارداری و حین بارداری. ▪ برنامه‌های داخل بیمارستانی از قبیل بیمارستان دوستدار مادر برای ارتقای سلامت مادر و کودک. ▪ افزایش پوشش خدمات زایمانی توسط افراد دوره‌دیده. ▪ استقرار نظام مراقبت مرگ مادری که دیده‌بانی موارد مرگ مادر را به عهده داشته و هر یک از موارد مرگ را با حساسیتی بسیار بالا بررسی و موشکافی می‌کند تا از تکرار موارد مشابه پیشگیری شود. ۳) برنامه‌ها و اقدامات اداره تنظیم خانواده فعالیت‌های این اداره در این راستا بر ۳ محوراستوار است: ▪ فعالیت‌های قبل از ازدواج: ارائه مواد آموزشی در کتب درسی کلیه مقاطع در مورد جمعیت و تنطیم خانواده برای دانش‌آموزان و تدریس ۲ واحد درسی تنظیم خانواده و جمعیت برای گروه پزشکی و ۱ واحد برای برای دانشجویان گروه غیرپزشکی. ▪ فعالیت‌های حین ازدواج: ارائه آموزش و مشاوره به زوجین در آستانه ازدواج حول محور روابط عاطفی، ‌جنسی و تنظیم خانواده. ▪ فعالیت‌های بعد از ازدواج: آموزش عمومی از طریق وسایل ارتباط جمعی، آموزش نسل جوان، مردان و‌ ترویج مشارکت در برنامه تنظیم خانواده، آموزش کارگران درمورد اهمیت تنظیم خانواده، جلب مشارکت سایر وزارتخانه‌ها و نهادهای انقلابی در مورد برنامه‌های تنظیم خانواده، آموزش و مشاوره چهره به چهره مراجعان مراکز بهداشتی درمانی و ارایه خدمات تنظیم خانواده رایگان به داوطلبان (روش‌های پیشگیری از بارداری). ۴) برنامه‌ها و اقدامات اداره سلامت نوجوانان ▪ انجام معاینه‌های دوره‌ای سالانه برای ورودی‌های پایه اول ابتدایی، اول راهنمایی و اول دبیرستان در خصوص یافتن اختلالات رفتاری، بینایی، شنوایی، پوست و مو و معاینه پزشکی عمومی و نمایه توده بدنی. ▪ پیشگیری از رفتارهای مخاطره‌آمیز مانند سوءمصرف مواد مخدر، ‌سیگار، چاقی و کاهش فعالیت بدنی. ▪ انجام نظام مراقبت و پیشگیری از رفتارهای مخاطره‌آمیز، هر ۲ سال یک‌بار، با اندازه‌گیری نمایه‌های LDL (کلسترول بد)، HDL (کلسترول خوب)، قند خون و تری‌گلیسیرید برای بررسی نشانگان متابولیک و کبد چرب. ▪ اجرایی کردن برنامه مدارس مروج سلامت در ۶۵۸ مدرسه کشور از سال ۸۹. ▪ ادغام بسته خدمات سلامت نوجوانان و جوانان در دانشگاه‌های ایران، ‌تهران، شهید بهشتی، آذربایجان شرقی، فارس و خوزستان با رویکرد فرآیند نگری و پیگیری ارجاعات. ▪ ادغام برنامه آموزش جامع بهداشت در کتاب‌های درسی معلمان طی هماهنگی با دفتر تالیف کتب درسی. ۵) برنامه‌های پزشک خانواده در خصوص سلامت زنان و مادران باردار در برنامه پزشک خانواده برای حدود ۳۰ میلیون پرونده خانوار که جمعیت زنان و دختران را نیز در برمی‌گیرد، فضایی فراهم شده است تا مشاوره و مراقبت قبل از بارداری، حین بارداری و... توسط پزشک خانواده و تیم سلامت ارایه شود.