● چکیده
سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی مجموعه نرم افزار هایی هستند که در مراکز درمانی به برای بهبود در انجام امور مراقبتی به کار می روند.کیفیت در ارائه خدمات درمانی به معنی افزایش در میزان رضایت بیماران و نزدیک شدن به استانداردهای مراقبتی است.کارایی در ارائه خدمات درمانی به معنی تامین اهداف مراقبتی با کمترین هزینه و بیشترین نتیجه ممکنه است. سیستم های اطلاعات بیمارستانی از طریق کاهش خطاهای پزشکی،کاهش عوارض دارویی،کاهش عفونت ها بیمارستانی و استفاده از علایم هشدار الکترونیکی باعث افزایش کیفیت مراقبت های بهداشتی می گردند.همچنین این سیستم ها از طریق دو رویکرد کاهش استفاده از نیاز به ارائه خدمات درمانی و کاهش زمان تامین خدمات درمانی منجر به افزایش میزان کارایی در ارائه خدمات درمانی می شوند.
کلمات کلیدی: سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی،تاثیر،کیفیت،کارایی،خدمات درمانی
● مقدمه
امروزه فناوری اطلاعات در برای تسهیل در انجام امور و کسب مزیت رقابتی و کاهش هزینه ها در سازمان های مختلف به کار گرفته شده است.سازمان هایی که در زمینه ارائه خدمات بهداشتی و درمانی فعالیت می نمایند نیز از این امر مستثنی نمی باشند.بیمارستان شناخته شده ترین سازمان ارائه دهنده این نوع خدمات است که نقش بسیار مهمی در حفظ و بهبود سلامت شهروندان بازی می کند.کیفیت خدمات درمانی در طول تاریخ به طور مداوم در حال بهبود مستمر بوده است.مرگ یک انسان می تواند عواقب اثرات عاطفی منفی برای اعضای خانواده وی به همراه داشته باشد بنا براین خسران ناشی از دشت دادن یک انسان قابل مقایسه با ضرر و زیان های ناشی از دادن یک سرمایه مادی نمی باشد از اینرو بهبود کیفیت خدمات درمانی و کاهش خطاهای پزشکی امری ضروری به نظر می رسد که بایستی از راهکار های موجود برای رسیدن به این هدف استفاده گردد.فناوری اطلاعات ابزاری است که می تواند در این کار به کار گرفته شود و امروزه بسیار مورد توجه مراکز بهداشتی و درمانی قرار گرفته است.
هزینه های درمانی عاملی است که همواره مورد توجه بسیاری از دولتمردان قرار داشته است و گاه سیاستمداران از این ابزار برای رسیدن به برتری انتخاباتی استفاده نموده اند.فشار های ناشی از تامین هزینه های درمانی همواره برای اعضای خانواده بیماران بوده است و این امر بار ها مورد توجه رسانه های مختلف خبری به عنوان یک موضوع خبری جذاب قرار گرفته است از اینرو عامل هزینه های درمانی بسیار مورد توجه بوده و تلاش ها در جهت کاهش این هزینه ها بوده است.کاهش هزینه ها علاوه بر اینکه باعث کاهش فشار ها بر خانواده بیماران و رضابت بیشتر شهروندان می شود باعث افزایش کارایی در بیمارستان ها نیز می گردد.با کاهش هزینه ها بیمارستان ها قادر خواهند بود تا بیماران بیشتری را جلب نموده و سود عملیاتی را افزایش داده و بیمارستان ها و به ویژه بیمارستا های خصوصی قادر خواهند بود تا این افزایش سود را برای توسعه بخش ها ی مختلف بیمارستان و افزایش تجهیزات آن اختصاص دهند.فناوری اطلاعات توانسته است تا بر امر کاهش هزینه ها از طروق مختلفی تاثیر گذاشته و آن را کاهش دهد و باعث افزایش کارایی در عملکرد بیمارستانی گردیده است.
کیفیت خدمات درمانی در طول تاریخ پزشکی با کشف روش های درمانی با کارایی بیشتر، کشف دارو های با اثرات جانبی کمتر ،ساخت تجهیزات درمانی پیشرفته تر،تخصصی نمودن امر درمان و استفاده از پرسنل متخصص همواره بهبود یافته است.و حال فناوری اطلاعات توانسته است تا این بهبود کیفیت را تسریع نماید.
● سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی چیست؟
سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی یا (HIS) (HOSPITAL INFORMATION SYSTEMS) که گاها به آن سیستم های اطلاعاتی بهداشتی نیز اطلاق می گرددبه مجموعه نرم افزار هایی اطلاق می گردد که کاربران بیمارستانی به منظور کاهش زمان انجام فرایند های کاری،افزایش دقت در انجام امور وتسهیل فرایند های کاری از آنها استفاده می نمایند.
این سیستم های اطلاعاتی بر مبنای استاندارد های جهانی توسعه سیستم های اطلاعاتی و نیز بر مبنای علوم پزشکی جهانی ایجاد می شوند و با توجه به تفاوت قوانین و مقررات در کشور های مختلف قابلیت بومی سازی شدن را دارا می باشند. استانداردهای (HL۷ پروتکل استاندارد بین المللی تبادل اطلاعات بهداشتی ودرمانی) و (DICOM استاندارد انتقال تصاویر پزشکی ) ازجمله استانداردهای لازم برای یک HIS می باشد.
برای راه اندازی یک سیستم اطلاعات بیمارستانی علاوه بر نرم افزار مورد نیاز بایستی بستر سخت افزاری از جمله ایستگاه های کاری و سرور شبکه و نیز کاربران آموزش دیده برای کار با سیستم اطلاعاتی مورد نیاز می باشد.
● عملکردهای مختلف HIS
▪ مدیریت بیمار : بخشی از برنامه که مراحل مختلف از زمان پذیرش تا ترخیص بیمار را شامل می شود.
▪ پاراکلینیک : مربوط به بخشهای پاراکلینیکی آزمایشگاه و رادیولوژی. دریافت کلیه درخواستهای آزمایش و رادیوگرافی و پاسخگوئی به آنها با ورود به این قسمت امکانپذیرخواهد بود.
● کیفیت
معنی کیفیت نسبت به موقعیتها متفاوت است و نسبت به سلیقه انسانها نیز فرق می کند.مسئله ای که باید بدان توجه نمود این است که ”کیفیت توسط مشتری تعیین می گردد نه توسط تولیدکننده یا ارائه کننده خدمات “ بنابر این می توان کیفیت را مجموعه ای از خصوصیات و مشخصات یک کالا یا خدمت که احتیاجات و رضایت مصر ف کننده را تأمین می کند تعریف کرد.
در مراقبتهای بهداشتی - درمانیدیدگاههای مختلفی درباره کیفیتوجود دارد. از دیدگاه ارائه کنندگان،کیفیت به معنای فراهم کردن بهترینمراقبت ممکن از بیماران است. کیفیتاز نقطه نظر مدیران ارایه کردنمراقبت در یک محیطی است که بههزینهها مخصوصا زمانی که محدودیتمنابع وجود دارد، توجه کافی شدهاست. از طرف دیگر کیفیت از دیدگاهبیماران به این معناست که در هر زمانو مکانی که بیمار نیاز به مراقبت پیداکرد، بتواند به آن دست پیدا کند ونشانههای بیماری او در سریعترینزمان ممکن معالجه شود.
محور توجهات در کیفیت خدمات درمانی توجه به نیاز ها و انتظارات مشتریان داخل سازمان (کارکنان) و مشتریان خارج سازمان(بیمار،همراهان بیمار،خریداران خدمات مانند سازمان های بیمه و ...) است.
● کارایی
کارایی عبارت از توانایی استفاده از حداقل منابع برای رسیدن به حداکثر نتایج ممکنه برای سازمان است.به عبارت دیگر کارایی از تقسیم میزان برون داد بر میزان درون داد قابل محاسبه می باشد.از اینرو سازمان ها برای رسیدن به حداکثر کارایی بایستی کمترین با صرف کمترین درونداد بیشترین برون داد را به دست آورند.بیشترین عددی که برای کارایی در سازمان ها عدد یک می باشد که در این حالت میزان درون داد با برون داد برابر خواهد بود که نشان دهنده عدم وجود ضایعات و پرت هزینه ای است که در عمل رسیدن به چنین سطح از کارایی برای سازمان ایده آل و دور از دسترس می باشد.
سازمان هایی که در زمینه ارائه خدمات درمانی فعالیت دارند نیز همانند سایر سازمان ها نیاز به کارایی دارند تا بتوانند در هزینه ها صرفه جویی نموده و به سود آوری دست یابند.
● تاثیر سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی بر کیفیت خدمات درمانی
مهمترین اثر سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی بر کیفیت مراقبت های بهداشتی و درمانی به نقش آن در افزایش توجه به مراقبت های درمانی بر مبنای استاندارد های پزشکی باز می گردد.سیستم های اطلاعاتی کمک می کند تا مراقبت های درمانی بر مبنای استاندارد های آن صورت پذیرد و بنا براین از مراقبت های خود سرانه جلوگیری شده و خطاهای پزشکی کاهش می یابد.
پشتیبانی از تصمیمات درمانی با کمک اجزای یاد آورنده کامپیوتری در سیستم های ثبت وقایع درمانی الکترونیکی از عوامل دیگر تاثیر سیستم های اطلاعاتی بر کیفیت مراقبت های درمانی در جهت افزایش آن است.
سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی با پایش کلینیکی بر مبنای جمع آوری داده ها و غربالگری در مقیاس وسیع منجربه بهبود کیفیت مراقبت های درمانی می شود.
نقش دیگری که سیستم های اطلاعاتی می توانند بر کیفیت خدمات درمانی داشته باشند از طریق نظارت بر شیوع بیماری های عفونی است.سیستم های اطلاعاتی زمان تعیین و شناسایی این نوع بیماری ها را کاهش داده و بنا براین در کاهش میزان عفونت های بیمارستانی و نهایتا در بهبود کیفیت مراقبت های درمانی موثر می باشند.یک نمونه .تحقیقی که در این زمینه انجام شده بیانگر افزایش ۱۴ درصدی میزان شناسایی عفونت های بیمارستانی و کاهش ۶۵ درصدی زمان شناسایی مرتبط با این عفونت ها (از ۱۳۰ ساعت به ۴۶ ساعت) است
استفاده از سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی با کاهش میزان خطاهای پزشکی باعث بهبود کیفیت مراقبت های درمانی می گردد.تحقیقاتی که در بیمارستان LDS انجام پذیرفت بیانگر کاهش آماری چشمگیری در عوارض دارویی در اثر استفاده از سیستم کامپیوتری دارویی بود. در این تحقیقات مشخص گردید که استفاده از هشدار های کامپیوتری در استفاده از آنتی بیوتیک ها باعث کاهش عوارش ناشی از این نوع داروها از ۲۸ مورد به ۴ مورد گردید که در اثر آن طول دوره درمان از ۱۳ روز به ۱۰ روز کاهش یافت.سیستم های اطلاعاتی همچنین با بهبود تجویز دارو باعث کاهش در خطاهای پزشکی گردیده است.تحقیقی که بر بهبود تجویز داروهای آنتی بیوتیک و دارو های ضد انعقاد انجام گرفت نشان دهنده بهبود تجویز این نوع داروها از ۱۲% به ۲۱% است.
● تاثیر سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی بر کارایی
تاثیر سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی بر میزان کارایی در ارائه مراقبت های در مانی از دو رویکرد قابل توجه است.رویکرد اول از جهت کاهش میزان استفاده از مراقبت های در مانی به ازای هر بیمار و رویکرد دوم از جهت کاهش زمان تامین مراقبت به ازای هر بیمار.
مطالعاتی که در زمینه تاثیر میزان نیاز بیماران به مراقبت در اثر استفاده از سیستم های اطلاعاتی انجام شده است نشان دهنده کاهش میزان استفاده از خدمات مراقبتی بر اثر بکارگیری سیستم های اطلاعاتی مانند سیستم های کامپیوتری ورود دستورات پزشکی است.کاهش میزان تست های آزمایشگاهی و تصویر برداری های رادیولوژی از جمله موارد کاهش میزان بکارگیری خدمات است.
تاثیر سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی بر زمان تامین خدمات درمانی نیز از دلایل افزایش کارایی در ارائه این نوع خدمات به بیماران به شمار می رود. هر چند برخی از مطالعاتی که در این زمینه انجام شده است نشان دهنده آن است که هر چه میزان استفاده پزشکان از سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی بیشتر باشد زمان ویزیت بیماران کاهش می یابد اما مطالعات رسمی که در بلند مدت تائیدکننده این امر باشد وجود ندارد.برخی مطالعات هم نشان از کاهش زمان مراقبت های پرستاری در اثر بکار گیری سیستم های اطلاعات بیمارستانی دارد.مطالعه دیگری که در این زمینه انجام گردید نشان از کاهش ۱۱ درصدی در زمان معالجه بیمار توسط پزشکان با استفاده از سیستم کامپیوتری ورود دستورات پزشکی مجهز به سیستم هشدار متصل به پیجر پزشکان بود.
● نتیجه گیری
سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی امروزه در مراکز بهداشتی و درمانی به صورت چشمگیری کاربرد پیدا کرده اند.بیمارستان ها به عنوان مهمترین مراکز ارائه دهنده خدمات درمانی از این فناوری بهره برداری فراوانی نموده است.فناوری اطلاعات عموما باعث تسهیل در انجام امور و سرعت بخشی به فرایندهای کاری می گردد بنا براین سیستم های اطلاعات بیمارستانی به عنوان بخشی از این فناوری نیز این نقش را در ارائه خدمات درمانی ایفا می نمایند.
به طور کلی با توجه به مطالب ذکر شده و بررسی صورت گرفته، سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی باعث افزایش کیفیت مراقبت های پزشکی میگردد که این کار را با تاثیر بر کاهش خطاهای پزشکی ،کمک به کاهش عوارض دارویی ،پشتیبانی از تصمیم با اعلام هشدار به پزشکان و کارکنان درمانی در مواقع لازمه،نظارت در جهت کاهش بروز بیماری های عفونی بیمارستانی و کمک به رجوع به استاندارد های ارائه خدمات درمانی انجام می دهد.
از سویی تاثیر سیستم های اطلاعات بیمارستانی بر کارایی ارائه خدمات درمانی نیز مورد بررسی قرار گرفت که در نتیجه این برسسی مشخص گردید که سیستم های اطلاعات بیمارستانی باعث افزایش کارایی در ارائه این نوع سرویس ها می گردند.یکی از راه هایی که این فناوری باعث این افزایش در کارایی می شود کمک به کاهش میزان استفاده از سرویس مراقبتی به بیمار است که در نتیجه آن میزان هزینه صرف شده برای هر بیمار کاهش یافته و بنا براین کارایی افزایش می یابد.
همچنین سیستم های اطلاعات بیمارستانی با کاهش زمان تامین مراقبت های درمانی در مقایسه با زمانی که ارائه سرویس های درمانی به صورت سنتی انجام می پذیرد باعث افزایس در کارایی ارائه خدمات پزشکی می شود.
