بررسی وضع مطلوب و موجود عملکرد یادگیری در نظام آموزش استثنایی ـ بخش ۴

● ارزیابی وضع موجود: ▪ نظام مدیریت و برنامه‌ریزی راهبردی: الف) ضعفها و تهدیدها ۱) غفلت از فراگیری (تلفیق) آموزشی در اساسنامه سازمان آموزش و پرورش استثنایی ۲) حذف بخش اجرایی از اختیارات قانونی مصوب مجلس سازمان آموزش و پرورش استثنایی بعد از اجرای طرح تجمیع واحدهای مرتبط با آموزش در سازمان آموزش و پرورش استان‌ها ۳) کم توجهی به مفهوم وسیع‌تر تامین نیازهای ویژه آموزش و پرورش برای مشکلات شکست تحصیلی در ایران ۴) کمبود قانون بالادستی حمایت از معلولان و یا ناقص بودن آن‌ها؛ همانند نقص در قانون جامع معلولان ب) قوتها و فرصتها ۱) وجود دستگاه مستقل برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی کلان و نظارت بر آموزش و پرورش ویژه ۲) توجه مؤثر بر ارتقای آموزش تلفیقی یا فراگیر با اجرای طرح تجمیع در سازمان آموزش و پرورش استان‌ها ۳) سرمایه‌گذاری قابلی در توسعه‌ی کمی آموزش و پرورش استثنایی در ایران با تمهیدات سرمایه‌ی زیربنایی و بیمه‌ی درمان و بیمه آتیه دانش‌آموزان استثنایی ۴) توجه مؤثر به آموزش و پرورش قبل از دبستان در گروه‌های مختلف استثنایی و اعطای نقش تدریجی مداخله به هنگام به آن ۵) وجود آمادگی تخصیصی و سرمایه زیربنایی در گسترش برنامه مداخله به هنگام در کشور؛ به گستره‌ای از تخصص‌های آموزشی و توان بخشی ▪ نظام منابع انسانی: الف) ضعفها و تهدیدها - تداوم نامناسب مرکز تربیت معلم استثنایی با سطح کاردانی - وجود معلمان حق‌التدریس و سرباز معلم با دانش‌ و مهارت ناکافی؛ - کمبود نیروهای تخصصی حوزه توان‌بخشی در مدارس استثنایی ب) قوتها و فرصتها - افزایش آمار شاغلین با مدارک علمی لیسانس و بالاتر در مقایسه با آموزش و پرورش عادی - وجود توان علمی و تخصصی در مدارس استثنایی برای آموزش معلمان مدارس عادی برای ارتقای دانش و مهارت معلمان در تامین نیازهای ویژه ▪ نظام منابع مالی: الف) ضعفها و تهدیدها - ناکافی بودن منابع تخصیصی دولتی و درآمدی برای تامین نیازهای ویژه مرتب معلولیت به نحوی که هزینه اضافی به خانواده تحمیل نشود. - ناکافی بودن تنوع منابع درآمدی؛ علی‌رغم وجود تنوع منابع در اساسنامه سازمان ب) قوتها و فرصتها - وجود منبع مالی ویژه برای دانش‌آموزان استثنایی با برنامه‌های ویژه بیمه‌ی درمان، بیمه‌ی آتیه - تنوع منابع پیش بینی شده در قانون تشکیل سازمان آموزش و پرورش استثنایی ▪ نظام برنامه‌ریزی درسی: الف) ضعفها و تهدیدها - کم توجهی به تفاوتهای فردی در برنامه‌ریزی درسی و عدم انعطاف در تامین نیازهای ویژه تحصیلی هر دانش‌آموز در ساختار آموزش و پرورش - نبود جایگاه مناسب برای برنامه‌ریزی درسی فردی شده در نظام برنامه‌ریزی درسی در ایران برای تامین نیازهای ویژه دانش‌آموزان - نداشتن استقلال مدارس در تامین برنامه درسی در مدارس استثنایی و عادی ب) قوتها و فرصتها - تجربه موفق در تالیف کتابهای درسی ویژه برای گروه‌های مختلف استثنایی، به ویژه در دوره قبل از دبستان - وجود دانش و مهارت حداقل قابل قبول در شاغلین مدارس ویژه برای تحول علمی و فناوری در نظام برنامه‌ریزی درسی ▪ نظام تحقیقات: الف) ضعفها و تهدیدها - ایجاد فاصله بین سازمان آموزش و پرورش استثنایی و پژوهشکده مربوطه از نظر هماهنگی کامل نیازهای ویژه پژوهش بعد از ادغام پژوهشکده استثنایی در پژوهشگاه ب) قوتها و فرصتها - وجود پژوهشکده استثنایی و شورای تحقیقات استان‌ها، با تجربه‌ای ۱۲ ساله از تحقیقات ویژه - ادغام پژوهشکده‌ی استثنایی در پژوهشگاه و فراهم شدن فرصت مشارکت تحقیقاتی همه بخش‌های آموزش و پرورش در حوزه کودکان استثنایی و آموزش و پرورش فراگیر ● راهبردها: ۱) تشخیص کودک استثنایی و مداخله به هنگام باشد. ۲) برای پیشگیری، تشخیص، مداخله و آموزش کودک نیازمند آموزش ویژه بین دستگاه‌های مختلف، از جمله آموزش و پرورش استثنایی، وزارت بهداشت، بهزیستی و وزارت رفاه (بیمه ها)، هماهنگی کامل برقرار باشد. ۳) فاصله میان تشخیص و مداخله پیش از دبستان اهمیت زاید الوصفی درآموزش و توانبخشی کودک استثنایی دارد و لازم است به این دوره طلایی (که دوره مهد کودک وپیش دبستانی را در بر می‌گیرد) توجه شایسته‌ای شود. ۴) آموزش و پرورش استثنایی لازم است بر اساس فلسفه و رویکرد آموزش فراگیر باشد. این امرمستلزم زمینه‌سازی فرهنگی و اجتماعی به ویژه در آموزش و پرورش عادی است. ۵) سازمان آموزش و پرورش استثنایی در امر پیشگیری نیز مشارکت فعال داشته باشد. ۶) معلمانی با مهارت‌های کافی برای آموزش کودکان استثنایی در نظام آموزش فراگیر تربیت شوند و سطح دانش و مهارت‌های معلمان فعلی آموزش وپرورش عادی و استثنایی نیز افزایش یابد. ۷) بر آموزش زبان به عنوان مهارت اساسی تعلیم و تربیت در نظام آموزش و پرورش استثنایی تاکید شود. ۸) انعطاف‌پذیری آموزشی و مدرسه محوری در نظام استثنایی تقویت شود. ۹) برنامه آموزش انفرادی در آموزش و پرورش استثنایی رایج شود. ۱۰) ضریب پوشش آموزش و پرورش استثنایی به حداکثر افزایش یابد و همه طبقات کودکان استثنایی را در برگیرد. ۱۱) والدین در مراحل و فرایندهای مختلف تشخیص، جای‌دهی،آموزش و توانبخشی کودک استثنایی مشارکت فعال داشته باشند. ۱۲) برای تشخیص، مداخله، آموزش، توانبخشی و حرفه‌آموزی هیچ هزینه‌ای بر کودک استثنایی و خانواده وی تحمیل نشود. ۱۳) انگیزه‌ها و مشوق‌ها برای جذب معلمان ماهر و کارآزموده به آموزش استثنایی افزایش یابد. ۱۴) نظام ارتقای علمی و آموزشی مناسبی برای معلمان آموزش استثنایی تهیه و تدوین شود. ۱۵) اصل کمترین محدودیت درباره محیط فیزیکی و یادگیری کودکان استثنایی سرلوحه قرارگیرد. ۱۶) از فناوری‌های نوین در آموزش و پرورش استثنایی استفاده شود. ۱۷) به آموزش‌های حرفه‌ای کودکان استثنایی توجه ویژه شود. ۱۸) آموزش‌های فرهنگی و مذهبی در برنامه‌ی درسی همه کودکان استثنایی قرار گیرد. ۱۹) نظام پژوهشی مناسبی برای تحقیقات در حیطه آموزش و پرورش استثنایی و چگونگی به کارگیری آن‌ها تدوین شود.