برش‌هایی از یک زندگی طلبگی

"قولاً و فعلاً این میثاق را از دوران نوجوانی و جوانی با خدای متعال بستیم که اگر بتوانیم به میثاق طلبگی متعهد و پایبند بمانیم؛ اگر خداوند کمک کند و ما بتوانیم این میثاق را حفظ کنیم، در همین عالم طلبگی پیش برویم ... (در پاسخ به پیشنهاد اعطای دکترای افتخاری دانشگاه تهران ۱۳/۱۱/۸۸ ) شاید بهانه سفر رهبر معظم انقلاب به شهر مقدس قم، بهترین دلیل برای این باشد که برش‌های از زندگی علمی و طلبگی آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای در شهرهای قم و مشهد که تا حد زیادی برای مردم کشورمان ناشناخته است مورد اشاره قرار گیرد. البته آنچه در ادامه می‌آید از سال ۱۳۳۰ تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی است: ▪ ۱۳۳۰: رهبر معظم انقلاب از دوازده سالگی و با حضور در مدرسه‌ سلیمان و نواب مشهد، پس طی دوره‌ مقدماتی، در فراگیری دروس سطح چون معالم، قوانین، شرح لعمه، رسائل، مکاتب و کفایه، از اساتیدی مثل حضرات آیات میرزا احمد مدرس یزدی، حاج شیخ هاشم قزوینی و سید جلیل حسینی سیستانی استفاده کرد. اما استادی که ایشان استفاده‌های فراوانی از محضرش در فراگیری دروس سطح برد، کسی نبود جز پدر بزرگوار ایشان آیت‌الله سید جواد خامنه‌ای که از سوی آیات عظام نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی اجازه‌ اجتهاد داشت. ▪ ۱۳۳۴: شانزده سالگی رهبر معظم انقلاب، آغاز حضور در درس خارج فقه آیت‌الله العظمی سید محمدهادی میلانی بود. همزمان، در جلسات مرحوم حاج میرزا جواد تهرانی نیز حاضر می‌شدند که مباحث آن بیشتر به نقد و رد کتاب فلسفه‌ منظومه‌ حاج ملاهادی سبزواری می‌گذشت. اما به دلیل علاقه وافر رهبر انقلاب به فلسفه و جو ضد فلسفه‌ آن روز مشهد ناگزیر بود در درس مرحوم آقا شیخ رضا ایسی - از اساتید فلسفه و دوستان مورد اعتماد آیت‌الله میلانی - به صورت پنهانی و خصوصی شرکت کند. ▪ ۱۳۳۶: هجدهمین سال زندگی رهبر معظم انقلاب، مصادف بود با عزم ایشان برای حضور در نجف اشرف به قصد زیارت حرم امیرالمؤمنین(ع) و درک کردن دروس بزرگان نجف، ایشان پس از حضور کوتاه در این حوزه درس اساتیدی همچون آیت‌الله سید محسن حکیم را بیشتر پسندید و تصمیم داشت در صورت اجازه‌ پدر برای ماندن، در جلسه‌ درس آن اساتید شرکت کند. او به پدرش نامه نوشت و اجازه خواست تا برای ادامه تحصیل در نجف بماند که پاسخ منفی شنید و به امر پدر به مشهد بازگشت. پش از بازگشت از قم با توجه به اطلاعاتی که از قم کسب کردند، عزم رفتن به قم را کردند که راهنما و مشاور اصلی ایشان یعنی پدر بزرگوارشان با ترک مشهد موافقت نکردند. این مخالفت تا یک‌سال بعد از آن ادامه داشت. ▪ ۱۳۳۷: با شروع سال جدید، حضرت آیت‌الله سید جواد خامنه‌ای به مهاجرت پسرش به قم جهت کسب علوم دینی رضایت داد. طلبه‌ای کم سن و سال آن روزها که بین هم مباحثه‌هایش به کثرت مطالعه و اشتغال درسی شهرت داشت، از بدو ورود به قم در درس حضرت امام خمینی(ره) حاضر شد که یکی از برکات حضور در این درس نکات مهم رجالی بود که استاد در آن متبحر بود. ▪ ۱۳۴۰: پس از رحلت آیت الله العظمی بروجردی و اعلام مرجعیت حضرت امام(ره) پایه‌های انقلاب اسلامی و زمینه‌های شکل‌گیری مبارزات با سخنرانی‌های امام خمینی(ره) در قم پی‌ریزی شد و شاگردان ایشان نیز هریک در سنگری، به تبلیغ و روشنگری و مبارزه می‌پرداختند و به دنبال تحکیم و تثبیت مرجعیت امام(ره) بودند. این روند ادامه داشت تا اینکه پس از حادثه‌ مدرسه‌ فیضیه و با اوج‌گیری مبارزات در قم بوسیله‌ شاگردان ایشان ادامه یافت. روش مبارزاتی امام خمینی(ره) سبب شده بود تا سید علی خامنه‌ای - که تحت‌تأثیر شخصیت شهید نواب‌صفوی بود - به انجام وظیفه روشنگری در مبارزات بپردازد. ▪ ۱۳۴۳: آیت الله سیدجواد خامنه‌ای مشاور و استاد اصلی رهبرمعظم انقلاب بینایی خود را از دست داد و رهبر انقلاب خود را ملزم دانستند تا از قم به مشهد بازگشته و به وضع پدر رسیدگی کنند. باوجود اصرار اساتید خود ازجمله آیت‌الله شیخ مرتضی حائری ـ فرزند موسس حوزه علمیه قم ـ برای ماندن در قم، بازهم رهبر انقلاب از عزیمت به مشهد منصرف نشد و به این کار مبادرت ورزید. در مدت تحصیل به غیر از استفاده از محضر اساتیدی همچون امام خمینی(ره) و آیت الله بروجردی، حضرات آیات شیخ مرتضی حائری و سید محمد محقق داماد در فقه و اصول و علامه سید محمد حسین طباطبایی در فلسفه از دیگر اساتید رهبر معظم انقلاب بودند. ▪ ۱۳۴۴: پس از بازگشت به مشهد مقدس، پدر که از اساتید او در سالهای طلبگی بود، دیگر نابینا شده و از نعمت مطالعه محروم بود. لذا رهبر انقلاب هر روز و در زمانی مشخص، ساعاتی را برایشان کتاب می‌خواندند و در مواردی بحث علمی می‌کردند. تدریس رسائل و مکاسب و کفایه، آغاز تدریس تفسیر قرآن کریم و حضور مجدد در درس خارج فقه آیت‌الله میدانی بخشی از فعالیتهای روحانی ۲۶ ساله‌ ساکن در مشهد مقدس بود. ▪ ۱۳۴۷ - ۱۳۵۷: رهبر معظم انقلاب نگاه مبنایی و جدی به درس تفسیر قرآن داشتند و تفسیر را منشأ و مبدأ بسیاری از مطالب در علوم و معارف‌اسلامی می‌دانستند. مدرسه‌ علمیه‌ میرزا جعفر مشهد شاهد جلسات تفسیر قرآن کریم ایشان بود که به سرعت مورد استقبال طلاب قرار گرفت. این جلسات به دلیل استقبال فراوان با ممانعت‌های مکرر رژیم ستمشاهی مواجه می‌شد. این اتفاق ها باعث شد تا دروس از مسجد امام حسن‌مجتبی(ع) و مسجد کرامت و پس از آن به مسجد رضایی و قبله منتقل شود. این جلسات که دیگر به محل حضور دانشجویان نیز تبدیل شده‌بود به دلیل بازداشت آیت‌الله خامنه‌ای، به دفعات متوقف می‌شد تا اینکه در سال ۱۳۵۶ به دلیل تبعید ایشان به ایرانشهر به طور کامل تعطیل شد.