بچه هایی که زود بزرگ می شوند

بلوغ زودرس زمانی اتفاق می‌افتد که بدن خیلی زود شروع به تغییر از یک کودک به یک فرد بالغ ‌کند. تغییر از کودک به بالغ را «بلوغ» می‌نامیم و اگر این اتفاق قبل از ۸ سالگی برای دخترها و قبل از ۹ سالگی برای پسرها بیفتد، بلوغ زودرس است... در این مرحله، استخوان‌ها و عضلات رشد سریعی دارند، شکل و اندازه بدن تغییر می‌کند و فرد قدرت باروری می‌یابد. در بیشتر موارد، علت بلوغ زودرس را نمی‌توان مشخص کرد اما شرایطی مانند اختلالات هورمونی و تومورها می‌توانند دلیل آن باشند. علایم بلوغ زودرس در دخترها رشد پستان، موی زیر بغل و شرمگاهی، جوش صورت و بوی بدن و در پسرها، بزرگ شدن بیضه و آلت‌تناسلی، کلفت شدن صدا، موی صورت، زیر بغل و شرمگاهی، جوش صورت و بوی بدن است. در بلوغ زودرس همه این علایم (اولیه و ثانویه) در دختران تا قبل از ۹ سالگی ظاهر می‌شود و بروز فقط یک تغییر یا یک علامت، نشانه بلوغ زودرس نیست. برای درک علل بلوغ زودرس، باید در ابتدا بدانیم اصولا چه عواملی باعث شروع بلوغ می‌شوند: مغز هورمونی به نام Gn RH (هورمون آزادکننده گنادوتروپین) می‌سازد. این هورمون باعث آزاد شدن هورمون‌های LH و FSH از هیپوفیز می‌شود. سپس این ۲ هورمون روی تخمدان‌ها و بیضه اثر می‌گذارند و باعث ترشح هورمون استروژن (در دخترها) و تستوسترون (در پسرها) می‌شوند. بعد از ترشح این ۲ هورمون، خصوصیات جنسی زنانه یا مردانه به‌وجود‌می‌آیند. ● انواع بلوغ زودرس ۲ نوع بلوغ زودرس وجود دارد؛ بلوغ زودرس محیطی و مرکزی. بلوغ زودرس مرکزی که ۸۰ درصد موارد را تشکیل می‌دهد، معمولا علت مشخصی ندارد. در این نوع بلوغ زودرس،‌ مراحل بلوغ خیلی زود شروع می‌شوند اما الگو و زمان‌بندی مراحل آن کاملا طبیعی است. بیشتر کودکان مبتلا مشکل پزشکی زمینه‌ای ندارند اما در بعضی موارد نادر، تومورهای مغزی یا نخاع یا بعضی بیماری‌های ژنتیک یا اختلال در غده فوق‌کلیوی یا تیرویید باعث آن می‌شوند. بلوغ زودرس محیطی (کاذب) حدود ۲۰ درصد موارد ابتلا را تشکیل می‌دهد. این نوع بلوغ بدون اثرگذاری هورمون آزادکننده گنادوتروپین رخ می‌دهد. علت آن آزاد شدن استروژن و تستوسترون در بدن است که به دلیل مشکلات تخمدان‌ها (کیست یا تومور)، بیضه‌ها یا غدد فوق‌کلیوی اتفاق می‌افتد. ● عواملی که احتمال بلوغ زودرس را بالا می‌برند عوامل خطرسازی که می‌توانند بلوغ را جلو بیندازند، متعددند اما برخی از مهم‌ترین‌هایش عبارتند از: - دختر بودن: دخترها بیش از پسرها در معرض بلوغ زودرس هستند به حدی که در دخترها این عارضه حدود ۱۰ برابر پسرها شایع است. - نژاد: مشخص شده که بلوغ زودرس در دختران سیاه‌پوست، بیش از دختران سفیدپوست شایع است. در تحقیق جدیدی که در بیمارستان کودکان سین‌سناتی انجام شد، محققان به بررسی حدود ۲ هزار دختر ۶ تا ۸ سال پرداختند و دریافتند که ۲۵ درصد دختران سیاهپوست، ۱۵ درصد دختران لاتین و ۱۰ درصد دختران سفیدپوست در سن ۷ سالگی به بلوغ می‌رسند. - چاقی: کودکانی (به‌خصوص دختران) که اضافه‌وزن دارند، بیشتر از دیگران در معرض بلوغ زودرس هستند. محققان دانشگاه میشیگان در تحقیقات جدیدی که انجام داده‌اند، اعلام کردند هرچه شاخص توده بدنی(BMI) در دختران ۳ تا ۷ ساله‌ بالاتر باشد، سریع‌تر بالغ می‌شوند. این محققان دریافتند دخترانی که ۱۰ کیلوگرم اضافه‌وزن دارند، ۸۰ درصد بیشتر در معرض بلوغ قبل از ۸ سالگی هستند. - قرار گرفتن در معرض هورمون‌های جنسی: تماس با کرم‌ها و پمادهای حاوی استروژن یا تستوسترون (مثل داروهای بزرگسالان یا مکمل‌ها) احتمال بلوغ زودرس را بالا می‌برد. - وضعیت آب‌و‌هوا: در کشورهای گرم‌تر جهان، احتمال بلوغ زودرس بیشتر است. - ارث: در خانواده‌هایی که مادربزرگ، مادر یا خواهر سابقه بلوغ زودرس دارند، فرزند دختر نیز بیشتر در معرض آن قرار دارد. - تغذیه: وجود بعضی هورمون‌ها در مواد پروتئینی مانند گوشت و تخم‌مرغ می‌تواند باعث بلوغ زودرس شود. مطالعه جدیدی در آلمان انجام شده است که نتایج آن نشان می‌دهد رژیم غذایی نقش مهمی در زمان بلوغ دختران دارد. دخترانی که در سنین ۶-۵ سالگی بیشتر از پروتئین‌های حیوانی استفاده می‌کنند، علایم بلوغ را زودتر نشان می‌دهند. مصرف پروتئین‌های گیاهی در این سنین، علایم بلوغ را به تاخیر می‌اندازد. - عوامل اجتماعی و فرهنگی: دیدن صحنه‌ها و تصاویر جنسی در تلویزیون، ماهواره یا اینترنت باعث بروز بلوغ زودرس می‌شود. - سایر عوامل: قرار گرفتن در معرض بعضی موادشیمیایی مثل فتالات‌ها، باعث بلوغ زودرس در دخترها می‌شود. فتالات‌ها گروهی از مواد شیمیایی هستند که در فرآورده‌های پلاستیکی یافت می‌شوند. مصرف این مواد در آمریکا، کانادا و اروپا به دلیل نگرانی در مورد سلامت آنها ممنوع شده است. در مطالعه‌ای که به‌تازگی در دانشگاه تایوان انجام شد، مشخص شد میزان فتالات‌ در نمونه ادرار دخترانی که دچار بلوغ زودرس شده‌اند، بالاتر از سایر دختران است. ● عوارض بلوغ زودرس مهم‌ترین عوارض بلوغ زودرس به شرح زیر است: - کوتاهی قد: کودکان با بلوغ زودرس معمولا ابتدا رشد سریعی دارند و بلندقدتر از سایر همسالان خود می‌شوند اما چون استخوان‌هایشان سریع‌تر از وضعیت عادی بالغ می‌شوند، رشدشان زودتر از معمول متوقف می‌شود و درنهایت بزرگسالان کوتاه‌قدی می‌شوند. - مشکلات احساسی و اجتماعی: دختران و پسرانی که زودتر از سایر همسالان خود دچار بلوغ می‌شوند، معمولا در مورد تغییرات بدنی خود به شدت نگران هستند و این بر اعتماد‌به‌نفسشان اثر می‌گذارد و احتمال افسردگی را در آنها بالا می‌برد. در تحقیقی که ماه گذشته در مجله روان‌شناسی در آمریکا به چاپ رسید، محققان به مدت ۶ سال روی ۴۰۰ دختر و پسر بررسی انجام دادند و متوجه?شدند که در دخترها، بلوغ زودرس و سرعت پیشرفت علایم آن (از شروع علایم تا زمان قاعدگی) با مشکلات افسردگی، اضطراب، احساس انزوا و... و در پسرها با مشکلات رفتاری همراه است. واقعیت این است که وقتی تغییرات عمده در زمان کوتاهی انجام شود، فرد زمان کافی برای وفق دادن خود با آن ندارد. کودکان از نظر اجتماعی و احساسی، آماده این تغییرات نیستند. - احتمال ارتباط بلوغ زودرس با سرطان پستان: مشخص شده که اگر دختران قبل از ۱۲ سالگی عادت ماهیانه شوند، شانس ابتلا به سرطان پستان در آنها ۵۰ درصد بالاتر از زمانی است که این اتفاق برایشان در ۱۶ سالگی بیفتد. پس هر سال که بتوانیم اولین عادت ماهیانه را در دخترها به تاخیر بیندازیم، احتمال بروز چند هزار سرطان پستان را در دنیا کم می‌کنیم. ● تشخیص و آزمایش‌ها والدین هنگام مواجهه با علایم بلوغ زودرس باید به پزشک اطفال مراجعه کنند. البته گاهی پزشک، بلافاصله کودک را به متخصص غدد اطفال ارجاع می‌دهد. هنگام مراجعه به پزشک همه نشانه‌هایی را که در کودک دیده‌اید با او در میان بگذارید. اطلاعات شخصی مثلا تغییراتی که در زندگی کودک رخ داده یا انواع استرس‌های احتمالی‌اش را بیان و در مورد قد سایر افراد خانواده با او صحبت کنید. تاریخچه پزشکی خانواده را برای او شرح دهید و اینکه آیا سابقه بلوغ زودرس در خانواده داشته‌اید یا نه. بهتر است منحنی رشد کودک خود را نیز همراه داشته باشید. پزشک بعد از بررسی تاریخچه خانوادگی و پزشکی کودک، او را تحت معاینه‌های بالینی قرار می‌دهد. گاهی انجام آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح هورمون‌ها لازم است. رادیوگرافی از مچ دست کودک نیز برای تعیین سن استخوانی او ضروری است. به علاوه برای تشخیص نوع بلوغ زودرس، لازم است سطح هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) اندازه‌گیری شود تا بتوان نوع درمان را با توجه به نوع بلوغ زودرس انتخاب کرد. علاوه بر اینها گاهی MRI مغز یا تست‌های تیرویید نیز انجام می‌شود. ● پیشگیری و درمان درمان بلوغ زودرس، به علت آن بستگی دارد. اگر عامل زمینه‌ای برای بلوغ زودرس وجود نداشته باشد، معمولا تزریق ماهیانه دارو به کودک ضروری است. با این کار بلوغ به تاخیر انداخته می‌شود. این درمان تا زمانی که کودک به سن طبیعی بلوغ برسد،‌ ادامه می‌یابد. با قطع تزریق دارو، مراحل بلوغ به‌طور طبیعی ادامه می‌یابد. به‌تازگی سازمان غذا و داروی آمریکا، داروی جدیدی را برای درمان بلوغ زودرس تایید کرده است. ویژگی این دارو تزریق هر ۳ ماه آن است بنابراین چنین کودکانی به جای دریافت ۱۲ تزریق در سال، فقط در سال ۴ بار دارو دریافت می‌کنند که این کمک زیادی برای کودکان و خانواده‌هایشان است. اگر عامل زمینه‌ای باعث بلوغ زودرس شده باشد، درمان آن عامل برای توقف بلوغ ضروری است؛ مثلا اگر توموری در بدن وجود داشته باشد، با جراحی و برداشتن آن، مراحل بلوغ هم متوقف می‌شود. برای پیشگیری از بلوغ زودرس، بعضی عوامل احتمالی مانند جنسیت یا نژاد را نمی‌توان تغییر داد اما گاهی می‌توان کاری کرد که احتمال آن کاهش یابد. مثلا باید کودک را از منابع خارجی هورمونی دور کرد و وی را در محدوده وزن سالم نگه داشت. والدین باید از نشانه‌های درست بلوغ زودرس آگاه باشند تا به سرعت به پزشک مراجعه کنند. کمک دیگر مراجعه هر ساله به پزشک متخصص غدد اطفال است.