در طراحی گرافیک بستهبندی علاوه بر نظر و سلیقه تولید کنندگان کالا، نکات مورد توجه مخاطبین بستهبندی، یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین عوامل جهت توسعه و گسترش بازار فروش کالاهای تولیدی می باشد. از این رو نیازمند روشی کاربردی و علمی برای دریافت نقطه نظرات، واکنشها و توصیههای مصرف کنندگان می باشیم که بتوان پس از آن بازار مصرف و تقاضای کالای تولید شده را مورد تجزیه وتحلیل قرار داد.
از نتایج تجزیه و تحلیل بازار مصرف و تغییر رفتار و سلیقه مخاطبین، سبکهای منطقهای و بومی و یا جهانی در طراحی بک بسته به وجود می آید. گاهی برای تولید یک بسته نیاز است که از نمادهای بومی و منطقهای استفاده کرد و گاهی بنا به نیاز جامعه و دانش و تجزیه و تحلیل بازار نیاز است که طراحی در سطح جهانی و برای همه فرهنگها داشته باشیم.
گاهی اوقات پیش می آید که برای داشتن بازاری جهانی، از نمادهای بومی و بستهبندیهای خاص آن منطقه استفاده گردد. از نمونههای بارز این گفته می توان به بستهبندیهای محصولاتی چون چای، ادویه،فلفل و ... اشاره نمود. مطمئنا همه اقشار جامعه بر این امر واقفاند که فلفل و ادویه ناب متعلق به هند وپاکستان است و هر چه در بستهبندی این محصولات از نمادها و المانهای هندی و پاکستانی بیشتر استفاده گردد، خریداران کالا، اطمینان بیشتری برای اصل بودن و عدم فرعی بودن محصول پیدا می کنند. در محصول چای هم همینطور است. بر روی اکثر بستههای چای جمله «تهیه شده از بهترین مزارع چای سریلانکا» ذکر گردیده است. زیرا چای مرغوب را همه متعلق به سریلانکا می دانند. هر چند این محصول اغلب در کشورهای دیگر بستهبندی می شود ولی این جمله به همراه نقشهای شرقی در بستههای چای به چشم می خورد.
حالا فرض کنیم به فروشگاهی برای خرید رفتهایم و قصد خرید ادویه و کی بورد را داریم.به طور قطع اگر از بین کی بوردهای موجود، کیبوردی که متعلق به هند و بستهبندی با نمادهای هند و باشد و کی بوردی که متعلق به چین و تایوان و با نمادهای جهانی باشد، کی بوردی را انتخاب می نمائیم که طراحی گرافیک آن جهانی و متعلق به کلیه مناطق جهان باشد تا کیبورد هندی که اطلا در بازار حرفی برای گفتن ندارد. در مورد مثال ادویه و فلفل هم به همین صورت می باشد و ما به طور یقین بین ادویههای هندی، چینی وتایوانی، ادویه وفلفی را انتخاب می نمائیم که متعلق به مهد فلفل و ادویه باشد.
این مسائل و دانش بازار، پیش فرضی است جهت شروع طراحی گرافیک بستهبندی که از طریق تیمهای عملیاتی و پژوهشی که بازار را مورد تجزیه وتحلیل عملی و کاربردی قرار می دهند به دست می آید. مسائل و مثالهایی که در فوق ذکر گردید جزو بارزترین مسائل تجزیه وتحلیل بازار بود ولی مسائل و نکات بسیار ریزی نیز وجود دارد که نیاز به ممارست و وقت و هزینه دارد. این گفته بر به وجود آمدن تیم طراحی و نه طراح، صحه می گذارد. حالا چه برسد به نظر شخصی و سیلقه سفارش دهنده و تولید کنندگان کالا.
با وجود این هنوز طراحی بستهبندی، به خصوص درکشور ما، تا حد زیادی بر اساس نظرات شخصی طراح و یا سفارش دهنده انجام می پذیرد.
همانطور که گفته شده، طراحی و بستهبندی موفق،بستهیا است که یک تیم متشکل از عوامل موفق در زمینه برندینگ و مارکتینگ، گروههای تجزیه و تحلیل بازار هدف و طراحان گرافیک و صنعتی بر روی آن کار کنند.
در یک پروژه موفق طراحی بستهبندی، تیم تولید کننده بستهبندی قبل از هر چیز باید کارهای رقیبان یا تولیدکنندگان مشابه و رفتارهای جامعه مخاطبین خود را در بازار خرید با دقت زیر نظر بگیرند و به تحلیل علمی آنها بپردازند. در دنیای کسب و تجارت امروز یکی از عوامل مهم و تاثیر گذار در موفقیت و کسب بازارهای گسترده برای فروش، اطلاع دقیق از راهکارها و کشف روشهای رقیبان و فروشندگان کالاهای مشابه در جلب مشتری است. درک صحیح از فعالیتهای دیگر رقبا به تیم طراحی بستهبندی کمک می کند تا در جو و فضای روز قرار گرفته و ضمن رعایت نکات و اصول هنری، اقدام به خلق آثار جدید و قابل توجه و پیشرو در بازار نماید.
یکی از بهترین روشهای تجزیه وتحلیل بازار آمارگیری دقیق از مشتریان بالفعل و بالقوه از کالای مورد نظر و یا کالای مشابه کالای تولیدی می باشد. ولی این آمار و اطلاعات را تا حدودی می توان از طریق مشاهده بازار و نیز اخباری که توسط واحدهای روابط عمومی و بازاریابی کالاهای رقیب ارائه می گردد، حاصل کرد. در نظر گرفتن کارهای انجام شده توسط دیگر شرکتها، تا حد زیادی از هزینههای گزاف تولید بسته موفق خواهد کاست. و نتیجهگیری و تحلیل اطلاعات و آمارهای گرفته شده تا حدود زیادی می تواند راهگشای شروع پروژه طراحی بستهبندی گردد.
آموختن از طراحیهای موفق و ناموفق دیگران، روشهای جلب نظر مخاطبین و امثال آن، برای شروع طراحی و رسیدن به این نکته که از کجای کار باید شروع کرد، تا حدی ضروری و واجب به نظر می رسد. درک روشهای طراحی رقیبان و ارائه بستهبندی همراه با ا بتکار و نوآوری، به ایجاد بستهبندی موفق و زیبا منجر خواهد گردید. از این بابت قلمرو رقبای تجاری و شناخت روابط آنها با بازار، خریداران، پخش کنندگان و فروشندگان عمده و خرده فروش را باید با دقت فراوان برسی نمود. انتخاب شکل، فرم، حجم، رنگ، ساختار و تعداد و مقدار محصولی که در بسته جای می گیرد از طریق جستجوی بازار، نحوه عملکرد رقبا و رفتارهای خریداران درگذشته و حال میسر خواهد بود.
مسئله مهم دیگری که باید برای طراحی بستهبندی موفق در نظر داشت، حجم محتوی و یا تعداد محصولی است که در یک بسته قرار است جای گیرد، می باشد. مهم است بدانیم که آیا مصرف کنندگان تمایل به خرید به صورت عمده و یا فله را دارند و یا به صورت تکی، دهتایی، دوازده تایی و .... را دارند.
نکته مهم دیگر جهت حجم محتوی بستهبندی، دوره مصرف می باشد، و آن این است که مصرف کننده معموملی در یک دوره یک ماهه،شش ماهه و یا دوازده ماهه به چه تعداد و یا مقدار از این کالا نیاز دارد. (البته زمان انقضاء را نباید فراموش کرد). یک خانواده متوسط ۴ نفره به طور معمول هر چند وقت یکبار اقدام به خرید این محصول می کنند. و هر بار چه میزان و یا چه مقدار از این محصول را خریداری می نمایند. با دانستن این عوامل مقدار حجم بسته را خواهیم دانست.
زمانی که تحقیقات اولیه پایان یافت و طراحی بستهبندی نیز انجام گرفت، پیش از تولید انبوه، نیاز است که طرح جدید از جهات مختلف مورد آزمون و بررسی قرار گیرد وعکس العملها واکنش های متقابل با آن را مورد بررسی قرار داد. ابتدا می توان به لطف تکنولوژی چاپ دیجیتال و ابزارهای جدید کامپیوتری، نمونههایی مشابه نمونه واقعی ساخت و به بررسی آن پرداخت. بدین گوه که کالای بستهبندی شده را در تیراژ محدود تولید کرده و در بخشی از بازار که مورد بررسی می خواهیم قرار دهیم، درمعرض خرید عموم قرار دهیم و میزان استقبال مصرف کنندگان، فروشندگان عمده و خردهفروشان، انبارداران، مسئولین حمل ونقل و کارشناسان تولید بستهبندی و چاپ و مانند آنها را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.
به طور یقین نظرات و آرای موارد ذکر شده می تواند راهگشای کار طراحان صنعتی و گرافیک در اصلاح طرح پیشنهادی خود به سفارش دهنده باشد.
