اگر در چند هفته اخیر پیگیر خبرهای حوزه بهداشت و سلامت بودهاید، حتما متوجه شدهاید که براساس قانونی جدید، تبلیغ برخی از محصولات خوراکی مانند انواع چیپس، پفک، سوسیس و کالباس، غذاهای فرآوریشده مثل ناگت، نوشابه، سسهای چرب، روغنهایی با اسید چرب ترانس بالا یا محصولاتی که با این روغنها تولید میشوند در رسانهها ممنوع شده است...
به همین بهانه، گفتوگویی داشتهایم با دکتر ربابه شیخالاسلام، متخصص اپیدمیولوژی تغذیه، تا بیشتر با چند و چون این قانون و دلایل تصویب آن آشنا شویم.
▪ خانم دکتر! قرار است که این قانون از چه زمانی اجرایی شود؟
- راستش را بخواهید، یک قانون از زمانی که تصویب میشود باید به اجرا در بیاید و چون قانون منع تبلیغ برخی محصولات غذایی هم تصویب شده است و قرار بوده که وزارت بهداشت متولی اجرای آن باشد، این وزارتخانه از وزارتخانههای دیگر هم دعوت کرده تا بهطور مشترک از همین امروز جلوی تبلیغ خوراکیهایی را که مصرف آنها سلامت مردم را به خطر میاندازد، بگیرند.
▪ آیا تولید این خوراکیها هم از این به بعد ممنوع میشود؟
- نه، تولید آنها بلامانع است و فقط تبلیغ کردنشان در رسانهها مجاز نیست.
▪ آیا این منع تبلیغات تنها منحصر به صدا و سیما میشود؟
- نه، تمام رسانههای سمعی و بصری، روزنامهها و مجلات، ملزم به رعایت این قانون هستند و راه گریزی هم از آن ندارند. چون اگر سازمان و رسانهای این قانون را نادیده بگیرد از ۱۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان جریمه خواهد شد و در صورت تکرار، میزان جریمه افزایش خواهد یافت.
▪ به نظر شما اصلا دلیل تصویب چنین قانونی چه بوده است؟
- ببینید! ابتلا به برخی از بیماریها مانند فشارخون بالا در کشور ما رو به افزایش است و مصرف غذاهای شوری مانند خیارشور، چیپس یا ذرتهای حجیمی که با نام پفک شهرت یافتهاند یکی از بزرگترین دلایل ابتلا به این بیماری است. بهطور کلی، ابتلا به بیماریهای غیرواگیر در ایران به شدت در حال رشد است و همین حالا هم برای پیشگیری خیلی دیر شده است. خوردن تنقلات شوری که ما تبلیغ آنها را ممنوع کردهایم، میتواند از کودکی ذائقه فرزندان ما را خراب کند و باعث شود که آنها ذائقه نمکینی پیدا کنند و در بزرگسالی درگیر بیماریهایی مانند پرفشاری خون یا ناراحتیهای قلبی شوند. از طرف دیگر، مصرف غذاهای چرب، غذاهای حاضری سرخشده، روغنهای جامد، روغنهایی با ترانس بالا و انواع چیپسها که با حرارت زیاد روغن تهیه میشوند و امکان آزاد شدن مواد سرطانزا در آنها وجود دارد، میتواند سلامت مردم را بهطور جدی تهدید کند. شاید مسوولان بهداشت و سلامت کشور باید خیلی زودتر از اینها چنین قانونی را تصویب میکردند و اصلا قانونی برای جلوگیری از تولید مواد غذایی مخل سلامت مردمی داشتند تا امروز با سیل عظیم بیماران در بیمارستانهای دولتی، خصوصی و هزینههای هنگفت درمان آنها مواجه نمی?شدیم. شما مطمئن باشید اگر امروز چنین قوانینی تصویب و اجرا نشوند، فردا روزی که بچههایمان بزرگ شدند، دیگر آدم سالمی بین آنها پیدا نخواهد شد!
▪ پس به نظر شما چنین قوانین و اقداماتی میتوانند تاثیر مثبتی روی سلامت عمومی جامعه داشته باشند؟
- البته که میتوانند. بگذارید مثالی دراینباره برایتان بزنم. فرانسویها طی تحقیقات و مطالعات فراوان خود متوجه شدهاند که راز طول عمر و درصد ابتلای پایین به بیماریهای قلبی بین ژاپنیها گنجاندن زیاد ماهی در برنامه غذاییشان است و آنها هم ماهی را از دوران کودکی به رژیم بچهها وارد کردند و از مادران خواستند که ماهی را با کمترین افزودنی و تغییر شکلی به کودکانشان بدهند تا ذائقه آنها -مانند ذائقه ما ایرانیها- به نمک و ادویه فراوان عادت نکند و نتیجه خوبی هم از این اقدامشان گرفتند. بهطور کلی، آمار بیماریهای قلبی بین کشورهای ژاپن، چین و تایلند به دلیل مصرف فراوان آبزیان، بسیار پایین است و اقوامی که تغذیه سالمتری دارند و بیشتر از خوراکیهای تازه مانند سبزیجات استفاده میکنند، طول عمر بیشتری نسبت به اقوامی که بیشتر غذاهای چرب، شور و فرآوریشده میخورند، دارند. به همین خاطر مسوولان هم باید چنین قانونی را تصویب و اجرا کنند تا به این نکته اعتراف شود که متاسفانه سن ابتلا به بیماریهای قلبی در کشورمان خیلی پایین آمده است.
▪ خانم دکتر! با توجه به اینکه برخی متخصصان تغذیه، پاستیل را خوراکی نسبتا مفیدی برای بچهها میدانند، شما فکر میکنید که دلیل منع تبلیغ این خوراکی چه بوده است؟
- شاید این ممنوعیت به دلیل استفاده برخی تولیدکنندگان از رنگهای غیرمجاز یا حتی مجاز خوراکی که برای بچههای زیر ۲ سال مفید نیست یا سوق دادن مردم به عدم تمایل به خوردن پاستیلهای فلهای و غیربهداشتی بوده است. به علاوه، حتی خوردن بیش از اندازه برخی تنقلات به ظاهر مفید مانند پاستیل هم میتواند باعث سیری کاذب بچهها شود و آنها را از سفره و غذای خانواده محروم کند. به هر حال، خوردن یک پیاله ماست یا سالاد صیفیجات برای کودک در حال رشد، خیلی بهتر از خوردن یک بسته پاستیل است.
▪ به نظر شما آیا اجرای این قانون باعث به وجود آمدن ضررهای مالی بین تولیدکنندگان صنایع غذایی نمیشود؟ اصلا تکلیف کارخانههای تولیدکننده این محصولات چیست؟
- به هر حال، صنایع هم باید از اول به فکر تولید محصولاتی که برای سلامت جامعه مفید هستند، میبودند. اتفاقا حالا و با اجرای این قانون به احتمال زیاد بازار رقابت سالم بین کارخانههای مختلف صنایع غذایی گرم میشود و آنها برای گرفتن مجوز تبلیغ کالای خود، دست به سالمسازی محصولاتشان میزنند تا مثلا بتوانند ادعا کنند که محصولشان چربی اشباع یا روغن ترانس ندارد یا نسبت به محصولات مشابه از چربی بسیار کمتری که سلامت افراد را تهدید نمیکند، برخوردار است یا پنیری تولید میکنند که نصف پنیرهای موجود در بازار نمک دارد و به این ترتیب با بالابردن کیفیت سلامت محصولاتشان، هم بازار را در دست میگیرند و هم ضرر نمیکنند و مشتری هم میتواند با خیال راحت، تنقلات مورد علاقهاش را مصرف کند. شاید برایتان جالب باشد بدانید در حال حاضر، یک بیسکویت کاملا سالم که مشکلی از نظر وجود چربی اشباع و ایزومر ترانس نداشته باشد در بازار ما وجود ندارد و مسلما اجرای این قانون میتواند باعث تشویق تولیدکنندگان به تولید محصولات برتر شود.
▪ و آخرین سوال، اینکه اگر این محصولات اینقدر مخل سلامت ما هستند اصلا چرا از اول مجوز تولید به آنها داده شده است؟!
- ببینید! از اول که قرار نبوده این محصولات با این همه خطر تولید شوند و در این حجم انبوه تبلیغ کنند و مورد توجه خانوادهها قرار بگیرند. برخی از این محصولات مانند چیپس و پفک اگر در معرض هوا قرار بگیرند از خودشان پراکسید تولید میکنند و خانوادههایی هم که به دلیل هزینه کمتر، بستههای بزرگتر را میخرند و آن را درون ظرفی روی میز خالی میکنند و بچهها با هر رفتوآمدشان، کمی از آنها را میخورند درنتیجه در ناسالم بودن این خوراکیها نباید شک کنند. هدف ما از تصویب چنین قانونی این بود که مصرف این قبیل خوراکیها بین مردم رواج بیشتری پیدا نکند. متاسفانه نتیجه آماری که در سال ۷۷ در کشورمان گرفته شد، نشان داد حدود ۵۰ درصد از بچههای ۵ تا ۱۱ ماه، چیپس و پفک میخورند و این یعنی محرومیت آنها از سفره غذایی، سیری کاذب و رشد نامناسب و ابتلا به بیماریهای مختلف در بزرگسالی! همین الان هم با تصویب این قانون گفته نشده است که این محصولات دیگر تولید نشوند بلکه تبلیغ آنها محدود شده تا تلنگری باشد برای کشاندن تولیدکنندگان به سمت محصولات سالمتر.
