حضرت زینب (س) یکی از راهبران اهل بصیرت نهضت عاشورایی است که پیام عاشورایی را در قلب دشمن برد و ضمن رسوایی آنان، اهداف نهضت را تبیین کرد و راه را برای تغییر اساسی در جامعه اسلامی فراهم کرد. بی گمان شناخت این شخصیت و نیز نقش و کارکرد وی در حوزه عمل سیاسی و تحکیم اندیشه های نظام ولایی، از راه های گوناگونی امکان پذیر است ولی به نظر می رسد که بهترین راه، تدبر و تامل در سخنرانی های آن حضرت باشد.
وی در سخنرانی های مهمی که در کوفه و دمشق قلب حاکمیت استبدادی و اسلام ستیز اموی ایراد کرد به خوبی، هم شخصیت و هم راه راست را به مردم آموخت و راه هرگونه عذر و بهانه ای را بست. نویسنده در این مطلب بر آن است که تا با مراجعه به این سخنان، تحلیل حضرت زینب (س) از نقش فتنه کوفی در ایجاد بحران هویت اسلامی را ارائه دهد و این که چگونه دوستان نادان، بدترین ضربه را به نهادهای اسلامی وارد می سازند و در مسیر شیطانی گام بر می دارند وآب به آسیاب دشمن می ریزند.
● فتنه اموی، جنگ با اصول اسلام
بی گمان یکی از مهم ترین فتنه های عصر نخست اسلامی پس از سقیفه، سلطنت اموی بود. این فتنه در تاریخ اسلام چنان نقش مهم و اساسی ایفا کرد که شکاف نخست در سقیفه را به عنوان یک شکافی مانا و پایا در پیکره اسلام تثبیت کرد. بطوری که هنوز هم آثار این فتنه ها در جامعه کنونی باقی و برقرار است و پیکره اسلام از این زخم هنوز التیام نیافته است.
فتنه اموی، فتنه ای است که با جنگ تنزیلی با پیامبر (ص) آغاز و با جنگ تاویلی با تفکر نظام ولایی علیه امامان (ع) ادامه یافت. فتنه اموی به سبب ویژگی ها و صفات شیطانی آن، همواره حق را به نام حق سرکوب کرد و اجازه نداد تاحق چنان که شایسته و بایسته است نمود پیدا کند اگر مقابله های امیر مومنان علی (ع) و پس از آن امام حسن مجتبی (ع) و در نهایت حرکت انقلابی امام حسین (ع) نبود، بی گمان فتنه اموی به هدف خود یعنی نابودی تنزیل همانند تاویل می رسید و دیگر نامی از اسلام و قرآن باقی نمی ماند. اما رشادت های امامان (ع) و جانفشانی اهل بیت عصمت و طهارت (ع) موجب شد تا تنزیل، همچنان در عرصه توده ها باقی بماند و تاویل در میان خواص ریشه دواند.
بی گمان درک لحظه های تاریخی و تاریخ ساز، تنها از اهل بصیرت برمی آید. حضرت زینب (س) با آن که خود در درون فتنه ها با آن می جنگید، تحلیل کامل و جامعی از وضعیت فتنه اموی و همراهی دوست و دشمن در این بحران نشان می دهد که می تواند بسیار آموزنده باشد. این قدرت تحلیل و بصیرت الهی آن حضرت (س) است که ما را با واقعیت ها و اهداف اصلی فتنه و همراهی دوستان نادان با فتنه گران آشنا می کند و به قول مقام معظم رهبری (مدظله العالی) نشان می دهد که چگونگی شیعیان کوفی اهل بیت (ع)، به سبب فقدان بصیرت و عدم درک ارزش لحظه های سرنوشت ساز و تاریخی، در مسیر فتنه گام بر داشتند و راه را برای تاویل و تنزیل ستیزان آماده کردند.
تحلیلی که حضرت زینب (س) از وضعیت کوفیان و در شیوه و اهداف فتنه اموی ارائه می دهد به خوبی نشان می دهد که دشمن کینه توز و زیرک چگونه از سادگی توده های مردم برای اهداف شوم خود استفاده می کند و دوستان را در برابر رهبران حق طلب قرار می دهد. امری که بارها در تاریخ ما تکرار شد و هرگز از آن درس نگرفتیم و به سادگی در همین دام افتادیم در حالی که مومن زیرک هرگز از یک سوراخ دوبار گزیده نمی شود.
● پنبه کردن رشته ها و بافته ها
یکی از مهم ترین خصوصیتی که حضرت زینب(س) درسخنرانی خود برای کوفیان به ظاهر شیعی و وفادار به ولایت علوی و نظام اسلامی ولایی، برمی شمارد، پنبه کردن بافته هاست. به این معنا که مردم کوفه، مردمانی هستند که هر آن چه را سالیان سال با همت و کار بافته اند، در فتنه اموی، از هم می پاشند و از راه رفته بر می گردند و به سوی سقوط گام برمی دارند.
کوفیان مردمی بودند که از همان آغاز درکنار امیرمومنان(ع) قرار می گیرند و علیه جریان ناکثین جمل، قاسطین صفین و مارقین نهروان می ایستند. کوفه به عنوان مرکز خلافت ولایی امیر مومنان علی (ع) برگزیده می شود و آن حضرت (ع) درآن جا سکونت می کند. سالیانی چند کوفیان با عدالت علوی می زیند و با اهل بیت عصمت و طهارت (ع) و خلق و خوی ایشان آشنا شده و بدان دلبسته می شوند.
درتمامی جنگ ها و لحظات تلخ و شیرین درکنار امیرمومنان علی(ع) می مانند و با آن که بزرگانی از کوفه در دو جریان صفین و نهروان خیانت می کنند، ولی توده های مردم، به عدالت علوی و خاندان عصمت و طهارت وفادار می مانند. با خیانت بزرگانی چون عبیدالله بن عباس و عبدالله بن عباس و غارت بیت المال از سوی دومی و فرار اولی به سوی معاویه، امام حسن (ع) همراه کوفیان می جنگد و در نهایت تن به صلح می سپارد.
در طول خلافت سلطنتی معاویه، این مردم کوفه بودند که همواره سر ناسازگاری با دولت مرکزی داشتند وامویان را به رنج می افکندند. آنان همواره بر این عقیده بودند که امویان هیچ گونه صلاحیتی برای رهبری امت ندارند؛ زیرا در زمان ضعف اسلام در عصر پیامبر (ص) سردمداران مبارزه با تنزیل بودند و با تکذیب رسالت و قرآن، اسلام را دشمن می داشتند. پس از آن نیز در عصر امامان (ع)، پیشوایان کفر تاویلی بودند و اجازه نمی دادند تا اسلام چنان که هست مدیریت جامعه را به عهده گیرد. بدین ترتیب امویان تنها به ظاهر اسلام بسنده کرده و آن را از حقیقت تهی نمودند و با بهره گیری از افکار وارداتی غربی و شرقی و قوانین رومی و ایرانی، جایگزین مناسبی برای اسلام، عقاید و افکار و قوانین آن پیدا کردند. از اینرو کوفه همواره سردمدار مبارزه با مخالفان اسلام حقیقی و واقعی شد.
اما زمانه کوفیان را به آزمونی سخت گرفت. آنان در دام فریب و فتنه اموی افتادند و نتوانستند درلحظه های تاریخی تصمیم درست اتخاذ کنند و عمل راستینی را نشان دهند. آنان با آن که دل هایشان با اهل بیت (ع) بود ولی شمشیرهایشان علیه ایشان به کار افتاد و شماری از رهبران کوفی، با همراهی با فتنه اموی، مردم را به جنگ علیه اهل بیت (ع) کشاندند و کردند آن چه را نباید بکنند. این گونه است که هر آن چه را رشته بودند از هم باز نموده و پاره کردند. این همان صفت عدم استقامت و پایداری درمقام عمل از اندیشه ها و باورهای راستین است. بنابر این رفتاری به دور از عقلانیت و حکمت در پیش گرفتند و همه اندوخته های خود را حبط کرده و از میان بردند.
● بی وفایی و پیمان شکنی
از دیگر خصوصیاتی که حضرت زینب (س) برای این مردم برمی شمارد، بی وفایی و پیمان شکنی است.
با این که آنان نامه های بسیار نگاشته و عهد بسیار بستند تا به حمایت از قیام امام حسین (ع) تا پای جان بپردازند. اما از همان آغاز با تهدید ابن زیاد از میدان به در رفتند و برخلاف آموزه های عقلانی، وفا به پیمان را از یاد بردند و آن را شکستند. این درحالی است که نخستین حکم عقلانی، وفای به عهود و عقود است، زیرا جامعه بی آن ها نمی تواند برپا بماند و ادامه وجود دهد. از این رو خداوند همواره اصول عقلانی را به عنوان تقوای طبیعی، زمینه ساز پذیرش ایمان معرفی می کند و می گویند کسانی که بر اصول عقلایی زیست نمی کنند و به عقد و عهد خویش وفادار نمی باشند اصولا از زمینه هدایت برخوردار نیستند و نمی توانند به اسلام بگروند؛ زیرا کسی که به اصول ابتدایی عقلانی اعتنایی نمی کند و آن را پاس نمی دارد به سادگی نمی تواند زیر بار مسئولیت های سنگین تر و قوانین سخت تر در آید که اصول وحیانی آن را تثبیت می کند.
● ناتوانی از درک لحظه های سرنوشت ساز
بی گمان، کوفیان از بصیرت برخوردار نبودند؛ زیرا اگر این گونه بود، قدر لحظات سرنوشت ساز را می دانستند و با امام حسین (ع) کاری می کردند که تاریخ بشریت به گونه ای دیگر رقم می خورد، ولی آنان با کوتاهی به سبب فقدان بصیرت لازم، در دام فتنه گرفتار آمدند و هم صدا و هم زبان با رهبران و عوامل فتنه شدند. بیداری و گریستن ایشان پس از آگاهی از فاجعه ای که خود با همراهی عوامل استکباری یزید آفریدند، هرچند موجب تغییراتی شد و دولت فاسد را به نابودی کشاند و دست کم تنزیل و ظاهر اسلام و قرآن در جوامع اسلامی باقی ماند و حتی برخی از نخبگان با تاویل قرآن آشنا شدند و گام در این راه نهادند و نهاد بزرگ شیعه را با رهبری دیگر امامان (ع) تقویت کردند تا جریان راستین اسلام باقی و برقرار بماند، ولی این حرکت ها دیر هنگام بود و نمی توانست آن تاثیر شگرف را از خود به جا گذارد. از این رو حضرت زینب (س) از این بیداری دیر هنگام و پشیمانی در همراهی با قیام، به شدت ناخرسند می شود و آنان را نفرین می کند. رهبر انقلاب اسلامی، شناخت «لحظه و نیاز» و اقدام متناسب با آن را یک خصوصیت و ویژگی بسیار مهم برشمردند و خاطر نشان کردند: برخی از اهالی کوفه که با عنوان «توابین» چند ماه بعد از حادثه عاشورا قیام کردند و به شهادت رسیدند؛ به امام حسین(ع) ایمان داشتند و ان شاء الله درنزد خداوند هم مأجور هستند، اما آن وظیفه ای را که باید عمل می کردند، انجام ندادند؛ زیرا «لحظه» و عاشورا را نشناختند.
ایشان، نهم دی ۸۸ را یکی از «لحظه ها» دانستند و تأکید کردند: راهپیمایی نهم دی ، نیاز لحظه ها بود که شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی به درستی اقدام کرد و مردم نیز بخوبی این نیاز را تشخیص دادند و ۹ دی به یکی از قله های تاریخ انقلاب اسلامی تبدیل شد.
