حال و هوای عید که در کوچه و خیابان میپیچد، کودکان در هوای نمزده بهاری مشتاقانه به طرف مدرسه میروند. در میان کوچه پس کوچههای کودکی، شعر «باران» را میخوانند تا به مدرسه برسند، پیک نوروزیشان را بگیرند، با معلم عکسی به یادگار انداخته و سپس با طراوت به بهار سلامی دوباره کنند.
عکس یادگاری سالهای کودکی در گوشه اتاق و خاطرات هر دانشآموز قاب شده است.
چه آن روزها که با شادی در ایام عید پیک نوروزیشان را انجام میدادند و رنگآمیزی میکردند و چه امسال که میبایست تکالیف نوروزی کنکورشان را انجام دهند.
بهار و عید برای همه ایرانیان به یادماندنی است. فرهنگی که درست با روز اول بهار قدم به تکتک خانهها میگذارد. فرهنگی که در خود دید و بازدید، تعطیلی، استراحت، شادی و ... دارد. این فرهنگ در همه ما نهادینه شده و ما ناخودآگاه به آن گرایش داریم.
در این روزها کنکوریها هم مثل گذشتهها بوی عید را حس میکنند، اما ممکن است حال و هوای دیگری داشته باشند. حال وهوایی که به آنها کمک میکند تا در سال جدید، آیندهنگری بهتری داشته باشند.
متخصصان روانشناسی و مشاوران تحصیلی، نظرات متفاوتی درباره گذراندن ایام تعطیل برای کنکوریها دارند. آنها معتقدند یک فرمول کلی برای گذران این ایام وجود ندارد و برحسب تفاوتهای فردی چگونه گذراندن تعطیلات متفاوت است.
کنکوریها در این ایام چند دستهاند. برخی از آنها کنکوریهای درسخوان هستند که حتی لحظه سال تحویل هم در حال کتاب خواندن هستند چون معتقدند اگر سالشان را با کنکور و کتاب آغاز کنند، حتماً موفق خواهند شد.
بعضی کنکوریها میانهروتر هستند آنها که هم تفریح میکنند و هم درس میخوانند و برخی دیگر کنکوریهای خوشگذران هستند. آنها که درس و کتاب را در کل ۱۳ روز عید کنار گذاشته و به تفریح و مسافرت میپردازند.
هر یک از این کنکوریها شیوه خاص خود را دارند ولی این که کدام یک از آنها موفقترند نیازمند یک بررسی دقیق علمی است.
● مغز نیازمند استراحت است
سالها تلاش دانشمندان روانپزشکی و مغز و اعصاب نشان داده است مغز در برابر گرفتن و ذخیرهسازی اطلاعات دارای ظرفیتی خاص است بدین معنی که اگر مغز روزانه حجم عظیمی از اطلاعات را در خود وارد کند حتماً نیازمند زمان استراحت است تا اطلاعات به دست آمده را در خود طبقهبندی کند تا فرد بتواند به شکلی بهینه از آن استفاده کند.
دکتر محسن اعلاییفرد، روانپزشک در این باره میگوید: «به همین خاطر است، فرد حتی بعد از انجام کار فکری خسته شده و به خواب نیاز پیدا میکند. خواب بهترین شیوه استراحت مغز و دستهبندی اطلاعات است.
هنگام خواب خصوصاً مرحله پایانی خواب یا خواب با حرکات سریع چشم (REM) حجم وسیعی از اطلاعات رسیده به فرد دسته بندی شده و اطلاعات نامناسب و بیاهمیت از گنجینه ذخایر مغز پاک میشوند. این ذخیرهسازی کمک میکند تا اطلاعات نادرست و بیاهمیت در اطلاعات اصلی وارد شده در آن تداخل نکرده و یادگیری با مشکل مواجه نشود.»
● قابل توجه کنکوریهای بسیار درسخوان
این نکته علمی در یادگیری مطالب دروس بسیار با اهمیت است. اگر در شبانهروز بیش از اندازه درس بخوانید و استراحت نکنید مغز شما گرفتار سردرگمی شده و ناچار است اطلاعات قبلی را دستهبندی نکرده، اطلاعات بعدی را دریافت کند و در نتیجه اطلاعات در هم تداخل کرده و یادگیریتان کاهش پیدا کند.
الهه شفایی، مشاور تحصیلی کنکوریها میگوید: «شاید دقت کرده باشید درصد قابل توجهی از بچههای خیلی درسخوان و حتی شاگرد اولها متأسفانه در کنکور موفق نمیشوند چون به مغزشان استراحت نمیدهند.
یکی از انواع استراحتی که ما در جریان مشاوره تحصیلی برای کنکوریها در نظر میگیریم استراحت آنها در تعطیلات عید و سایر تعطیلات سال یعنی از مهرماه تا تیرماه است.»
وی میگوید: «بعضی تعطیلات، مثل تعطیلات ماه محرم، تعطیلات ۲۲ بهمن و تعطیلات عید برای مردم جامعه یک فرهنگ شده و افراد تمایل ندارند در این تعطیلات به کار دیگری جز آداب و رسومها مشغول باشند. این زمانها، زمان مناسبی برای استراحت مغز است. در این ایام میتوانیم به مغز فرصت دهیم تا اطلاعات قبلی را دستهبندی و ذخیره کرده و بعد دوباره اطلاعات جدیدی به آن وارد کنیم.»
با این شیوه، یادگیری ما تحکیم شده و اطلاعات قبلی به سختی از ذهن ما پاک میشوند. بنابراین کنکوریهای خیلی درسخوان بدانند تفریح کردن در ایام عید بیشتر یک تکلیف برای آنان است تا هدر دادن وقت.
● مغزتان را در تعطیلات عید غیرفعال نگذارید
یک نکته علمی دیگری که از نظر دانشمندان دور نمانده این است که اگر افراد زمان، زیادی از مغز خود را در حالت استراحت بگذارند به مرور زمان، مغز در حالت غیرفعال درآمده و به مرور زمان اطلاعات قبلاً کسب شده در آن رسوب میکنند.
الهه شفایی میگوید: «کنکوریهای خوشگذران بدانند اگر کل ایام تعطیلی عید، کتاب را کنار بگذارند با امید این که مغزشان نیازمند استراحتی طولانی است، سخت در اشتباهند، زیرا در این مدت اگر مغز غیرفعال باقی بماند، اطلاعات رسوب کرده و پس از تعطیلات، آنها دیگر نمیتوانند از اطلاعات قبلیشان استفاده کنند زیرا یا بخش اعظمی از آنها را فراموش کرده و یا آنها بیشتر به لایههای رویی اطلاعات دسترسی دارند.»
در نتیجه کنکوریهای خوشگذران، پس از تعطیلات وقتی دوباره به درسهایشان رجوع میکنند، درمییابند که تنها اندکی از اطلاعات را به خاطر دارند و درسهای اول کتابهایشان را فراموش کردهاند. دکتر اعلاییفرد میگوید: «این مسئله اصلاً برای کنکوریها خوب نیست.
چون آنها همه اطلاعات را فراموش نکردهاند و اگر دوباره به کتابهایشان رجوع کنند دوباره آنها را یادآوری میکنند اما رسوبزدایی اطلاعات زمانبر است و آنها زمان زیادی را از دست خواهند داد و در نتیجه اعتماد به نفسشان در ماههای پایانی کنکور کاهش پیدا میکند.»
● هم استراحت، هم تفریح
پائین آمدن اعتماد به نفس یکی از عوامل خطرآفرین برای کنکوریهاست خصوصاً آنکه آنها احساس کنند به خاطر رفتارهای قبلیشان به خود و آیندهشان ضرر زدهاند. مهناز خطیبی، مدیر یک مدرسه دخترانه در شرق تهران میگوید: «متأسفانه در دوران کنکور اضطراب در میان دانشآموزان شایع است اما دانشآموزانی بیشتر دچار اضطراب و تنش میشوند که فکر کنند کمکاری کردهاند.
در ایام تعطیلات عید اگر کنکوریها درس نخوانند بعد از آن ممکن است احساس گناه و عذاب وجدان داشته باشند و این احساس، اضطراب آنها را بالا برده و اعتماد به نفسشان را کاهش میدهد.»
بنابراین در این جریان آن دسته از کنکوریها موفقاند که میانهرو بوده و هم تفریح و استراحت کردهاند و هم درس خواندهاند.
سالها تحقیقات و تجربیات مشاوران تحصیلی نشان داده است که ایام عید هم فرصتی بسیار خوب برای پیشرفت و هم موقعیتی نامناسب برای از دست دادن فرصتهاست.
با پذیرش اصول علمی استراحت مورد نیاز مغز، باید بپذیریم که ایام تعطیلی چند روزی را باید به استراحت بگذرانیم.
● چگونه در روزهای عید استراحت کنیم
همه مشاوران تحصیلی و متخصصان روانشناسی پس از سالها تحقیقات و کسب تجربیات بر سر یک موضوع اتفاق نظر دارند و آن این است که کنکوریها بهتر است ۲ یا سه روز اول را به استراحت بپردازند و بقیه ایام به جز روز سیزدهم فروردین ماه را مشغول درس خواندن شوند. همه آنها معتقدند به تعداد همه کنکوریها شیوه استراحت و تفریح وجود دارد و هر کسی خودش باید تصمیم بگیرد چگونه تفریح کند. بعضیها با رفتن به مسافرت موافقاند، بعضیها گردش در فضاهای باز را دوست دارند، بعضیها با تماشای تلویزیون و برنامههای مورد علاقهشان تفریح میکنند و ...
شفایی در این باره میگوید: «مسافرت کردن، تنها شیوه تفریح کردن نیست. همیشه موقعیت برای مسافرت پیش نمیآید. بنابراین کنکوریهایی که در شهر یا روستای خود میمانند بهتر است برنامهریزی مناسبی برای تفریحات خود داشته باشند. تنها نکتهای که آنها نباید فراموش کنند آن است که در این مدت هرگز نباید به سمت کتاب، دفتر و درس بروند و بگذارند مغزشان استراحت کند.
متأسفانه خانوادهها براین باورند اگر دختر یا پسر کنکوریشان در دو یا سه روز اول به مسافرت برود از درس و هدفش جا مانده و دچار یأس خواهد شد و به آنها پیشنهاد میدهند تا کتاب خود را به مسافرت برده تا در آنجا در هر فرصتی درس بخوانند.
این کار نه تنها به نفع دانشآموز نیست بلکه به او آسیب نیز میزند زیرا او در این مدت استراحت نکرده و مغزش دائم درگیر استرس کتابها است . کتابهایی که با خود به مسافرت برده ولی آنها را نخوانده است این استرس بسیار برای کنکوریها بد و مهلک است.»
کودکان، دانشآموزان و کنکوریها باید بدانند از ایام تفریح نهایت استفاده را باید ببرند تا بتوانند از ایام درس و فعالیتشان استفاده کنند. اگر آنها دوست دارند تلویزیون، فیلم یا کارتون تماشا کنند نباید با کتاب جلوی تلویزیون بروند. نهایت لذت را از تماشای تلویزیون ببرند و بعد با نهایت دقت و تمرکز مشغول درس و مشق خود شوند.»
یک برنامهریزی تفریحی مناسب میتواند تمام خستگی تلاش برای کنکور را از بین ببرد. به شرط این که تفریحات بسیار طاقتفرسا و خستهکننده نباشد.
● چگونه در ایام تعطیلات درس بخوانیم
پس از ۲ یا ۳ روز استراحت حالا وقت درس خواندن است. دید و بازدیدها انجام شده و فرصت برای درس خواندن مهیا است. نیرو و توانی که کنکوریها پس از تعطیلات احساس میکنند زیاد است. آنها با یک نیروی فوقالعاده به سمت سالی پرشکوه قدم برمیدارند. برخی متخصصان معتقدند برنامهریزی برای ایام عید با روزهای دیگر سال متفاوت است.
برخی از متخصصان معتقدند کنکوریها میبایست در این دوره ادامه درسهایشان را بخوانند. اما داوود اکبری، مشاور تحصیلی میگوید: «دوران عید فرصت مناسبی برای مرور درسهای از قبل خوانده شده و یا جبران عقبافتادگیهاست.»
به عقیده وی «غالب برنامههای کنکوری تا اول فروردین ماه کلیه دروس به پایان رسیده و حتی چند بار دوره شدهاند و مرور در این ایام بسیار مفید و پرثمر است. البته برخی دانشآموزانی که به هر دلیلی نتوانستند دروسی را بخوانند یا از برنامه تنظیم شده عقب هستند بهتر است علاوه بر مرور سایر دروس، درسهای عقبافتاده را جبران کنند.
این شکل جبران نهتنها از بار استرس فکری و مشغولیتهای ذهنی او میکاهد بلکه او را به روال عادی برنامههایش میرساند.
به هر حال هر کنکوری اگر با هر شیوهای در این ایام درس میخواند باید بداند، درس خواندن در این ایام کمی با روزهای عادی تفاوت دارد.
بهتر است ساعتهای استراحت و تفریح فراموش نشده و حتماً برنامهریزی درستی برای تفریح نیز داشته باشند. الهه شفایی میگوید: «مغز انسان به فضاها و محیطهایی که فرد در آن قرار دارد خیلی زود عادت میکند. بنابراین کنکوریای که در اتاق یا خانه درس میخواند بهتر است برای تفریح به بیرون از خانه برود و کنکوریای که در کتابخانه درس میخواند بهتر است برای تفریح به خانه رفته و استراحت کند. استراحت کردن در این دوره نباید فراموش شود.»
● کمک به فرزندان کنکوری
شرایط روحی و عاطفی افراد در دورانهای مختلف زندگی متفاوت است. در برخی دورانها مثل دوران کنکور آنها نیازمند حمایت عاطفی و اجتماعی خانواده هستند. آنها دوست دارند پدر یا مادرشان در این ایام آنها را بیشتر درک کرده و با آنها همکاری بیشتری کنند.
به همین ترتیب خانوادهها نیز برنامههای تحصیلی فرزندشان را مدنظر قرار داده و برنامههای تفریحی و مخصوص تعطیلاتشان را محدودتر میکنند.
راز تقویت روحیه و امید دادن به کنکوریها را همه پدر و مادرها میدانند بنابراین آنها باید بدانند که نباید با تأکید به درس خواندن استرس را به آنها وارد کنند شاید بهترین جملهای که والدین میگویند این باشد:
«تو تلاشت را بکن، اگر قبول شدی که خیلی خوب است و اگر نه باز هم برای موفقیت فرصت داری.»
الهه شفایی میگوید: «تأمین امنیت و تقویت روانی دانشآموزان و کنکوریها فقط به ایام تعطیلات منحصر نمیشود. پدر و مادری که در طول سال استرس درس و کنکور را به دختر یا پسرشان وارد کردهاند نمیتوانند در ایام تعطیلات رفتار مطلوبی با آنها داشته باشند. پدر و مادرهای مضطرب دائماً اضطرابشان را به فرزندشان انتقال داده و این موضوع ضربه بزرگی به آنها وارد میکند.»
با تأمین محیطی شاد و آرام در ایام تعطیلات به سوی موفقیت فرزندانمان حرکت کنیم.
