تـمـرکـز در مـرحـلـه

یکی از مؤثرترین راه‌های تقویت حافظه، افزایش قدرت تمرکز است. هر چه بیشتر، حواس خود را متمرکز کنید، مطالب، موضوعات و خاطره‌ها، سریعتر و ژرفتر در ذهن شما نقش می‌بندند. معمولاً قدرت تمرکز حواس، بستگی به اراده فرد دارد. مثلاً وقتی شدیداً گرسنه هستید و در رستوران فهرست غذاهای موجود را در اختیارتان قرار می‌دهند، با تمام تمرکز سعی می‌کنید غذای مورد علاقه خود را انتخاب کنید و حواستان به این طرف و آن طرف نمی‌رود. همچنین زمانی که مطلب مورد علاقه خود را می‌خوانید، هیچ‌گونه مشکلی در تمرکز کردن ندارید. بنابراین اراده هر فرد می‌تواند تاثیر بسزایی در تمرکز او داشته باشد. تمرکز حواس، استعداد ثابت نگاه داشتن توجه و دقت روی موضوعی است که به آن می‌اندیشید یا کاری است که انجام می‌دهید. به بیان دیگر، تمرکز یعنی از میان همه تصویرها و فکرهایی که ممکن است در مغز نشو و نما کند، آنهایی را که به نفع موضوع انتخابی‌تان است، دنبال کنید و آنهایی را که نسبت به هدف‌تان بیگانه‌اند، کنار بگذارید. داشتن تمرکز برای انجام کارها به خصوص مطالعه‌کردن امری ضروری است. می‌توانید قدرت تمرکز خود را با طی مراحل زیر افزایش دهید. این مراحل عبارتند از: ۱) اولین مرکز تمرکز: در هر شرایطی نمی‌توان حس خود را متمرکز کرد، اگر می‌خواهید حواس خود را کاملاً متمرکز کنید، باید ابتدا خود را از دنیای خارج مجزا و محیط مناسبی را برای مطالعه انتخاب کنید؛ چنین محیطی باید آرام، روشن، دارای گرمای طبیعی و ساکت باشد. چون هیچ چیز به اندازه سر و صداهای مکرر و خسته‌کننده برای تمرکز حواس زیان‌بخش نیست. انتخاب محیط مناسب برای تمرکز کامل به دو دلیل اهمیت دارد: نخست اینکه اگر شرایط آرام و راحتی فراهم نباشد، شما تمرکز لازم برای مطالعه مطالب رانخواهید داشت. دیگر اینکه زمانی که شما هر بار خود را در شرایط مادی یکسانی برای مطالعه قرار می‌دهید، بازتابی شرطی از تمرکز را ایجاد می‌کنید. چون ذهن انسان طوری طراحی شده است که هنگامی که بدن به طور دائم در شرایط مادی یکسان قرار می‌گیرد، به خودی خود حالتی بیدار، دقیق و متمرکز به خود می‌گیرد، بنابراین تمرکز حواس بنابر عادت آسانتر می‌شود. ۲) مرحله دوم تمرکز: پس از استقرار در محیط منتخبتان، باید علل و عواملی را که موجب تفریح فکر شما می شود، کنار بگذارید؛ مثلاً جلوی پنجره اتاق قرار نگیرید، یکی به این علت که نور از مقابل دریافت می‌شود و دیگر اینکه شما از پنجره مناظر یا افرادی را می بینید که تمرکزتان را به هم می‌ریزند، محل مطالعه باید از صدای رادیو و تلویزیون و رفت و آمد افراد، مصون باشد. به طور کلی، همواره باید دو اصل زیر را به خاطر بسپارید تا به یک تمرکز مطلوب برسید: الف)‌ انتخاب محیطی مناسب ب‌) حذف علل مادی پریشانی حواس ۳) مرحله سوم تمرکز: آیا از نظر بدنی در وضع مناسبی برای انجام یک کار فکری هستید؟ اگر شما دچار خستگی مفرط شده‌اید، درصدد تمرکز حواس روی موضوع خاصی برنیایید، زیرا در این شرایط اگر بخواهید تمرکز کنید بیشتر خود را خسته می‌کنید. ۴) مرحله چهارم تمرکز: معمولاً تمرکز حواس درباره موضوعاتی که به آنها علاقه‌مند هستید، آسان‌‌تر است. یعنی عوامل عاطفی و احساسی، نقش بسزایی در فرمان دادن یا ندادن به تمرکز دارد. اما ممکن است گاهی مجبور باشید درباره موضوعات یا دروسی مطالعه کنید که اصلاً برایتان خوشایند نیست. در این موارد باید سعی کنید اطلاع کافی از فایده مطالعه موضوعات مذکور به دست آورید تا با حسن نیت پذیرفته شوند. ۵) مرحله پنجم تمرکز: چگونه می‌توانید مجذوب موضوعی که باید بخوانید، شوید؟ نخست سعی کنید نتایج مثبتی را که از خواندن یک مطلب به دست آورده‌اید، برای خودتان بازگو کنید. مثلاً با خواندن کتابی مقدماتی در معرفی فلسفه، متوجه می‌شوید که این کتاب کمک می‌کند شمابعداً فلان فیلسوف مشهور و آثار او را بهتر بشناسید. سپس برای خود سئوالاتی مطرح کنید: برای چه این کتاب نوشته شده است؟ هدف مؤلف از نگارش آن چه بوده است؟ مولف آن کیست؟ خلاصه با تجسس در معنی ژرف کتاب با اثر نویسنده، در امر خواندن، علاقه بسیار زیادی پیدا می‌کنید و تمرکز حواس شما در مطالعه آن کتاب، آسان‌تر می‌شود. در این باره نباید هرگز از خواندن پیشگفتار و فهرست مطالب غافل شوید. مؤلف در پیشگفتار یا دیباچه کتاب، معمولاً در ضمن چند صفحه سعی می‌کند که به خواننده علت نوشتن کتاب خود و آن چه را که می‌خواهد، معرفی کند یا توضیح دهد. فهرست مطالب نیز به شما نگرشی کلی از کتاب می‌دهد و آن را خلاصه می‌کند. امید است با به کارگیری پنج اصل مهم تمرکز، هرگز در خواندن مطالب درسی یا غیر درسی دچار مشکل نشوید ومطالب را بخوبی به خاطر بسپارید و در مواقع لزوم به راحتی از آن انتخاب بهره‌گیرند.