خاتون و تورج با چهار سال اختلاف سنی موقع بازی خوب با هم کنار می آمدند و اگر گاهی هم سر گردو بازی دعوایشان می شد، خیلی زود با هم آشتی می کردند و دوباره سراغ خاله بازی می رفتند و در خانه ای که با چادر وال مادربزرگ درست شده بود، به بازی مشغول می شدند، خانه ای که مادر حریم آن را از دستگیره در یک اتاق تا اتاقی دیگر با گره زدن برای بچه ها مشخص کرده بود.
آنها مثل نازیلا و ژینوس و رامتین کلبه هایی با طرح های باربی و سندی و مرد عنکبوتی نداشتند، آنها همچنین ماشین ظرفشویی و لباسشویی، سرویس ۳۰ پارچه آشپزخانه صورتی و پلاستیکی و تفنگ آتشی هم نداشتند، بچه ها فقط با قطعاتی چوب کم تراش و چند تکه ظرف آلومینیومی که پدربزرگ از شاه عبدالعظیم برایشان سوغات آورده بود بازی می کردند و در آن کشمش و مویز و توت خشک می ریختند و برای ساعت ها در گوشه ای از بهارخواب خنک با وسایل ساده و ابتدایی، اما تمیز و بهداشتی و متناسب با شأن یک خانواده اصیل ایرانی سرگرم بازی می شدند و مادر در حالی که آنها را زیرنظر داشت با دم قیچی ها و پارچه های ریون و ژرسه برای بچه ها عروسک می دوخت و با اسباب بازی های سالم آنها را سرگرم می نمود. اسباب بازی هایی که هیچ گونه سرب، جیوه ای در آنها دیده نمی شد و مغایرتی هم با فرهنگ اسلامی و دینی خانواده ها نداشت و از اسباب بازی های مبتذل و به اصطلاح مدرن امروزی و ساخت کشورهای خارجی فرسنگ ها کیلومتر فاصله داشت.
بازی و سرگرمی و فرآیند آن برای کودکان یک واقعیت است، و کودکان از طریق بازی تجارب ارزنده ای را دریافت می کنند. اگرچه بازی های کودکان یکی است، اما محتوای بازی ها تا حدود زیادی به شرایط فرهنگی محل زندگی آنها بستگی دارد و بخشی از هویت فرهنگی و ارزشی هر ملتی را از خلال بازی ها و اسباب بازی هایشان می توان شناخت.
به اعتقاد کارشناسان مسائل تربیتی متأسفانه طی یک غفلت فرهنگی طولانی مدت در حیطه طراحی و ساخت اسباب بازی های مناسب و بومی، امروز شاهدیم که کودکان ما در حصار اسباب بازی های بیگانه محصور مانده اند، به نحوی که فقط ۵درصد از اسباب بازی های موجود در بازار، ساخت ایران است! که آن هم به دلیل پایین بودن تکنولوژی ساخت و ضعف طراحی و قیمت بالای آن خریدار ندارند. در حال حاضر ۹۵ درصد از نیاز اسباب بازی کودکان ایران را کشورهایی همچون دبی، ایتالیا، آلمان و چین تأمین می کنند که سهم چین در این بین از همه بیشتر است. کارشناسان معتقدند انواع و اقسام عروسک های باربی و سندی و... با لباس های نامناسب به همراه موسیقی های تند غربی و انواع بازی های رایانه ای خشن، تفنگ های ساچمه ای، کلت های کمری و... که اغلب از طریق قاچاق وارد کشور می شوند.
به منظور آگاهی بیشتر از چگونگی واردات اسباب بازی ها، ساخت و طراحی و استاندارد بودن وسایل کمک آموزشی و از همه مهمتر دلایل مختلف برخی از مسئولان از تهاجم جدید فرهنگی در دو شماره گزارش پیش رو به سراغ کارشناسان و صاحب نظران رفتیم تا نقطه نظرات آنها را درخصوص موارد فوق جویا شویم.
● تهاجم از نوع عروسکی و اسباب بازی
تاکنون از انواع و اقسام تهاجم فرهنگی سخن زیاد گفته شده، اما از تهاجمی به نام «تهاجم عروسکی» کمتر سخن به میان آمده است. ورود و توزیع انواع و اقسام عروسک ها با پوشش نامناسب و اسباب بازی هایی با آهنگ های مبتذل و ماشین و تفنگ هایی با خشونت های فراوان، حاکی از گستره این تهاجم است که متأسفانه هنوز فکر متولیان فرهنگی را به خود مشغول نکرده است. این حرکت خزنده تهاجم خاصی است که اختصاصا کودکان و نوجوانان را بیشتر مورد هدف قرار داده تا ذهن آنها را در مورد نحوه پوشیدن لباس و تفریح کردن تغییر دهد.
الهه سرابی کارشناس ارشد تکنولوژی آموزشی در گفت وگو با گزارشگر کیهان نظرش را در مورد سوژه گزارش و تهاجم عروسکی این طور بیان می کند: «کودکانمان با شیوه بازی های گذشته ایرانی مثل لی لی، خاله بازی، الک دولک، هفت سنگ و... بیگانه شده اند، زیرا تحت فشار تبلیغی غرب در دو بعد کارتون و اسباب بازی های متنوع اما عجیب و غریب و بسیار خشن قرار دارند.»
خانم سرابی می گوید: «هجوم عروسک های نیمه عریان با ژست های زننده با هدف نابودی تربیت دینی کودکان وارد کشور می شود و در مقابل حجاب به عنوان نماد شاخص زن مسلمان قرار می گیرد. ماهیت پنهان در مورد این عروسک ها و اسباب بازی ها این است که خانواده ها در برابر این اسباب بازی ها کمترین کار مقاومتی انجام نمی دهند و آنها را با سرمایه های خود و خرید آن در اختیار نابودی فرهنگی و ارزشی کودکانشان قرار می دهند.»
این کارشناس تکنولوژی آموزشی در ادامه می گوید: «این طراحی زیرکانه از آن جهت در ساخت چنین عروسک هایی که دارای ابعاد کودکانه، اما اندام های بزرگسالانه هستند، مدنظر قرار گرفته که سازندگان آن می دانند شخصیت و اصالت افراد از دوران کودکی شکل می گیرد و دختری که زیبایی را در بی حجابی می بیند، از ماهیت اصلی حجاب غافل خواهد ماند. این تهاجم در مورد اسباب بازی های دیگر نیز صورت گرفته است. اسباب بازی های خشن و ترسناکی که با روحیه کودکان سازگار نیست و آنها با بازی با انواع شمشیرها و تفنگ هایی که بسیار شبیه واقعی هستند، مهربانی، عطوفت و انصاف را از دست می دهند و یا با انواع و اقسام لوازم لوکس و جانبی که عروسکهای باربی، بت من و سندی و... دارند، آنها به سمت تجملات گرایش پیدا می کنند و در واقع در رویای خود در آرزوی داشتن چنین لباسها و وسایلی هستند.»
سرابی در ادامه با اشاره به اینکه عروسکهای باربی در ۲۵۰ نوع تولید می شود و در هر ثانیه ۳ عدد آن به فروش می رسد و درهر ۲۴ ساعت دو بازی یارانه ای جدید به بازار می آید، بر ضرورت حمایت از صنعت اسباب بازی در کشور تاکید می کند و می گوید: «متاسفانه برای فرهنگ سازی و ارتقای سطح صنعت اسباب بازی کاری نکرده ایم. این درحالی است که درحال حاضر دشمن اندیشه و قلب کودکان ما را هدف قرار داده است و اکثر والدین از آن بی خبرند، و حال آنکه حرکت به سمت ساخت اسباب بازی های بومی، نه تنها کاری فرهنگی است، بلکه کاری بسیار اقتصادی و سودآور هم می باشد.»
● جای خالی اسباب بازی های ایرانی در مغازه ها
شما هنگام خرید اسباب بازی برای فرزند دلبندتان به چه معیار و ملاکهایی توجهی می کنید آیا به شکل ظاهری و زیبایی آن اهمیت می دهید، به استاندارد بودن یک اسباب بازی تا چه حد توجه می کنید، آیا کشور سازنده برای شما ملاک تعیین کننده در یک انتخاب درست است و اینکه کودکتان را تا چه حد در انتخاب اسباب بازی آزاد می گذارید؟
داخل یک فروشگاه بزرگ اسباب بازی آقای محمدزاده برای خرید کادوی تولد پسرش، هواپیمای سفیدبزرگی را انتخاب کرده و مشغول امتحان کردن آن است. وقتی به او می گویم معیار شما برای انتخاب یک اسباب بازی خوب چه می باشد، می گوید: «بسیاری از اسباب بازی های پسرانه ای که الان دراین مغازه ها می بینید همه خشن هستند و بچه را عصبی می کنند، من دنبال اسباب بازی هستم که او را سرگرم کند و خلاقیتش را رشد دهد ضمن اینکه اصلا اسباب بازی چینی نمی خرم!»
وقتی به او می گویم همین هواپیما که الان انتخاب کرده اید ساخت چین است، می خندد و می گوید: «البته هنوز مارکش را ندیده ام ولی گویا چاره ای نداریم، دلمان می خواهد از تولیدات خودمان استفاده کنیم ولی شما ببینید اسباب بازی های ایرانی با کیفیت خوب نداریم و یا خیلی گران هستند»، و فروشنده مغازه در تایید صحبتهای مشتری اینطور می گوید: «من خودم جزو تولیدکنندگان اسباب بازی بودم، اما الان متاسفانه به دلیل گران بودن مواد اولیه، بالا رفتن نرخ کارگر و هزاران مشکل دیگر برایم صرف نمی کند اسباب بازی تولید کنم. وقتی واردات اسباب بازی آزاد است و بسیاری از عروسکها و تفنگهای خوب هم براحتی به صورت قاچاق در دسترس مردم قرار می گیرد، دیگر چرا به خودمان زحمت تولید دهیم.»
«مهدیه سیدقاسم» که ۳۰ سال سن دارد و کارمند بانک می باشد برای خرید اسباب بازی (البته به تنهایی نه با فرزندش) به چهارراه استانبول آمده است. او نظرش را اینطور بیان می کند: «برای من جای تعجب است که چرا مسئولان فرهنگی این عروسکهای نیمه عریان و خلاف شئونات اسلامی و سی دی های خشن رایانه ای را از بازار جمع نمی کنند. واقعا این عروسکها اصلا با فرهنگ دینی و ارزشهای خانوادگی ما همخوانی ندارند و به همین دلیل سعی می کنم اسباب بازیهایی برای فرزندم انتخاب کنم که از همین بچگی به رشد شخصیتی او کمک کند و هیچ منافاتی هم با ارزشهای دینی نداشته باشد.»
● ضعف در صنعت اسباب بازی
«چیزی به نام صنعت اسباب بازی در کشور وجود ندارد. طوری که اگر خوشبختانه نگاه کنیم تولیدات داخلی شاید فقط ۲ دهم درصد نیاز جمعیت ۱۷ میلیونی کودک و نوجوان را پاسخگو باشد.»
مجید قادری، طراح و مدیر مرکز سرگرمی های سازنده کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در پاسخ به این سؤال که چرا مسئولان فرهنگی و مخصوصا متولیان امر در کانون پرورش فکری به نقش تربیتی و دینی اسباب بازی ها کمتر توجه می کنند و تولید اسباب بازی در داخل کشور ضعیف است، با ذکر مقدمه فوق چنین می گوید: «با توجه به اینکه در صنعت ساخت اسباب بازی ضعف داریم، بدیهی است که باید اسباب بازی را وارد کرد و این خلأ موجود را با اسباب بازیهای خارجی پر نمود؛ اما از سوی دیگر با مشکلی به نام قاچاق اسباب بازی مواجه هستیم.»
قادری در ادامه می گوید: «متاسفانه عروسکهای مبتذل، اسباب بازیهای خشن و به طورکلی غیرمجاز موجود در بازار و اکثرا با برندهای تقلبی و غیراستاندارد از طریق قاچاق وارد کشور می شود طوری که می توان گفت ۳۰ تا ۴۰ درصد اسباب بازی ها از این طریق و از مرزهای جنوب و شمال غرب ایران و از کشورهای آسیای میانه، امارات، دبی و چین وارد می شود.»
وقتی به آقای قادری می گویم، شما چه اقدامی برای جلوگیری از این حرکتهای خزنده انجام داده اید اینطور پاسخم را می دهد: «از موضع شورای نظارت بر اسباب بازی ها به اتحادیه خرازی فروشان تذکر داده و می دهیم اما آنها کوتاهی می کنند، ضمن اینکه اداره اماکن هم مسئول رسیدگی و بازرسی از مغازه ها و جمع آوری اسباب بازی های غیرمجاز است که از سوی آنها هم کم کاری می شود.»
قادری در پاسخ به این سؤال که نقش شما در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برای گسترش فرهنگ اسلامی و ارزشهای دینی در وسایل بازی و جلوگیری از گرایش خانواده ها به اسباب بازی های غیرمجاز چه می باشد، چنین می گوید: «متأسفانه در این مورد با فقر فرهنگی مواجه هستیم و برخی از خانواده ها و مسئولان هم نسبت به شناخت کالایی به نام اسباب بازی آگاهی کافی ندارند، از همین رو جا دارد در این خصوص بیشتر کار شود و برای تعدیل آن باید یک جریان فرهنگی در حوزه روانشناسی اسباب بازی بوجود آوریم.»
● همین فردا بازرسان اتحادیه را اعزام می کنیم!
برای روشن تر شدن موضوع و دلایل کم کاری اتحادیه خرازی فروشان طبق گفته طراح و مدیر مرکز سرگرمی های سازنده کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سیدحسین دگمه چی رئیس اتحادیه صنف خرازی تهران نیز در گفت وگو با گزارشگر کیهان در پاره ای از توضیحات خود چنین می گوید: «به طور کلی ورود اسباب بازی از مبادی رسمی برعهده کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است و چنانچه گزارشی در خصوص ورود اسباب بازی های غیرمجاز به اتحادیه ابلاغ شود، سریعا ما اقدام می کنیم ضمن اینکه کانون پرورش و شورای نظارت و اداره اماکن یک نمونه از لیست اسباب بازی مجاز را در اختیار ما قرار می دهند که آنها را به زیرمجموعه های خود یعنی مغازه ها و فروشگاهها و مراکز اصلی در بازار به صورت اطلاعیه رسمی ابلاغ می کنیم و از سوی دیگر لیست اسباب بازی های غیرمجاز را هم به زیرمجموعه های خود می دهیم و چنانچه با اسباب بازی هایی مثل عروسکهای باربی، تفنگهای ساچمه ای و سی دی های بدون هولگرام برخورد کنیم، بازرسان بصورت جدی وارد عمل می شوند.»
رئیس اتحادیه خرازی تهران در ادامه می گوید: «مشکل اصلی ما اسباب بازی های قاچاق است که بصورت پیله وری (معاف از مالیات) و بدون گمرک از کیش، قشم، زاهدان، چابهار، ترکیه و... وارد کشور می شود، اما بازرسان اتحادیه طبق دستوری که از اداره اماکن دارند، اقدام به جمع آوری آنها می کنند. ضمن اینکه با شورای نظارت بر اسباب بازی هم در تماس هستیم و از آنها می خواهیم مجوزهای خود را به همراه یک نمونه از اسباب بازی در اختیار ما قرار دهند تا ما هم به زیرمجموعه های خود بدهیم، اما شورا لیست جدید اسباب بازی های مجاز و غیرمجاز را در اختیار ما قرار نداده است.»
وقتی از وی تعداد بازرسان اتحادیه را جویا می شوم، می گوید: «اتحادیه ۱۰ بازرس دارد که اگر بگویم هر روز تقریبا به فروشگاههای اسباب بازی سرکشی می کنند، گزاف نگفته ام.»
زمانی که به دگمه چی می گویم در خیابان... شاهد بسیاری از این اسباب بازی های ممنوعه از جمله باربی و تفنگ ساچمه ای بودیم، خیلی سریع می گوید: «همین فردا بازرسان خود را برای رسیدگی به موضوع به محل اعزام می کنیم!»
● نگاه مسئولان باید عوض شود
«نگاه مسئولان از زمان دولت نهم تاکنون نسبت به موضوع اسباب بازی برای کودک و نوجوان و همچنین شورای نظارت بر اسباب بازی، باعث دگرگونی و تحول در این مقوله شده است و همه به نوعی تلاش می کنند تا مافات وارده را جبران نمایند.»
محمدحسین فردجو، دبیر شورای نظارت بر اسباب بازی در گفت وگو با گزارشگر کیهان، با تاکید بر هماهنگی تمام دستگاههای مسئول می گوید:
«شورای نظارت بر اسباب بازی، سی دی محتویات اسباب بازی های ممنوعه را در اختیار شورای اصناف قرار داده تا از این طریق در اختیار اتحادیه قرار گیرد، همچنین درخصوص نحوه نظارت اتحادیه هم دستورالعملی تدوین شده و از دو زاویه قاچاق و اسباب بازی های ممنوعه موضوع مورد بررسی و تاکید قرار گرفته است.»
فردجو در ادامه با ارائه آماری در مورد ورود اسباب بازی ها از مبادی رسمی چنین می گوید: «در هر ماه ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار دلار اسباب بازی از مبادی ورودی و به صورت قانونی و با کنترل فرهنگی واحدهای مختلف وارد کشور می شود و صدور مجوز توسط دبیرخانه شورای نظارت بر اسباب بازی انجام می شود همچنین تا زمانیکه نمونه اسباب بازی ها تست و کنترل نشود، به هیچ وجه مجوز صادر نمی شود.»
دبیر شورای نظارت بر اسباب بازی در ادامه به کمبود بودجه برای ساخت و تولید اسباب بازی در داخل کشور اشاره می کند و می گوید: «تنها کمتر از ۵ درصد اسباب بازی ها تولید داخل است. همچنین سرانه مصرف اسباب بازی در دنیا ۳۴ دلار، در چین ۳/۶، در برخی از کشورها تا ۳۵۰ دلار و در ایران متأسفانه زیر ۵ دلار است. و در خصوص قاچاق هم، باید بگویم اسباب بازی در رده دهم به بعد قرار دارد در نتیجه از نظر ستاد مبارزه با کالای قاچاق، میزان و مقدار آن در حدی نیست که بحرانی باشد و اولویت اول آنها نمی باشد و طبق آمار، قاچاق اسباب بازی در کشور معادل ۴ تا ۵ برابر کشفیات دیگر است.»
بازی، زیباترین لحظات زندگی کودکان را تشکیل می دهد، بر همین اساس دقت در انتخاب یک اسباب بازی خوب و مناسب برای کودکان یک ضرورت به حساب می آید. اسباب بازی باید چنان باشد که ذهن کودک را برانگیزد و او را به سوی آفرینندگی و سازندگی سوق دهد، کار اسباب بازی صرفا سرگرم کردن و ساکت نگه داشتن و پر کردن وقت کودک نیست، اسباب بازی باید مایه و حرفی تازه داشته باشد. یعنی علاوه بر سرگرم کردن کودک او را به گونه ای فعال به کاری مثبت و سازنده وادارد و نیروی سازندگی و خلاقیت او را پرورش دهد.
کارشناسان تربیتی معتقدند که اسباب بازی باید سبب نزدیکی به واقعیت و فرهنگ جامعه باشد و با دیگر وسایل و محیط زندگی کودک و با ارزشهای موجود در جامعه تناسب داشته باشد. هر اندازه اسباب بازی بتواند حواس بیشتری از کودک را به کار گیرد و لذت بیشتری ایجاد نماید، مناسب تر است. اما این بدان معنا نیست که خانواده ها بدون آگاهی و با دیدن اسباب بازیهای زیبا شیفته آن شده و هر چه در بازار می بینند برای سرگرم کردن فرزندان خود خریداری نمایند.
به اعتقاد کارشناسان مسائل اجتماعی، یکی از گرفتاری های جوامع مصرف کننده این است که تولیدکنندگان و فروشندگان وسایل مربوط به کودکان و نوجوانان از علاقه و دل بستگی والدین نسبت به رفاه، سلامت و رشد کودکان سوءاستفاده کرده با بهره گیری از کم اطلاعی آنان در مورد مراحل رشد و نیازهای کودکان، هر روز وسایل و کالاهای جدید و غالبا غیرضروری و بعضا مضر را به صورت اسباب بازی، لوازم التحریر و... عرضه می کنند.
● صنعت اسباب بازی تجارتی سودآور
امروزه صنعت اسباب بازی بعد از صنایع نظامی دومین تجارت سودآور جهانی است. توجه به کیفیت و کمیت تولید، توزیع و مصرف اسباب بازی در کشورمان که به لحاظ جمعیتی از بافت بسیار جوانی برخوردار است، لازم و ضروری است.
دکتر حسین صلح فام، عضو هیئت علمی دانشگاه سمنان در گفت وگو با گزارشگر کیهان در سخنانی کوتاه با تاکید بر آگاهی خانواده ها از خرید لوازم سرگرمی برای فرزندان خود، چنین می گوید: «هر اندازه والدین از نحوه شکل گیری شخصیت و نیازهای کودکان کم اطلاع تر باشند به همان اندازه، زمینه را برای سودجویان آماده تر می سازند، از همین رو والدین باید آگاه باشند که هر چیزی را تحت عنوان اسباب بازی خریداری نکنند و همانطور که در مورد تهیه مواد غذایی فرزند خود دقت و وسواس به خرج می دهند، باید به غذای روحی و روانی بچه ها شامل اسباب بازی، کتاب، برنامه های تلویزیونی و بازیهای رایانه ای نیز توجه کنند.»
دکتر فربد فدایی روانپزشک و مدیر گروه روانپزشکی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران هم در گفت وگو با کیهان با اشاره به اینکه کودکان به وسیله بازی آموزش می بینند و اسباب بازی ها نیز نقش وسایل کمک آموزشی را پیدا می کنند، خاطرنشان می سازد: از چند دهه پیش رویاهای کودکانه بچه های ایران با اسباب بازی های صادراتی غرب مورد هجوم قرار گرفت. عروسکهای غربی چشم آبی و موطلایی جایگزین عروسکهای پارچه ای دختران ایرانی شد. دیگر نه فقط جایی برای بازنمایی دختران و زنان اسطوره ها و افسانه های ملی و عامیانه در چهره عروسکهای پارچه ای نماند، بلکه این عروسکهای غربی تبدیل به تجسم کودک از زیبایی شدند. یکی از داستانهای کودکان در دهه سی شمسی، داستان نرگس و عروسک موطلایی بود. داستانی که با تصاویر و رنگهای زیبا و جذاب نشان می داد که چگونه نرگس، دخترک روستایی، عروسک پارچه ای خود را در برابر عروسک موطلایی هدیه یک زن آمریکایی که با هیئتی به روستای آنان آمده بود، حقیر می بیند.
دکتر فدایی اضافه می کند: «بدین ترتیب بود که اقدام آگاهانه غربی ها برای تهاجم به اذهان کودکان ایرانی آغاز شد. عروسکهای موطلایی تبدیل به نماد زیبایی در ذهن دختران ایرانی شدند، برخی دختران که در رویاها خود را با این عروسکهای چشم آبی موطلایی و سرخ لب همانند می کردند، بعدها که بزرگ شدند با رنگ موی طلایی و لنزهای آبی رنگ برای چشمان و لبهای هر چه سرخ تر با ماتیک های ساخت کارخانه های آمریکا و فرانسه و انگلیس کوشیدند خود را به رویایی که در دوران کودکی برای آنان ساخته بودند نزدیکتر کنند. پسران هم فراموش نشدند، آنان با خودروها و تانکهای اسباب بازی با پرچم آمریکا که بر بدنه آنها نقش بسته بود و هفت تیرهایی به سبک هفت تیرکشان فیلم های وسترن و مسلسل هایی به شکل اسلحه سربازان آمریکایی که بازار اسباب بازی را در ایران پر کرده بود سرگرم شدند.»
وی می گوید: «می خواستند برای پسران ایرانی هم رویاهایی به سبک آمریکا بسازند. خوشبختانه هنوز هم اکثر پسرهای ایرانی با بازیها و اسباب بازی های سنتی خود سرگرم هستند و ترفند آمریکایی سازی مؤثر نیفتاد. اما خطر تهاجم فرهنگی از طریق اسباب بازیها هنوز ادامه دارد.»
دکتر فدایی در ادامه به راه حل مشکل اشاره می کند و می گوید: «آنچه می تواند به عنوان راه کار مطرح شود تکیه بر فرهنگ ایرانی و اسلامی ماست. ترویج بازیهای اصیل کودکان ایران از رسانه های گروهی و به عنوان بخشی از زنگ ورزش مدارس می تواند از گامهای نخست برای این کار باشد.»
● عروسک باربی، سوغات سفر حج!
تا زمانی که در حوزه صنعت اسباب بازی تغییر و تحولات اساسی صورت نگیرد و یک شناخت عمیق فرهنگی در مردم ایجاد نشود سیل بازار ناب اسباب بازی های غربی هم به سوی کشور سرازیر می شود و از اتفاقات پیش روی نباید خیلی تعجب کرد.
مهندس مجید قادری مدیر مرکز سرگرمی های سازنده کانون پرورش فکری در گفت وگو با گزارشگر کیهان با ابراز تاسف از اینکه بازرگانان نگاه فرهنگی نسبت به واردات اسباب بازی ندارند و صرفا دنبال منافع مادی و سودجویی هستند، می گوید: «درست است که واردات اسباب بازی طی چندین سال گذشته مجاز اعلام شد و آزاد می باشد، اما نوعا اسباب بازی های وارداتی از نظر ارزش فرهنگی از پایین ترین درجه برخوردارند، حال آنکه خیلی از اسباب بازی هایی که در دنیا وجود دارند از نظر فرهنگی بار تخریبی ندارند و چه بسا باعث رشد و ارتقا خلاقیت حرکتهای فکری می شوند، اما متاسفانه آنها وارد نمی شوند و این به بی اطلاعی بازرگانان از ارزش ها و دانش لازم برمی گردد و شاید هم سود زیادی برای آنها در مقایسه با کالاهای سطحی و تجملاتی ندارد.»
وقتی به او می گویم پس نقش شما در کانون پرورش فکری برای اطلاع رسانی بازرگانان و ارائه آموزش های لازم در وزارت بازرگانی چیست، می گوید: «بنده به عنوان مسئول بارها در مصاحبه ها این نکات را مطرح کردم، اما بی اثر بوده است و فقط این هشدارها باعث تشکیل شورای نظارت بر اسباب بازی و بنیاد ملی بازی های رایانه ای شد، حال آن که واردات اسباب بازی باید قانونمند باشد و نظارت دقیقی بر آن صورت گیرد.»
به قادری می گویم پس مشکل اصلی به شورای نظارت برمی گردد؟ و او چنین پاسخم را می دهد:
شورای نظارت بر اسباب بازی هم وظیفه خود را انجام می دهد، اما اسباب بازیهای غیرمجاز از مبادی غیرقانونی وارد می شود و همیشه جنبه های تخلف را گوشزد می کنیم اما در خصوص نظارت بر اجرا مشکل داریم که آن هم برعهده ستاد مبارزه با کالای قاچاق، اداره اماکن و اتحادیه خرازی ها می باشد و در حوزه کاری ما کم کاری وجود ندارد.
● دست تنها هستیم
«برای پیشبرد اهداف و برنامه های فرهنگی احساس تنهایی می کنیم و دستگاههای دیگر در برخی مواقع به جای همکاری با ما مقابله می کنند و همسو و همکف نیستند و یا به اهمیت موضوع آن طور که ما ظریف نگاه می کنیم، پی نبرده اند.»
این گله و درددل محمدحسین فردجو دبیر شورای نظارت بر اسباب بازی است که در گفت و گو با گزارشگر کیهان مطرح می کند و در ادامه چنین می گوید: «البته نمی خواهیم مشکلات را به گردن دستگاههای دیگر بیندازیم ولی با موانع زیادی روبرو هستیم.»
فردجو کمبود بودجه، ضعف صنعت اسباب بازی، قاچاق و خلأهای قانونی را برخی از موانع پیش رو در تولید اسباب بازی داخلی و ترویج فرهنگ و ارزش های اسلامی و بومی ذکر می کند و می گوید: «دبیرخانه و ستاد شورای نظارت بر اسباب بازی از دیگر بخش های فرهنگی جامعه بارها درخواست کرد که به موضوع اسباب بازی جدی تر نگاه کنند و همت بیشتری به خرج دهند تا افرادی که در خواب هستند را با تلنگری بیدار نمایند، اما متاسفانه اسباب بازی برای برخی مسئله ای بسیار پیش پا افتاده است و آن اهتمام لازم در این خصوص انجام نمی شود.»
وی به اقدامات مثبت صورت گرفته بعد از دولت نهم در بخش فرهنگی و اسباب بازی اشاره می کند و می گوید: «البته ما دست روی دست نگذاشتیم و در این راستا معافیت بررسی اسباب بازی از منظر استاندارد در مورد اقلام زیر ۲هزار دلار لغو شد که این حرکت باعث استاندارد شدن اجباری اسباب بازی گردید، همچنین برای نظم دادن به مبادی ورودی ۲۰گمرک تخصصی در کشور ایجاد شد و واردات اسباب بازی هم آزاد شد.»
دبیر شورای نظارت بر اسباب بازی از عملکرد ضعیف موسسه استاندارد در خصوص تست برخی از وسایل بازی انتقاد می کند و می گوید: «در مورد استاندارد بودن اسباب بازی ها مکتوب به این موسسه اعلام کردیم، تا زمانی که تمام نمونه های اسباب بازی ها را تست نکرده اند صدور مجوزی برای ورود اسباب بازی از مبادی ورودی صورت نگیرد، ولی متاسفانه شاهد بودیم که اگر گمرک ایران به صورت رندم نمونه برداری می کند و به موسسه استاندارد می فرستد، موسسه بدون در نظر گرفتن سایر اقلام نظر خود را در مورد تمام کالا اعلام می کند و اجازه ورود می دهد در حالی که موسسه موظف است با توجه به استاندارد اجباری اسباب بازی اقلام را به طور کامل کنترل کند. و ما نظارت و کنترل فرهنگی رندمی استاندارد را قبول نداریم.»
برای پیگیری موضوع و کسب اطلاعات بیشتر به سراغ مهندس محمدپورهاشم مدیرکل استاندارد استان تهران می رویم. وی نیز در گفت وگو با گزارشگر کیهان نقطه نظرات خود را در مورد سخنان دبیر شورای نظارت بر اسباب بازی این طور مطرح می کند: «در تمام دنیا» رندم چک براساس استاندارد نمونه برداری پذیرفته شده است وقتی یک کانتینر یا کشتی اسباب بازی همه از یک نوع وارد می شود، کسی همه را چک نمی کند، این خلاف عقل است.» وی در ادامه می گوید: «مشکل از آنجایی شروع می شود که مثلا وقتی ما یک محموله را غیراستاندارد اعلام می کنیم و باید به کشور مرجوع برگردد این اتفاق نمی افتد و بار در گمرک می ماند و بعد از مدتی مشمول کالاهای متروکه می شود و سازمان متروکه آنها را از طریق مزایده مجددا وارد بازار می کند.»
وقتی به پورهاشم می گویم اقدام شما برای جلوگیری از این تخلفات چه بوده است، می گوید: «سازمان متروکه چند ماهی است که قول داده از این اقدام جلوگیری کند، اما متأسفانه هنوز این روند ادامه دارد، همچنین اخیرا مجوزهای استاندارد با کاغذهای امنیتی صادر می شود تا قابل جعل و سوءاستفاده نباشد ضمن اینکه تمام کالاهایی که وارد گمرک می شود باید دارای هولگرام باشد و این کار برای اولین بار در کشور از سوی استاندارد تهران به مرحله اجرا درآمده است. امید است با توجه به این برچسب و با کمک نیروی انتظامی جلوی قاچاق کالا گرفته شود.»
● جای خالی عروسک های ایرانی- سنتی در بازار
مریم ایرانی مشاور مدیرعامل در امور بانوان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در گفت وگو با گزارشگر کیهان با اشاره به اینکه اسباب بازی ها کالای فرهنگی هستند و بین آنها عروسک ها از همه مهمتر و تأثیرگذارتر می باشند، به تاریخچه و قدمت بازی های ایرانی اشاره می کند و می گوید: «در گذشته اینطور بود که پسران در خاله بازی ها حضور داشتند و لذت مضاعفی به بازی ها می دادند که از نظر روانی، اجتماعی و جامعه شناسی بار مثبتی به همراه داشت، بازی آن دوران مینیاتوری از زندگی طبیعی بود، اما الآن با مسائل بی شماری از لحاظ اخلاقی مواجه هستیم و در دنیای امروز که با خطرات زیادی درگیر می باشیم، چقدر مذموم است که پسر بچه ها وارد بازی دخترانه شوند. و این مسئله نیاز به آسیب شناسی دقیقی دارد.»
خانم ایرانی در ادامه به تاریخچه عروسک های قدیمی اشاره می کند و می گوید: «متأسفانه تهاجم عروسکی در جایی اتفاق می افتد که ما سابقه دیرینه ای در اسباب بازی داریم، عروسک گلین (عروس) در آذربایجان، کوله بارانه (عروس باران) و تکم (بزگردان) نماد حضور بهار- جزو عروسک های قدمت دار هستند که با فرهنگ و ریشه و اصالت ما در ارتباط هستند، همچنین عروسک های قدیمی متناسب با آئین های محلی و آداب و رسوم و مواد طبیعی در مناطق جغرافیایی مختلفی تهیه می گردید. مثلا عروسکی به نام «اشترو» در بم کرمان و «اشتر خجو» در خاف خراسان وجود دارد که از لیف خرما تهیه می شود و متأسفانه همه از آنها غافل شده اند و گویی این عروسک ها را نمی بینند.»
وی با تأکید بر اینکه خانواده ها و مسئولان فرهنگی نباید از تهاجم فرهنگی دشمن که آرام آرام در زندگی ما وارد می شود و نسل های آینده را تهدید می کند، به راحتی بگذریم، خاطرنشان می سازد: «دشمن فرزندان ما را با عروسک های ژن پتس (عروسک زنده) که ۱ تا ۳ سال عمر می کند و بعد از آن می میرد، تهدید می کند.»
خانم ایرانی به ویژگی های این عروسک های زنده که شبیه بره، گوساله و خوک هستند اشاره می کند و می گوید: «این عروسک ها دارای ۷ شخصیت پهلوان، ماجراجو، شاد، آرام، متین، روحانی و رویایی هستند که در آمریکا و آلمان تولید می شود و همین روزهاست که وارد بازار ایران شود و خدا می داند چه ضربات اعتقادی، روحی و روانی جبران ناپذیری به فرزندان ما وارد می شود.»
مشاور مدیرعامل در امور بانوان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان می گوید: «واقعا به چه قیمتی برای بچه های خود سرگرمی فراهم می کنیم؟ مسئولان باید انگشت اتهام اخلاقی بر این شرکت ها بگذارند، نه به این دلیل که عروسک ژن پتس تولید می شود، بلکه خطر از زمانی آغاز شد که دشمنان مسئله جنسیت را در عروسک ها به رخ کشیدند و ما شاهد بلوغ زودرس بین فرزندان خود شدیم.»
وی اضافه می کند: «وقت آن رسیده که از طراحان و سازندگان داخلی حمایت شود و تکنولوژی ساخت اسباب بازی در کشور تقویت گردد و اینطور نباشد که ما دارا و سارای ایرانی را به کشور چین بفرستیم تا آنها این عروسک های ملی را برای ما بسازند!»
نظر فرزانه بابایی سازنده عروسک های دارا و سارا را هم درخصوص دلایل ساخت این عروسک ها در چین جویا شدیم. وی در گفت وگو با گزارشگر کیهان در پاسخ چنین می گوید: «مشکل اصلی این است که از طراحان حمایت نمی شود و آنها نادیده گرفته می شوند، ضمن اینکه از نظر صنعت ساخت اسباب بازی بسیار ضعیف هستیم و به تکنولوژی پیشرفته ای در این زمینه دست نیافته ایم.»
خانم بابایی می گوید: «بسیار تلاش کردیم تا عروسک های دارا و سارا را در کارخانجات داخلی بسازیم، اما متأسفانه به دلیل پایین بودن کیفیت مواد اولیه، مجبور شدیم ساخت دارا و سارا را به چین واگذار کنیم.»
