جامعه کبیره بر زبان آمد

حضرت ابوالحسن ثالث امام علی بن محمد النقی در ۱۵ ذی‌الحجه الحرام جهان خاکی را به نور ولادت خود منور فرمود. محل میلاد ایشان را محله «صریا» قریه‌ای که حضرت موسی بن جعفر‌(ع) تأسیس نموده بود، ذکر کرده‌اند. مادر گرامی امام هادی‌(ع)، سمانه مغربیه نام داشت که بنا به نقل مشهور شش سال پس از ولایت امام هادی‌(ع) از دنیا رفت. امام هادی‌(ع) در سن ۸ سالگی کار هدایت و امامت امت پیامبر‌(ص) را عهده‌دار شدند. ۳۳ سال هدایت امتی که سال‌های متمادی در زیر باران تحریف‌ها و انحراف‌ها و انحطاط‌ها، قالب عقیدتی و فکری آنان شکل گرفته بود آن هم با رویارویی و تقابل با زمامداران غاصب و ستمگری مانند: معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین و معتز، دوران هدایتگری و امامت آن حضرت را به دورانی پر از سختی‌ها و فتنه‌ها و محدودیت‌های خاص تبدیل نموده بود. امام هادی‌(ع) در چندین ضلع باید هدایت و تکامل جامعه انسانی را مهندسی و تدبیر می‌فرمود: ضلع اول ارتقای فضایل اخلاقی و اسلامی و کمالات نفسانی. امام هادی‌(ع) با وجود همه موانع و فسادهای موجود که مردم در دستگاه حکومت غاصبان خلافت می‌دیدند، به تربیت امت اسلامی بر محور عفت و عبادت و صداقت پرداختند. آن حضرت در سفارشی متین فرمودند: «من اتقی الله یتقی و من اطاع الله یطاع و من اطاع الخالق لم یبال سخط المخلوقین و من اسخط الخالق فلیقین ان یحل به سخط المخلوقین.» هر که از خدا پروا کند از او حیا می‌کنند و هر کس از خدا فرمان برد، از او فرمان می‌برند و هر که از خالق اطاعت کند از خشم مخلوق وحشتی ندارد و هر که آفریدگار را خشمگین سازد، پس بداند و یقین داشته باشد که گرفتار غضب مردم می‌گردد. در رهنمودی دیگر فرمودند: «الدنیا سوق ربح فیما قوم و خسر اًخرون» «دنیا به مثابه بازار است، عده‌ای در آن منفعت یابند و جمعی دیگر زیان بینند.» در راستای ساختن ساختار اخلاق مردم امام هادی در تبیین محورهای ارتباط با افراد صالح و تمییز دادن این مهم به نکته‌ای بسیار با‌اهمیت اشاره فرمودند. ایشان در جمله‌ای کوتاه بیان داشتند: «من هانت علیه نفسه قلا تأمن شره» هر کس برای خود شخصیتی و ارزشی قائل نیست از شر و آسیب او در امان نباش. امام‌(ع) با بیان این نکته امت اسلامی را متوجه این حقیقت فرمودند که در مقام ارتباط و دوست گرفتن باید انسان این دقت را داشته باشد که با چه کسی همنشین و همراه است. کسانی که به خود رحم ندارند و برای خویشتن و شخصیت خود ارزشی قائل نیستند، چگونه برای دیگران ارزش و تکریم قائل‌اند؟ در ضلع عقیده و اندیشه امت اسلامی، تدبیر امام هادی(ع) یک تدبیر خاص و بنیادین بود. آن امام با منطق و استدلال عقلی و قرآنی به اصلاح ساختار عقیدتی مردم پرداخت و انحرافاتی مانند جبر و تصوف و ... را درهم کوبید. نامه مفصل آن امام به مردم اهواز در رد اهل جبر و تفویض و پاسخ به شبهات آنان درباره قدر گویا‌ترین تصویر از تلاش اصلاح عقیدتی امت اسلامی از سوی آن امام همام است. ضلع دیگر حفظ کیان تشیع است از آنجا که فشارهای خلفای غاصب بر شیعیان در این دوران به اوج خود رسیده بود و همین امر سبب انقلاب‌های مختلف در ابعاد متفاوت نیز شده بود. امام هادی (ع) به حفظ موجودیت و اصالت شیعیان پرداخته و در این ضلع یعنی حفاظت از اصالت و ارکان تشیع تلاش نمودند و به تربیت شاگردانی مانند: حسین بن سعید حماد بن سعید بن مهران اهوازی، خیران الخادم، ابوهاشم جعفری، علی بن جعفر همیناوی پرداختند که برجسته‌ترین آنان حضرت عبدالعظیم بن عبدالله حسنی است. در عصر خفقان و اسارت و شکنجه، تربیت شاگردانی آن هم در این سطح از دانش و تفقه و ... خود بزرگترین دلیل بر جایگاه رفیع علمی و هدایتی آن امام همام دارد. ضلع پنجم از محدوده تلاش‌های امام هادی(ع) روشنگری‌ها و هدایت‌ها در صحنه سیاسی است. آن حضرت حدود ۱۳ سالی را که در مدینه شرف حضور داشتند به طور شفاف حقیقت دیانت را برای مردم بیان می‌کردند و مهمتر از همه بحث امامت خود را مطرح می‌کردند و بارها مسئله غدیر و حقانیت امیر‌المؤمنین را طرح فرموده بودند و این مهم به حدی اثرگذار بود که سران دست نشانده و فتنه‌گر در مدینه طی نامه‌های متعدد از خلفا درخواست تبعید امام هادی(ع) را داشتند. حتی بعد از ورود به محیط پر از محاصره سامرا هم، امام هادی(ع)، دست از هدایتگری و افشاگری برنداشتند. حضرت، با وجود خفقان حاکم بر سامرا و محدودیت‌های شدید، حکام غاصب و ستمگر عباسی را محکوم و رسوا می‌فرمود و در خلوت و آشکار از انقلاب‌های مردمی، حمایت می‌فرمودند. امام هادی با شرکت در محافل مختلف علمی و انجام مناظرات، ارکان بلند حقانیت مکتب تشیع را اثبات و تحکیم و تبلیغ می‌فرمودند. آن حضرت، با پاسخ به شبهات عالم نمایان، حقانیت جایگاه امامت را تبیین می‌نمودند یکی دیگر از راه‌های افشاگری توسط آن حضرت، تعلیم بحث زیارت است. ایشان در دورانی که زیارت کربلا جرمی حداقل به مثابه سرقت بود، صراحتاً اعلام کردند که در حائر حسینی دعا مستجاب است و هر کس به کربلا رود و در آنجا دعا کند دعایش قرین به استجابت است و حتی یک بار ایشان بیمار شدند، فردی را مأموریت دادند تا از مدینه به کربلا برود و برای شفای ایشان دعا کند. همه اینها برای بیان حقیقت حقانیت آل الله بود. زیارت جامعه که یک دوره کامل و جامع خدا، رسول و امام‌شناسی است از تعالیم عبادی سیاسی امام هادی(ع) است. در این زیارت امام هادی (ع) آل الله را مخاطبین اصیل و اصلی خداوند معرفی کرده و اطاعت از آنان را اطاعت از خداوند بیان فرموده است و با بیان این‌ نکات در قالب زیارت، غاصب بودن خلفا از ابتدا تا انتها را اثبات فرموده است. همه اینها این حقیقت را هویدا می‌سازد که فشارها و تبعیدها و... نتوانست شخصیت امام هادی(ع) را به حاشیه ببرد و یا ایشان مجبور به معامله و مصالحه نماید، بلکه شخصیت الهی آن حضرت روز به روز منورتر شد و موقعیت اجتماعی و هدایتی امام هادی‌(ع) در میان مردم روشن‌تر و محکم‌تر گردید.