در بیست و ششم شهریورماه ۵۹ در برابر نگاه میلیون ها بیننده ، صدام رییس جمهور منفور عراق ، قرارداد ۱۹۷۵ الجزایررا پاره کرد و با یک حرکت روانی ، فضا و زمینه ذهنی مردم عراق و جهان عرب را برای پذیرش جنگ آماده کرد. ظهر سوزان سی و یکم شهریور ۵۹ تعرض همه جانبه و سراسری ارتش عراق به فرودگاه های ایران و مرزهای جنوب و غرب کشورمان آغاز و شهرهای میهن اسلامی آماج گلوله های دشمنان بعثی قرار گرفت.
ارتش عراق ، مناطق وسیعی از خاک ایران را اشغال کرد . صدام سرمست از این پیروزی های اولیه رویای فتح تهران و نابودی انقلاب نوپای اسلامی را در سر می پروراند.
در این لحظات و روزهای حساس ، جوانان پرشور انقلاب ، با عشق و ایمانی شگرف و شگفت با اندک امکانات به مقابله با مهاجم متجاوز بر خاستند و به خلق حماسه هایی پرداختند که جز با نیروی ایمان و امدادهای غیبی خداوندی میسور نبود که فتح خرمشهر در روز سوم خرداد از آن نمونه هاست.
بی شک اگر چه شروع جنگ و تبعات زیان بار انسانی و مالی آن در آغاز بسیار نگران کننده و بهت آور بود امّا به جرأت می توان ادعا کرد که روز اشغال خرمشهر برای ملت ایران از غمناک ترین و نگران کننده ترین روزهای تاریخ پرافتخارشان بود ؛ چرا که همواره هر ایرانی با خود و در دل می گفت که نکند قطعه ی عزیز ایران اسلامی از تنش جدا شود و این دل تنگی و دل زدگی را می توان از نامیدن این شهر به خونین شهر از جانب ایرانیان در یافت ؛ به دیگر عبارت اشغال خرمشهر که پیش از این به عروس خوزستان مسّمی بود ، به سان زخمی بود که التیام پذیر نبود و همانند جراحتی بود که بر وجدان جامعه زخم خورده ی ایرانی سنگینی می کرد و هیچ ایرانی پر افتخاری نمی توانست و نمی خواست تا با قبول این واقعیت کریه و زشت ، ننگ ابدی و شرم آور را برای خود به یادگار نهد . آزادی خرمشهر پس از ۵۷۵ روز اسارت در عملیات بیت المقدس باعث شد که تمام حامیان صدام از آن همه رشادت و شهادت ایرانیان جان بر کف انگشت حیرت به دهان گرفته و در مقابل عظمت حضور آنان سر تسلیم فرود آورند.
در سوم خرداد ۶۱ دیگر خرمشهر ، خونین شهر نبود ؛ چرا که خود رجای واثق و اطمینان قلبی داشت که سربازان پرشور خمینی کبیرهمان گونه که بارشادت و تلاش خستگی نا پذیر خویش ، او را از چنگال ددمنشان متجاوز خارج ساختندتوانایی و روحیه ی آزادی سایر مناطق تحت اشغال را هم دارند و بی جهت نبود که روز پیروزی و فتح خرمشهر را روز «مقاومت و پیروزی» نام نهادند.
آری ! در آن ایام اشغال که دشمن از زمین و آسمان آتش بمب و موشک به خرمشهر فرو ریخت ، خرمشهر هرگز رنگ نباخت و بر خود نلرزید وآب بر لبش نخشکید ، جاری و جاودان ماند و درس پاکی و پایداری رابه جوانان زنده دل ایران آموخت وآب در بنیاد دشمنان جنگ افروزریخت وخانه خیالات و پندارهای آنان را از پایه برافکند.
حماسه عظیم و رفیع خرمشهر ، حماسه ای تکان دهنده است که در آسمانی به بلندی ابدیت و در تارک ایران اسلامی همواره و سرافرازانه می درخشد و به عنوان نماد مقاومت و پیروزی از روی غرور و مباهات گردن فرازی می کند. اما آن چه که قابل ذکر است این که گذر زمان محک و معیار خوبی برای ماندن نام و یاد کسان و یا حوادث و یا عاملی برای هدم و کم رنگی نام و ذکر آن شخص و یا رویداد است و چه بسیارند حوادث و اتفاقاتی که با گذشت زمان نام و یادشان به فراموشی سپرده می شود و در سال های آتی ، گرد و غبار نسیان و فراموشی روی آنان را می پوشاند و از این رو باید یک حادثه آن چنان با تار و پود انسان های جامعه و فرهنگ آنان عجین شده باشد که نه تنها هیچ زمانی به فراموشی سپرده نشود ؛ بلکه هر روز لباس و جلوه ای نو پوشد و خود نمایی کند.
در ساحت مقدس ادب فارسی ما چهره تابناک خرمشهر و روز فتح آن هر روز ازهر و تابنده تر از گذشته است و حلقه ی توصیف کنندگان و نعت کنندگان خرمشهر و شرح جان فشانی ها و ایثار گری های آنان و تبجیل و نکوداشت شهدای فتح آن ،هر روز رو به افزایش و فزونی است.
نام و یاد هیچ خاطره و شهری ، ناخواسته در حوزه ادبیات هیچ ملتی مکرر وارد نمی شود. نگاهی به تاریخ ادبیات مقاومت ما مؤید این موضوع است .
در میان شهرهای مورد تهاجم جنگ تحمیلی ، کمتر شهری به اندازه خرمشهر مورد ستایش قرار گرفته و نامش در حوزه ی ادبیات مقاومت تکرار شده است و کمتر شعر شاعر دفاع مقدس را می توانیم بینیم که در آن رنگ مایه شجاعت و توصیف دلاورمردان فتح خرمشهر که متکی بر ارزش ها و نماد ملی ماست ، یافت نشود و چه بسیارند شاعران و نویسندگانی که حماسه خرمشهر انگیزه و الهام بخش شعر گفتن و سخن سرای شان درباره ادبیات مقاومت و جنگ تحمیلی شده است و چنین است که اگر فتح خرمشهر را بازتاب بخشی از دفاع مقدس بنامیم ، گزافه نگفته ایم. شاعران در شعرشان پایمردی ، مقاومت در برابر ظلم و تجاوز و زیاده خواهی و بی عدالتی را به تصویر کشیدند تا همه مردم جهان با اسطوره ها و قهرمانان دفاع مقدس و فتح خرمشهر آشنا شوند . در این آثار، شاعرگاهی با دلتنگی از عروج یاران و کوچ پرندگان مهاجر یاد نمود و گاه به ستایش و تمجید ایستادگی و شجاعت خستگی نا پذیر آنان پرداخت و از شهیدان « جهان آرا » و «فهمیده » به عنوان نمادها و مصادیق ایستادگی نام برد و تهور و بی باکی آنان را در مقابل هجوم دشمن ستود و تحسین کرد .
به جهت تایید مطالب ذکر شده به ابیاتی از اشعار شاعران در این زمینه اشاره می شود.
ایلچیان / شمشیرهای خون چکان را / صیقل می دهند / و یاسای چنگیز را تکرار می کنند / و در پستوی تاریک / دختران / مهتاب رخساره های شان را در خسوفی تاریک / انکار می کنند / بر دروازه های خرمشهر / ایلچیان / سربداران را به در می کنند / (تیمور ترنج )
هنوز هم از بندر گاه / بوی عرق تن کارگران می آید / باز گشته ام / تا این زخمی را / که بر گرده ی خونین خاکمان نشانده اند /التیام دهیم . (تیمور ترنج )
تو همچون غنچه های چیده بودی که در پرپر شدن خندیده بودی
مگر راه حیات جاودان را تو از فهمیده ها فهمیده بودی
( قیصر امین پور )
الا شهر خرم الا شهر خون که شد از ستم خاک تو لاله گون
( محمود شاهرخی )
ای شهر خرمشهر ای خاک گهرخیز ای سینه ی پر آذرت از غصه لبریز
( سپیده کاشانی )
در دیباچه یاد تو جز تصویر فتح نیست آن چه در پیکار شیران دلاور دیده اند
( مشفق کاشانی )
بلند آستان شهر خونین ما ز تو خرم آیین ما دین ما
(علی موسوی گرمارودی)
به شهر سوخته سر افراز می گویم که این چنین در فراز می گویم
( علی گلمرادی )
به شهر آتش و خون و حماسه خرمشهر به پای صبر ز راهی دراز آمده ایم
( حمید سبزواری )
باز خونین شهر ما خرم شود باز هر گلدسته ای پرچم شود
( حسین اسرافیلی )
در پایان باید گفت : شعر و ادبیات پایداری تا زمانی که انسان های حق گرا و ستم ستیز بر روی این کره خاکی زندگی می کنند پای به پای حیات انسان ها ی حق گرا حیا ت خواهد داشت و محدود کردن آن به یک دوره و یا مقطعی خاص بی معناست . اگر چه ممکن است شاعران ما بعد از پایان جنگ تحمیلی دیگر شعری به موضوعیت جنگ ایران و عراق کمتر بسرایند امّا باید با نگاهی معرفت شناسانه و یا بهره گیری از مولفه های زیبا شناسانه روایت جنگ و ایثار و حماسه سازان را به شاهکارهای حماسی و ادبی تبدیل کنند تا برای همیشه در بطن تاریخ و در سینه انسان ها باقی بماند.
یادمان باشد در روزهای تاریخ مان ، روزهایی تجلی فداکاری و ایثار و معنویت و غیرت ایرانی اند . روزهایی که از ظهور شعر تازه ای روایت دارند ، نباید فراموش شوند. آن روزها از جمله سوم خرداد و فتح خرمشهر نیازمند توجه اهل ذوق و لطف و شعر است تا سندی ماندگار از حماسه ای سرخ و شکوهمند به آیندگان ارایه گردد.
