مرد از پشت ویترین سرویس های جواهرات را خوب برانداز می کند، یک جفت گوشواره با سنگ زمرد خوش تراش، سینه ریزی با نگین های یاقوت کبود و مرواریدی درشت در وسط آن، دست بندی با سه رج نگین برلیان پاک و سفید و انگشترهایی هر کدام با نگین های باگت، مارکیز، پرنس و تخم برلیان، تلألو و درخشش آنها هوش و حواسش را برای دقایقی می برد و او را محو هنر و زیبایی می کند. جذابیتی که فقط از پشت شیشه می توان از آن لذت برد. خیز برمی دارد، این پا و آن پا می کند و قدمی به جلو برمی دارد، اما خیلی سریع عقب گرد می کند و به این می اندیشد که اگر فقط یک قطعه از جواهرات مورد علاقه همسرش را خریداری نماید، البته که او را خیلی خوشحال می کند، اما اگر قرار باشد چند ماه دیگر بابت رهن خانه مجبور به فروش آن شود، حتی نصف پول خودش را هم به او نمی دهند و این بهای سنگینی است که برای دل شاد کردن همسرش باید بپردازد.
برق خیره کننده و سحرآمیز جواهرات در زیر نورهای هدایت شده فروشگاههای شیک جواهرفروشی مترصد است تا نگاه مشتاق عاشقان زیبایی را شکار کند. شکاری که صید و صیاد هر دو از موهبت آن برخوردار می شوند، اما صیاد لذت بیشتری از موهبت به دست آمده می برد.
جواهرات و زیورآلات بخصوص اگر اصل و گران قیمت باشد، مطلوب تقریبا تمامی خانم هاست. راستی هیچ می دانید چرا اینقدر این سنگها، زیبا و پرجاذبه اند؟ می دانید چرا ما برای خریدن آنها اینقدر پول می پردازیم و چطور باید آنها را بشناسیم و از آنها نگهداری کنیم؟
می دانید چقدر باید برای آنها پول بپردازید که مغبون نشوید؟ و چرا هنگام فروش نصف پول خودتان را هم دریافت نمی کنید؟ پاسخ این سؤالات را در
تک شماره گزارش پیش رو، از زبان برخی از سازندگان و فروشندگان جواهرات می خوانیم.
● سنگهای قیمتی، تجارتی پرسود
تجارت سنگهای قیمتی، یکی از تجارتهای پرسود جهانی به شمار می رود که دستمایه آن محصولاتی طبیعی است که به لطف هنر بشر تبدیل به کالاهایی بی بدیل برای سرمایه گذاری و بهره برداری می شوند.
سعید رحیمی که ۲۰سال در کار جواهرسازی مشغول به فعالیت می باشد و ۴۰سال سن دارد در گفت وگو با گزارشگر کیهان می گوید: «انواع سنگهای قیمتی که از معادن عمیق استخراج می شوند، پس از برش خوردن و نشستن روی پایه های طراحی شده و یا به صورت خام به سرمایه ای تبدیل می شوند که هزاران سال عمر دارند.»
وی با اشاره به این مسئله که سنگهای قیمتی به دلیل استحکام فوق العاده، زیبایی، کمیابی و منحصر به فرد بودن از ارزش ذاتی برخوردارند اضافه می کند: «چون این ارزش ذاتی با پول یعنی کالایی که مدام در حال نوسان است، سنجیده می شود، بنابراین قیمت آن همواره در حال افزایش است.»
این جواهرساز می گوید: «سنگهای قیمتی نظیر الماس، مروارید، یاقوت، فیروزه، عقیق، زبرجد، کوارتز رز، گارنت، کهربا، سارویت و... در طول هزاران سال تحت تاثیر فشار بسیار بالا و دمای زیاد در عمق زمین ساخته شده اند. شرایطی که برای فراهم آوردن آنها باید هزاران سال صبر کرد و از آنجا که ما هزاران سال بعد نیستیم و صبر آن را هم نداریم همین امروز با پرداختن پولهای بیشتر آنها را تصاحب می کنیم.»
حیدری در توضیحات بیشتری در مورد سنگهای قیمتی چنین می گوید: «به مدد تکنولوژی امروزه سنگهای بدل که در شرایط مصنوعی ساخته می شوند نیز وجود دارند که بهای بسیار نازلتری دارند. این جواهرات مصنوعی به نام اتمی شناخته می شوند که ارزش بهترین نوع آنها هم حدود یکصدم قیمت جواهرات اصلی است و بخش مهمی از تولیدات انبوه جواهرات در بازار کشور نیز از همین نوع جواهرات بدلی است.»
وی خاطرنشان می کند: «تقریبا تمامی تجارت سنگهای قیمتی اعم از اصل و بدل در کشورما به صورت قاچاق انجام می شود و به جز فیروزه و عقیق که در بخشهایی از کشور خودمان یافت می شود، تمامی تجارت این سنگها در بازار سیاه و زیرزمینی صورت می گیرد و برلیان را از هند، زمرد را از معادن آفریقا و یاقوت را از تایلند و برمه وارد می کنیم و البته در این نوع سنگها، تقلب هم زیاد صورت می گیرد و سنگهای رنگی با اسامی مختلف و با قیمتهای گران در اختیار مردم قرار می گیرد و چون مردم آنها را دوست دارند، هرچه در بازار باشد خریداری می کنند.»
حیدری در پاسخ به این سؤال که چرا قیمت سنگهای موجود در بازار اینقدر گران است، چنین می گوید: «با توجه به اینکه داخل ایران معادن سنگ وجود ندارد، مجبوریم سنگ را وارد کنیم و چون عرضه نیست و تقاضا زیاد می باشد، تولیدکنندگان مجبورند سنگها را با هر قیمتی که کشورهای صادرکننده اعلام کنند، خریداری نمایند که معمولا هر ساله ۱۵ تا ۳۰درصد قیمتها افزایش می یابد و این یکی از مسائلی است که باعث می شود قیمت جواهرات خیلی گرانتر از طلا در اختیار مردم قرار گیرد و لذا چون برخی از مردم توان خرید سنگهای با کیفیت بالا را ندارند از سنگهای تقلبی موجود در بازار استفاده می کنند و البته این وسط فقط تجار سود بالایی را می برند.»
● کلاه گشادی که سر مردم می رود!
به منظور چند و چون حساب و کتاب در خرید و فروش یک سرویس جواهر، این بار چهارراه استانبول را به همراه سیدحسین هاشمی عکاس روزنامه سوژه گزارش قرار می دهیم و در یک بعدازظهر گرم اواخر خرداد مغازه ها را رصد می کنیم. خانمی به همراه همسرش که گرهی در ابروان انداخته اند از مغازه خارج می شوند و غرولندکنان دستشان را روی فاکتور خرید می کوبند و دائم می گویند واقعا چه اشتباهی کردیم که ۶ سال پیش گول تبلیغات صاحب جواهرفروشی را خوردیم و سرویس پرنس را برداشتیم. و مرد در ادامه می گوید: «من از همان روز اول می دانستم جواهر سرمایه نیست اما ... به آرامی جلو می روم و با سلام و سخنانی کوتاه سرصحبت را باز می کنم و دلیل عصبانیتشان را از جواهر فروش می پرسم، زن به کنار می رود و همسرش خیلی دقیق و شفاف اینطور می گوید: «سال ۸۲ از همین مغازه که خیلی هم معروف می باشد یک سرویس جواهر به ارزش یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان خریداری کردیم. وزن طلا ۸۵ گرم و وزن الماس آن ۵/۴ قیراط است. قیمت طلای آن به نرخ آن روز ۸۰۰ هزار تومان و قیمت سنگها ۱ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان برایمان تمام شد. طلا در آن زمان گرمی ۸ هزار و ۷۰۰ تومان بود. (طلای خام بدون اجرت) گردن بند آن دویست وبیست عدد برلیان، دستبند هشتاد و گوشواره ها نیز ۲۰ عدد برلیان دارد.
وی در ادامه چنین می گوید: در فاکتور خرید قید شده است که در هنگام فروش ۱۰ درصد کسر می شود. اما الان که بعد از گذشت این همه سال برای فروش آمده ایم فقط ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان سرویس ما را می خرند و می گویند برلیان آن درجه یک نیست رنگ آن قهوه ای است و فقط ۶۰۰ هزار تومان بابت سنگها به شما می دهیم. در حالی که ما آن موقع بیشترین پول را بابت سنگها پرداخت کرده بودیم و فروشنده ۲۵ درصد از ما اجرت ساخت دریافت کرده بود. واقعا هیچ کس از حساب و کتاب جواهرفروشی ها سردر نمی آورد، و فقط می توانم بگویم بخور بخوری در این کار وجود دارد که نگو و نپرس!»
برای اینکه اطلاعات دقیق تری در مورد خرید و فروش جواهر کسب کنیم، داخل یکی از مغازه ها می شویم. فروشنده جوان که در ابتدای صحبت خیلی جانب احتیاط را رعایت می کند، اینطور می گوید: «طلا به گرم محاسبه می شود و جواهر به قیراط. و کار ایرانی یا خارجی متفاوت است و جواهرات ساخت ایرانی گران تر در می آید. همچنین سود جواهر ۱۵ درصد است و چون هزینه های جانبی آن مثل مخراج کاری، آبکاری زیاد می باشد، لذا سود جواهر بیشتر از طلاست ضمن اینکه جواهر دست ساز با کارخانه هم فرق می کند و کار دست گران تر از کار، کارخانه ای است.»
این فروشنده که یکی دیگر از دلایل گرانی جواهرات را مدت زمان ساخت تا فروش یک سرویس در پشت ویترین ذکر می کند، در پاسخ به این سؤالم که آیا پول این فاصله زمانی را مردم باید بپردازند چنین می گوید: «خوب وقتی مثلا پس از گذشت ۶ ماه نتوانیم یک سرویس جواهر بفروشیم در این میان متضرر می شویم. البته اگر مردم جواهر را از مغازه های معتبر خریداری کنند و هنگام فروش حتما به همان مغازه مراجعه کنند، ضرر کمتری می کنند، ضمن اینکه باید همین جا به مردم بگویم اگر قصد فروش جواهر را دارند، هرگز نخرند و یا لااقل بعد از گذشت ۱۰ تا ۱۲ سال پس از خرید، آن را بفروشند تا متضرر نشوند.!»
● حراج در طلافروشی - فروش جواهرات بدون سود!
اولین باری بود که در صنف طلا و جواهر فروشی برچسب حراجی می دیدم. کنجکاوانه وارد مغازه شده و علت را جویا می شوم. مغازه دار علت این کار را تغییر مغازه و پاس شدن چکها ذکر می کند و در مورد افزایش اجرتها در جواهرات چنین ادعا می کند: «قیمت سنگ و جواهرات مثل طلا، نوسان ندارند. قیمت برلیان بستگی به درجات آن دارد. برلیان از قیراطی ۱۰۰ هزار تومان به اندازه نصف دانه ارزن تا ۱ میلیون تومان داریم: ضمن اینکه هر چه سنگها درشت تر باشند قیمت آنها بیشتر است. مثلا قیمت یک تخم برلیان گاهی به ۵ میلیون تومان هم می رسد.
این فروشنده سود عرفی و قانونی جواهرات را ۲۵ درصد ذکر می کند و با اشاره به اینکه رئیس اتحادیه سابق طلا و جواهر کشوری ۲۰۰ تا ۱۵۰ درصد سود جواهرات دریافت می کرد، می گوید: «البته او انصاف داشت و همان سود را به صورت کامل به مشتری برمی گرداند.»
وقتی از او سوال می کنم چرا هیچ وقت مردم از حساب و کتاب شما جواهرفروشی ها سر در نمی آورند و هنگام فروش بسیار متضرر می شوند، اینطور پاسخم را می دهد: «کسی که دنبال خرید جواهر است دیگر نباید با حساب و کتابش کاری داشته باشد! او بابت دلش و لذت بردن از جواهر، پول می دهد، پس برای او فرقی می کند که ما چگونه محاسبه می کنیم! اگر از چیزی خوشش بیاید می خرد، مشتری باید به مغازه دار اعتماد کند.»
● برلیان، نوعی برش بر الماس
الماس اصلی ترین و مشهورترین سنگ گرانبهایی است که امروزه وجود دارد و گران قیمت ترین جواهر موجود است و درجه خلوص و عیار آن براساس وزنش محاسبه می گردد که واحد محاسبه آن قیراط است.
ولی الله کمیجانی که ۵۱ سال سن دارد و ۳۵ سال در کار ساخت جواهر می باشد در گفت وگو با گزارشگر کیهان می گوید: «کیفیت الماس به سه ویژگی بستگی دارد، نوع تراش، وضوح و نداشتن رگه های ناخالصی و رنگ که هرچه سفیدتر و درخشان تر باشند، بهتر است.»
کمیجانی در ادامه می گوید: «حتماً نام برلیان را شنیده اید، اما بهتر است بدانید که برلیان نام نوعی برش است که بر الماس می زنند و یکی از راههای تشخیص الماس اصل از بدل، دمیدن بخار دهان روی سنگ است که بخار به سرعت از روی الماس محو می شود، همچنین نگین های اتمی در آتش می شکنند و از بین می روند، اما برلیان در برابر گرما مقاوم است و تغییر رنگ نمی دهد و خواصش عوض نمی شود، ضمن اینکه نوع تراش ها هم متفاوت است. تراش پرنس مربع شکل، باگت مستطیلی، مارکیز برگی شکل و گوال بدون گوشه است.»
این جواهرساز در ادامه توضیحات خود چنین می گوید: «در کار ما خیلی سود وجود ندارد، سود اصلی را مغازه دار می برد چون ما فقط از مشتری اجرت ساخت می گیریم، حال آنکه مغازه دار بابت مالیات و پول آب و برق... و تمام هزینه های جانبی از مشتری سود دریافت می کند و هنگام فروش مجدد، پول سنگ را خیلی کم می کند و فقط در این میان کارگر تنها کسی است که ضرر می کند و مردم متضرر بعدی هستند البته اگر جواهر خریداری شده را زود به فروش برسانند.»
کمیجانی با اشاره به کسادی بازار و واردات جواهرات از کشورهای خارجی چنین می گوید: «اکثر جواهرات موجود در بازار کار ترکیه و تایلند است که نگین بعضی از کارها اتمی است و کارخانه داران داخلی برای فروش بیشتر به آنها سفارش کار می دهند و لذا می بینیم الآن کارگران ما بیکار هستند، البته ناگفته نماند چون آنها از دستگاهها و تکنولوژی های پیشرفته برخوردارند، جواهرات خوبی هم می سازند که طرفداران زیادی هم دارد. ولذا از مسئولان می خواهیم از سازندگانی مثل ما که در کارگاههای کوچک مشغول کار هستیم حمایت کنند.»
وی با اشاره به اینکه اتحادیه طلا و جواهر کشوری روی سنگها قیمت دقیق نمی گذارد و فقط حدود آن را مشخص می کند می گوید: «ارزش سنگ خوب بسیار بالاست و به راحتی نمی توان روی آن قیمت گذاشت به همین دلیل است که قیمت یک قطعه جواهر گاهی تا ۵ میلیون تومان هم می رسد. و در حال حاضر بهترین نوع تراش، بلژیکی است و با توجه به اینکه در کشور کارخانه تراش سنگ نداریم و سنگها را آماده وارد می کنیم، به همین دلیل قیمت جواهر بسیار بالاست و گاهی نمی توان روی آن قیمت گذاشت. البته سودی هم که به جیب مغازه داران می رود، کم نیست!»
این جواهرساز در ادامه به مردم توصیه می کند همیشه هنگام خرید جواهر از فروشندگان خوشنام و منصف که شهره هم هستند خرید کنند و بیشتر جواهر دست ساز خریداری نمایند و ضمناً جواهراتی خریداری کنند که قصد تعویض آنها را حداقل در کوتاه مدت نداشته باشند چون در غیر این صورت برندگان خرید، جواهرفروشان هستند که گاهی تا ۳۰ درصد از سود سرمایه گذاری را در لحظه اول نصیب خود می سازند. همچنین چون عده ای آگاهی کافی از قیمتها و نحوه ساخت جواهرات ندارند و از حساب و کتاب مغازه داران سردرنمی آورند ضرر زیادی می کنند و ناگفته نماند که حتماً هنگام خرید جواهر، شناسنامه کاملی از مقدار سنگ و جواهر کارشده در یک قطعه طلا و وزن آن را دریافت کنند.
● اولین کاشفان طلا
گرچه امروز اغلب طرفداران وسایل زینتی را خانم ها تشکیل می دهند ولی هزاران سال پیش مردان اولین بار با برگ درختان، موهایشان را زینت دادند، ۳۰ هزار سال پیش از میلاد مسیح، هنرمندان سرزمین فراعنه اولین کسانی بودند که طلا را کشف کردند و چون چکش خور خوبی داشت، از آن برای فراعنه تاج و گردن بند ساختند و ۱۴۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در یونان باستان، مرواریدهای زیبا به شکل گل و صدف و پروانه تراش خورد و هزار و ۱۰۰ سال بعد یعنی دقیقاً ۳۰۰ سال پیش از تولد مسیح، یونانیان دست به ساخت زیورآلات چندرنگ زدند و در این میان از زمرد، عقیق سرخ، لعل کبود و مروارید استفاده کردند.
