حجاب در اسلام از منظر شهید مطهری

یکی از مسائلی که همواره در طول تاریخ در جوامع اسلامی مورد بحث بوده، لزوم پوشیدگی زنان در جامعه است که مباحث مختلفی پیرامون آن شکل گرفته و افراد مختلفی از وجوه مختلف همچون قرآنی و روایی، جامعه‌شناختی و روانشناختی به این مسأله پرداخته و آن را تبیین کرده‌اند. استاد شهید مرتضی مطهری به عنوان یکی از اندیشمندان برجسته اسلام که توجه به آثار وی بسیار مورد تاکید حضرت امام(ره) و رهبر معظم انقلاب بوده نیز این مساله را در کتاب مسأله حجاب مورد تبیین قرار داده است. شهید مطهری در بخش اول کتاب خود، به تاریخچه حجاب اشاره دارد و معتقد است در ایران باستان و میان قوم یهود و احتمالا در هند، حجاب وجود داشته، اما در جاهلیت عرب، حجاب وجود نداشته و به وسیله اسلام در عرب پیدا شده است. چنانچه ویل‌دورانت در صفحه ۳۰ جلد ۱۲ تاریخ تمدن، راجع به قوم یهود و قانون تلمود می‏نویسد: «اگر زنی به نقض قانون یهود می‏پرداخت چنان‌که مثلا بی‏آن‌که چیزی بر سر داشت به میان مردم می‏رفت یا در شارع عام نخ می‏رشت یا با هر سنخی از مردان درد دل می‏کرد یا صدایش آنقدر بلند بود که چون در خانه‏اش تکلم می‏نمود همسایگانش می‏توانستند سخنان او را بشنوند، در آن صورت مرد حق داشت بدون پرداخت مهریه او را طلاق دهد.» وی با اشاره به اسناد تاریخی نشان می‌دهد حجاب سخت‌تر و شدید‌تری در ایران باستان حاکم بوده است و حتی پدران و برادران نسبت به زن شوهردار نامحرم شمرده می‏شده‏اند. شهید مطهری معتقد است هرچند قبل از اسلام حجاب در جهان وجود داشته است و اسلام مبتکر آن نیست، اما حدود و علت حجاب اسلامی با حدود و فلسفه حجابی که در ملل باستانی وجود داشته، تفاوت دارد. شهید مطهری در باب مساله حجاب به علت پیدایش پوشش و حجاب می‌پردازد. وی بر این باور است که مخالفان حجاب همواره سعی کرده‏اند جریانات ظالمانه‏ای را به عنوان علت پیدا شدن حجاب ذکر کنند و در این جهت میان حجاب اسلامی و حجاب غیر اسلامی فرق نگذاشته و چنین وانمود می‌کنند که حجاب اسلامی نیز از همین جریانات ظالمانه سرچشمه می‏گیرد. وی این نظریات را به نظریه‌های فلسفی، اجتماعی، اخلاقی، اقتصادی و روانی تقسیم می‌کند و مهم‌ترین آنها را میل به ریاضت و رهبانیت (ریشه فلسفی)، عدم امنیت و عدالت اجتماعی (ریشه اجتماعی)، پدرشاهی و تسلط مرد بر زن و استثمار نیروی وی در جهت منافع اقتصادی مرد (ریشه اقتصادی)، حسادت و خودخواهی مرد (ریشه اخلاقی) و عادت زنانگی زن و احساس زن به این‌که در خلقت از مرد چیزی کم دارد، بعلاوه مقررات خشنی که در زمینه پلیدی او و ترک معاشرت با او در ایام عادت وضع شده است (ریشه روانی) ذکر و تصریح می‌کند علل نامبرده یا به هیچ وجه تأثیری در پیدا شدن حجاب در هیچ نقطه از جهان نداشته است و بی‏جهت آنها را به نام علت حجاب ذکر کرده‏اند یا فرضا در پدیدآمدن بعضی سیستم‌های غیراسلامی تأثیر داشته و در حجاب اسلامی تأثیر نداشته است. از دیگر مباحثی که شهید مطهری درباره بحث حجاب مطرح می‌کند، فلسفه پوشش از منظر اسلام است. شهید مطهری معتقد است اسلام می‏خواهد انواع التذاذهای جنسی، چه بصری و لمسی و چه نوع دیگر، به محیط خانوادگی و در قالب ازدواج قانونی اختصاص یابد و اجتماع منحصرا برای کار و فعالیت باشد. در واقع برخلاف سیستم غربی عصر حاضر که کار و فعالیت را با لذت‌جویی‌های جنسی به هم می‏آمیزد اسلام می‏خواهد این دو محیط را کاملا از یکدیگر تفکیک کند. وی می‌گوید: فلسفه پوشش اسلامی چند چیز است که بعضی از آنها روانی، بعضی جنبه خانه و خانوادگی، بعضی دیگر جنبه اجتماعی و بعضی مربوط به بالابردن احترام زن و جلوگیری از ابتذال اوست. آرامش درونی، استحکام پیوند خانوادگی، استواری اجتماع و ارزش و احترام زن، چهار فلسفه اصلی پوشش و حجاب زن از منظر اسلام است. متاسفانه یکی از مسائلی که همواره موافقان آزادی حجاب مطرح می‌کنند، تمایل انسان به امور و چیزهای منع شده است که توجیه‌شان بر این باور است که انسان نسبت به چیزهای منع شده، حریص و طمعکار است، اما به گفته شهید مطهری همان‌طور که تاریخ به حریصان و آزمندان ثروت اشاره می‏کند که با حرص و آزی حیرت‏آور در پی گردآوردن پول و ثروت بوده‏ و هرچه بیشتر جمع می‏کرده‏اند حریص‌تر می‏شده‏اند، همچنین تاریخ از آزمندان و حریصانی در زمینه مسائل جنسی یاد می‏کند که هرگز حس زیاده‌خواهی آنان با وجود دسترسی آزاد متوقف نشد. پاسخ به اشکالات و ایرادات مخالفان مسأله حجاب، از دیگر مباحثی است که شهید مطهری در کتاب مساله حجاب و حتی نظام حقوق زن در اسلام به آن پرداخته است. از جمله ایراداتی که شهید مطهری به آنها اشاره می‌کند، بحث سلب حق آزادی و رکود فعالیت زن در جامعه است که شهید مطهری به تفصیل این دلایل را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهد. یکی از ایرادات مخالفان حجاب این است که حجاب موجب سلب حق آزادی که یک حق طبیعی بشری است، می‏گردد و نوعی توهین به حیثیت انسانی زن به شمار می‏رود. شهید مطهری معتقد است در اسلام محبوس ساختن و اسیر کردن زن وجود ندارد، بلکه حجاب در اسلام وظیفه‌ای است که به عهده زن نهاده شده که در معاشرت و برخورد با مرد باید کیفیت خاصی را در لباس پوشیدن مراعات کند. این وظیفه نه از ناحیه مرد بر او تحمیل شده و نه چیزی است که با حیثیت و کرامت او منافات داشته باشد یا تجاوز به حقوق طبیعی او نیست که خداوند برایش خلق کرده باشد.