حقوق بشر از دیدگاه اسلام

▪ کتاب رساله حقوق ▪ نویسنده : آیت الله العظمی منتظری - ۱۳۸۵ ● پیشگفتار کتاب : مسأله "حقوق" و به عبارت دیگر "حق ها" از مسائلی است که همواره در طول تاریخ بشر - بخصوص از سوی اندیشمندان و نویسندگان جوامع و مکاتب گوناگون حقوقی و ادیان مختلف الهی و غیرالهی - مطرح بوده ، و منشاء و اقسام و مصادیق و چگونگی استیفای آنها مورد بحث قرار می‎گرفته است . در اسلام نیز که خاتم و اکمل ادیان الهی می‎باشد به مسأله حقوق توجه شده است . از سوی دیگر اهمیت و نقش آن در سعادت و هدایت فرد و جامعه و تحقق عدالت بر کسی پوشیده نیست . از این رو اینجانب در رساله جدید توضیح المسائل که در سالهای اخیر با اصلاحات و اضافاتی منتشر شد بخشی از اقسام و مسائل حقوق را به آن ملحق نمودم ; ولکن با توجه به اینکه یکی ازمسائل مورد بحث و کنکاش در جامعه - به ویژه در عصر حاضر - حقوق و مسائل آن از نظر اسلام می‎باشد; و متأسفانه از سوی برخی گرایشها تلاش می‎شود که دین اسلام را که دین رحمت است خشن و در تعارض با حقوق انسانها معرفی کنند ، لذا تصمیم گرفته شد مسائل حقوق با توضیح بیشتری به عنوان رساله ای مستقل در اختیار علاقه مندان قرار گیرد. هر چند این مسائل به صورتی مختصر بیان شده و تفصیل بیشتری را می‎طلبد، ولی کثرت مشاغل و حال جسمی من مجالی بیش از این نداده است . امید است فضلا و محققان - به ویژه پژوهشگران آشنا با علوم اسلامی - این مباحث را پیگیری کنند و معارف اصیل اسلام را به نحو شایسته شناسایی و معرفی نمایند. ● بخشهایی از کتاب : ▪ ص ۲۴ کتاب : در منابع فقه و روایات اسلامی از جمله نهج البلاغه و رساله حقوق امام سجاد(ع) به مصالح و مفاسد فرد و جامعه و محیط و اهداف نظام آفرینش و رابطه ضروری بین آنها توجه گردیده و براساس آن، حقوقی بیان شده است که ادای برخی از آنها واجب و برخی از آنها هرچند غیرواجب ولی سزاوار است رعایت شود. این حقوق عبارت است از: ۱) حقوق خداوند بر انسان و حقوق پیامبر اکرم (ص) و معصومین (ع) و قرآن و فرائض و واجبات . ۲) حقوق انسان بر خود و نیز حقوق متقابل بین ملتها و حاکمیتها. ۳) حقوق ملتها نسبت به یکدیگر. ۴) حقوق متقابل بین انسان و طبیعت و حیوان . ▪ ص ۳۲ کتاب : حق کرامت انسانی : حق کرامت انسانی یکی از حقوق اساسی و زیربنایی برای دیگر حقوق موضوعه بشری است .... بنابراین همه انسانها صرف نظر از دین و مذهب و اعتقادات و اعمال و رفتار، دارای کرامت ذاتی هستند; هرچند انسان باتقوا در نزد خداوند دارای فضیلت و کرامتی بیشتر است . و در حقیقت هرانسانی دارای کرامت ذاتی است ; اما انسان باتقوا علاوه بر کرامت ذاتی دارای کرامت ارزشی که با اکتساب به دست می‎آید نیز می‎باشد: (ان اکرمکم عندالله اتقیکم) - حجرات (۴۹): ۱۳. "باارزشترین شما نزد خداوند باتقواترین شما هستند." ولی این کرامت ارزشی هیچ تأثیری در حقوق اجتماعی ندارد، و در حقوق اجتماعی ، همه انسانها - صرف نظر از درجه ایمان و تقوای آنها - از این گونه حقوق بهره مند هستند. ..... و این معنا مستلزم آن است که انسان دارای حقوق فطری، طبیعی و اجتماعی از قبیل : حق حیات، حق آزادی اندیشه و بیان و نظایر آن باشد. ▪ ص ۵۰ : حق آزادی اندیشه و بیان : از آنجا که عقل و تفکر جوهر اصلی انسان می‎باشد، آزادی اندیشه و بیان از حقوق مسلم همه انسانهاست و همه حق دارند که در مسائل مختلف اعتقادی، سیاسی و اجتماعی آزادانه بیندیشند و حاصل تفکر و اندیشه خود را بیان نمایند; و می‎توان گفت آزادی اندیشه و بیان از مهمترین حقوقی است که هر انسانی دارد، و تجاوز به این حق و سلب آن ستمی بزرگ بر انسانها می‎باشد; آیه شریفه : (خلق الانسان _ علمه البیان) - الرحمن (۵۵): ۳ و ۴. "خداوند انسان را آفرید و بیان را به او آموخت ." نیز به اهمیت بیان اشاره دارد. ▪ ص ۵۱ : حق آزادی تغییر اندیشه : در حقیقت تعبیر به آزادی اندیشه یا تغییر آن نوعی مسامحه در تعبیر است ; زیرا پیدایش هر عقیده و استمرار آن معلول شرایط خاص ذهنی است که از اختیار انسان خارج می‎باشد. آنچه اختیاری انسان است - و انسان نسبت به آن آزاد است - مقدمات آن می‎باشد; نظیر تحقیق، مطالعه و تلاش فکری در راه رسیدن به آنچه حق است . از این رو تحمیل هر عقیده ای به دیگری، نه امکان دارد و نه صحیح خواهد بود; و هر انسانی بالفطرة در پیدانمودن هر اندیشه و استمرار آن قابل تحمیل و اکراه نخواهد بود. آیه شریفه : (لا اکراه فی الدین ...) - بقره (۲): ۲۵۶. چه در مقام خبر از واقع خارجی باشد، یا انشاء نهی از اکراه - با توجه به شأن نزول آن - قطعا شامل امور اعتقادی دین نیز می‎باشد. بنابراین مجرد اندیشه و اعتقاد، یا تغییر آن، و یا ابراز آن، و یا اطلاع از اندیشه و تفکری دیگر، حق هر انسانی است ; و با هیچ یک از عناوین کیفری نظیر: ارتداد، افساد، توهین، افترا و مانند آن مربوط نیست .