حق چاپ محفوظ است

تاریخچه صنعت چاپ به قرن یازدهم میلادی در کشور چین بر‌می‌گردد اما اختراع رسمی چاپ در قرن پانزدهم میلادی توسط یوهانس گوتنبرگ در کشور آلمان به ثبت رسیده است... گوتنبرگ برای اولین بار حروف متحرک را با استفاده از آلیاژ سرب و آنتی‌موان طراحی و هم‌زمان جوهر چاپ را نیز ابداع کرد. از آن تاریخ تاکنون تحولات و تغییرات چشمگیری در فناوری صنعت چاپ ایجاد شده است؛ به‌طوری که اگر سال‌ها قبل، شنیدن نام کارگر چاپخانه، یادآور مواجهه با سرب و مسمومیت با آن بود، امروزه با ورود فناوری‌های جدید و پیشرفته در صنعت چاپ، دیگر کمتر چاپخانه‌ای را می‌توان یافت که از حروف سربی برای چاپ استفاده کند. به موازات تغییرات شگرف در صنعت چاپ، عوامل زیان‌آور در این صنعت دستخوش تغییراتی شده است. امروزه بسته به نیاز از فناوری‌های متنوعی در صنعت چاپ استفاده می‌شود. چاپ افست، لیتوگرافی، فلکسوگرافی، گراور، یو.وی، اسکرین و چاپ دیجیتال، مهم‌ترین تکنیک‌های روز صنعت چاپ به شمار می‌روند. ٓ● عوامل زیان‌آور کارکنان شاغل در صنعت چاپ طی فرآیندهای متعدد این صنعت، فعالیت‌های متنوعی را در چاپخانه‌های بزرگ و کوچک انجام می‌دهند که هر کدام از این فعالیت‌ها دارای خطرات و عوامل زیان‌آور است. حمل مکرر دستی و جابه‌جایی مواد اولیه و نهایی مانند بسته‌های سنگین کاغذ و ظروف مواد اولیه جوهر چاپ و رنگ‌ها، آماده‌سازی جوهر چاپ و سایر مواد شیمیایی مورد استفاده از طریق مخلوط و رقیق کردن، تعمیرات، نگهداری و تمیزکاری دستگاه‌های چاپ با استفاده از انواع مواد شوینده و پاک‌کننده، چاپ و ظهور فیلم و زینک، برش‌کاری کاغذها و بسته‌بندی و انبار آنها، تعویض غلتک‌ها و شست‌وشوی بلانکت‌ها، تغذیه مکرر دستگاه‌ها با کاغذ وجوهر چاپ و کار در مجاورت دستگاه‌های مختلف چاپ به‌عنوان اپراتور دستگاه، از مهم‌ترین فعالیت‌های خطرزا برای کارکنان شاغل در چاپخانه‌ها هستند. طی انجام کلیه این فعالیت‌ها، کارکنان شاغل در چاپخانه‌ها با عوامل زیان‌آور متعددی مواجه می‌شوند. ● عوامل زیان‌آور ارگونومیک عوامل ارگونومیک مانند بلندکردن و حمل اجسام سنگین، وضعیت‌های نامناسب بدنی و حرکات تکراری در اندام‌های فوقانی از رایج‌ترین عوامل زیان‌آور در این گروه از کارکنان هستند. مواجهه مکرر و طولانی‌مدت با هر کدام از این عوامل ارگونومیک می‌تواند از طریق ایجاد کشش و فشار بیش از حد به تاندون‌ها و مفاصل و اعصاب محیطی به ایجاد بیماری‌های عضلانی واسکلتی به صورت کمردرد، بیماری‌های تاندونی شانه و اختلال‌های فشاری بر اعصاب محیطی منجر شود که اغلب به صورت درد، احساس بی‌حسی و گزگز، سوزش یا مورمور شدن در اندام‌های فوقانی تظاهر می‌کند. ● عوامل زیان‌آور شیمیایی گروه دیگری از عوامل زیان‌آور سلامت در چاپخانه‌ها که می‌توانند باعث افزایش خطر ابتلا به بیماری شوند، عوامل شیمیایی هستند. انواع جوهرهای چاپ، رنگ‌ها، مواد تثبیت‌کننده، مواد ظهور، مواد شست‌وشو و برخی انواع چسب‌ها از مهم‌ترین عوامل شیمیایی زیان‌آور در صنعت چاپ هستند. بسته به نوع فناوری مورد استفاده در چاپ، نوع مواد شیمیایی مورد استفاده متفاوت است ولی معمولا در ترکیب برخی از جوهرهای چاپ انواعی از حلال‌های هیدروکربنی، هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای، تولوئن، زایلن، ایزوپروپانول، کربن سیاه که در ترکیب جوهر سیاه موجود است و حاوی مقادیری از ماده سرطان‌زای بنزوپایرن است، ترکیبات آزو در جوهرهای رنگی و گاه مقادیر اندکی از سیکلوهگزانون و بنزن وجود دارند. حین فرآیند چاپ، ذرات بسیار ریز از مواد شیمیایی مورد استفاده، در مجاورت دستگاه‌های چاپ در هوا منتشر شده و هرچه سرعت چاپ بیشتر و سیستم تهویه چاپخانه ضعیف‌تر باشد، میزان پراکندگی و ماندگاری این ذرات در هوا و احتمال استنشاق آنها نیز بیشتر خواهد بود. مواجهه کارکنان چاپخانه با این مواد شیمیایی می‌تواند هم از طریق استنشاق و هم از طریق تماس پوستی رخ دهد. بیشتر این مواد بسیار فرار هستند و مقداری از آنها در تماس با هوا به سرعت بخار شده و از طریق تلفن به سیستم تنفسی و ریه‌ها وارد شده و حتی از طریق گردش خون به داخل بدن جذب می‌شود. استنشاق بخارات این مواد می‌تواند موجب سردرد، سوزش، اشک‌ریزش و قرمزی چشم‌ها شود و در موارد معدودی به ایجاد علایم تحریک ریه مانند سرفه و احساس سوزش قفسه سینه و حتی بروز بیماری آسم و در موارد بسیار نادر نیز سرطان ریه منجر شود. علاوه بر آن، طی آماده‌سازی و رقیق‌سازی جوهر چاپ و سایر مواد مورد استفاده در ظهور و ثبوت فیلم و زینک، شست‌وشوی قطعات دستگاه‌ها و تعمیرات و جابه‌جایی محصولات تازه چاپ‌شده، احتمال زیادی برای تماس دست‌ها با این مواد شیمیایی وجود دارد. از آنجایی که ترکیبات موجود در جوهرها، رنگ‌ها و چسب‌ها دارای خصوصیت تحریک‌کنندگی و نیز قابلیت جذب بالا از طریق پوست هستند، تماس مکرر و حفاظت‌نشده با این مواد می‌تواند باعث ایجاد خشکی پوست و نیز حساسیت‌های پوستی به صورت اگزما در دست‌ها و حتی نواحی صورت و پلک‌ها شود. همچنین مواجهه کارکنان با سروصدای غیرمجاز و بیش از ۸۵ دسی بل در طول زمان باعث افزایش خطر ابتلا به کاهش شنوایی می‌شود. ● چه باید کرد؟ به هر حال، صنعت چاپ به‌رغم دارا بودن عوامل متعدد زیان‌آور سلامت برای کارکنانش، می‌تواند در صورت اجرای اقدامات حفاظتی و پیشگیرانه مناسب به یک صنعت کم‌خطر و ایمن تبدیل شود. در واقع، میزان احتمال رخداد بیماری‌های شغلی در کارکنان صنعت چاپ کاملا وابسته به میزان استفاده از روش‌های پیشگیرانه و اقدامات کنترلی مناسب و نیز آموزش ایمنی به کارکنان است. هر چقدر میزان استفاده از راهکارهای پیشگیرانه مناسب جهت جلوگیری از مواجهه با عوامل زیان‌آور بیشتر باشد، احتمال وقوع بیماری شغلی نیز در کارکنان چاپخانه کمتر خواهد بود. استفاده از تجهیزات کمکی ارگونومیک مانند لیفتراک‌ها و چرخ‌دستی‌های مناسب در حمل و جابه‌جایی بسته‌های سنگین کاغذ، آموزش روش صحیح بلند کردن و حمل دستی اجسام به کارکنان، استفاده از سیستم‌های تهویه موضعی استاندارد در محل‌های آماده‌سازی و مخلوط کردن مواد اولیه چاپ، استفاده از سیستم‌های تهویه عمومی کارآمد در فضای چاپخانه، مکانیزه کردن و اتوماسیون فرآیندها، استفاده از دستکش‌های حفاظتی مناسب حین رقیق‌سازی و کار با مواد شیمیایی، آموزش بهداشت و شست‌وشوی مناسب دست‌ها در محیط کار، استفاده از مواد شیمیایی کم‌خطر، استفاده از وسایل حفاظت شنوایی مناسب در مکان‌های دارای صدای غیرمجاز و پایش دوره‌ای سلامت کارکنان با انجام معاینات پزشکی به‌منظور تشخیص زودهنگام مشکلات از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیرانه در حفظ سلامت و پیشگیری از ایجاد بیماری‌های شغلی در کارکنان صنعت چاپ به‌شمار می‌روند.