سفر کلمه ای است که هر کس برای آن تعریفی خاص دارد و برای هر انسانی بر روی زمین مفهومی مهم را داراست. عده ای سفر را تغییری برای نوع زندگی خود می دانند و اعتقاد دارند که سفر روزمرگی را از انسان آهنی امروز می زداید. عده ای دیگر بر این عقیده اند که بسیار سفر باید کرد تا پخته شود خامی و عده ای دیگر سفر را زمانی می دانند برای پر کردن اوقات فراغت در کنار خانواده. اما چرا به واژه سفر پرداختم؟ زیرا ما در دوفصل سال بیشترین سفرها را می بینیم.
یکی فصل تغییر، یعنی بهار است که به مناسبت نو شدن سال و تعطیلات آن مردم این دیار بار سفر می بندند و دیگری تابستان است که بازهم به دلیل تعطیلی دانش آموزان و خوش آب و هوا بودن، خانواده ها فرصت را مغتنم می شمارند و به دیاری دیگر از ایران پهناور می روند. در این بین اتفاقات بسیاری ممکن است به وقوع بپیوندد که یکی از آنها به طور یقین استراحت و صرف غذا در بین راه است. اتوبان های ایران نیز تمام مسیرها برای چنین امری، رستوران هایی را دایر کرده اند که مسافران بتوانند هم از سرویس بهداشتی آنجا استفاده کنند و هم در صورت گرسنگی و تشنگی، با خرید از این رستوران ها حداقل نیاز خود که همان رفع گرسنگی است را مرتفع نمایند. اما متاسفانه این امر در کشور ما با مشکلات بسیاری روبرو است و اکثر مسافران ترجیح می دهند تا غذا و بقیه مایحتاجشان را خود تهیه کنند. زیرا بهداشت در این اماکن که اتفاقا یکی از نقاط تاثیر گذار این بخش باید باشد دیده نمی شود.
با کاهش سفرها با فرارسیدن ماه مبارک رمضان فرصت مناسبی فراهم شده تا به بررسی وضعیت بهداشت در رستوران های بین راهی بپردازیم. با اینکه وزارت بهداشت به عنوان ناظر بارها تاکید کرده است که این رستوران های میان راهی تجهیز شده اند، اما وقتی به آنجا مراجعه می کنیم مورد دیگری را خلاف آنچه وزارت بهداشت گفته است مشاهده می کنیم. رستوران های بین راهی که بسیاری از مسافران برای استفاده از سرویس بهداشتی آن اکراه دارند و غذا خوردن در آن را مساوی مرگ تلقی می کنند. سرویس های بهداشتی که اکثر آنها چاهشان گرفته است و از مایع دستشویی که تقریبا ۸۰ درصدش با آب پر شده است تا غذاهایی که بوی ماندگیشان از همان زمان ورود به مشام می رسد و سالادهایی که مشخص است چندین روز در یخچالشان مانده است.
اما برای اینکه گفته نشود در این گزارش یک طرفه به قاضی رفته ایم به سه ترمینال تهران بزرگ یعنی ترمینال های غرب، آرژانتین و جنوب که تمام نقاط مختلف ایران را سرویس می دهند رفتم و با مسافرانی که چمدان به دست منتظر اتوبوس های خود بودند دقایقی هم صحبت شدم تا نظر آنها را نیز در خصوص رستوران های بین راهی و رعایت بهداشت در آنها را جویا شوم.
● ترمینال غرب
در ابتدای ورود به این ترمینال با خانواده ای روبرو شدم که قصد عزیمت به استان زیبای کرمانشاه را داشتند. از پدر خانواده پرسیدم که آیا از رستوران های بین راهی که اتوبوس برای ناهار توقف می کند استفاده خواهند کرد یا خیر؟ وی پاسخ داد: هرگز اجازه نمی دهم خانواده ام از غذاهای این رستوران ها استفاده کنند. زیرا معلوم نیست از چه موادی برای طبخ غذاها استفاده کرده اند و به سلامت بهداشتی غذاها اطمینان ندارم. از وی پرسیدم که چرا به غذاها اطمینان ندارند؟ که پاسخ شنیدم: زیرا یکبار استفاده کردیم و متاسفانه به علت مانده بودن غذا پسرم دو روز در بیمارستان بستری بود.وی ادامه داد: متاسفانه مسوولین بهداشت اصلا به این مراکز سرکشی نمی کنند. زیرا اگر سرکشی کرده بودند به راحتی متوجه می شدند که این رستوران ها از حداقل استاندارهای لازم هم برخوردار نیستند.
بعد از آن به سراغ خانم جوانی رفتم که گفت دانشجو است و بطور مداوم بین تبریز و تهران در حرکت است. وی در چاسخ به سوال من گفت: هرگز از غذاهای بین راهی استفاده نمی کنم و همیشه سعی می کنم تغذیه لازم را از خانه برای خود تهیه کنم. زیرا غذاهای رستوران هایی که رانندگان برای صرف شام یا ناهار در نظر می گیرند به هیچ عنوان بهداشتی نیست و با چشم خود دیده ام که در آشپزخانه این رستوران ها سوسک نیز وجود دارد. این خانم ادامه داد: من فقط در صورتی که مجبور باشم از سرویس های بهداشتی این رستوران ها استفاده می کنم زیرا این اماکن از سرویس های بهداشتی پاکی برخوردار نیستند.اما پسر جوانی که قصد عزیمت به اردبیل را داشت کمی نظر متفاوتی نسبت به بقیه داشت.
وی اعلام کرد گاهی برای صرف ناهار و شام از این اماکن استفاده می کند ولی آن هم از روی اجبار است، زیرا همیشه به علت شغل خود بین اردبیل و تهران در حرکت است و چاره ای به جز این کار ندارد. وی ادامه داد: البته کارهایی صورت گرفته است و بعضی از رستوران ها تجهیز شده اند، اما مدت زیادی است که می گذرد و مثل اینکه به فراموشی سپرده شده اند زیرا در ابتدا خوب سرویس می دادند اما بعد از مدتی دوباره بی کیفیت شده اند. وی در پایان گفت: اکثرا از سالاد یا ماست آنها استفاده نمی کنم، زیرا بیشتر این مواد خوراکی در رستوران ها مانده هستند و خطر بالایی برای ابتلا به بیماری بعد از خوردن آنها وجود دارد.اما هنگامی که داشتم از ترمینال خارج می شدم فردی همراه با همسرش نظر مرا جلب کرد، زیرا در اثاثیه خود مقدار زیادی خوراکی به همراه داشتند. هنگامی که با آنها هم صحبت شدم متوجه شدم که وی دکتر عمومی است و برای دیدن مادرش به سمت رشت در حرکت است. بحث را با وی جدی تر دنبال کردم.
وقتی موضوع صحبت مرا فهمید با روی باز استقبال کرد و گفت: یکی از دغدغه های اصلی من همین موضوع است. متاسفانه وزارت بهداشت علی رغم تبلیغاتی که انجام می دهد، هیچ نظارتی بر روی رستوران های بین راهی ندارد و این اماکن از کمترین امکانات بهداشتی برخوردار هستند. این امر آنقدر واضح است که من تصمیم گرفتم تا هر موقع به سفر می روم، از تهران تمام مایحتاج خوراکی مورد نیاز خود را تهیه کنم. من حتی آب معدنی را نیز از تهران تهیه می کنم.
زیرا یکبار به وضوح دیدم که در یکی از مکان های فروش آب معدنی، آب لوله کشی همانجا در شیشه ها ریخته می شد و درب آن پلمپ می شد. من تعجب می کنم که چگونه وزارت بهداشت به عنوان ناظر بهداشتی کشور از این حرکت ها بی خبر است. البته من همان زمان این امر را اطلاع دادم و نمی دانم این مساله پیگیری شد یا خیر. به هر حال بنده به عنوان یک پزشک نگران این مساله هستم و به نظرم وزارت بهداشت باید فکری عاجل برای این مسایل بکند. زیرا این امر مستقیما با سلامت مردم سروکار دارد.
● ترمینال آرژانتین
از ترمینال غرب با کلی سوال جدید سوار مترو شدم و خودم را به ترمینال آرژانتین رساندم. بسیاری بر این عقیده اند که اتوبوس های این ترمینال بسیار بهتر است و رانندگان مکان های بهتری را برای صرف غذا انتخاب می کنند، زیرا این ترمینال به منطقه مرفه نشین تهران نزدیک تر است و اکثر مشتریان این ترمینال به نوعی از طبقه متوسط به بالای جامعه هستند. در این ترمینال نیز به سراغ زن و شوهری رفتم که قصد عزیمت به استان فارس و شهر شیراز را داشتند. از آنها پرسیدم که چه مقدار از بهداشت غذاهای رستوران های بین راهی اطمینان دارند؟ پاسخ شنیدم که اصلا به بهداشت غذاهای این اماکن اطمینان ندارند.
زیرا یکبار بخاطر مصرف غذا به خاطر مسمومیت به بیمارستان منتقل شده اند و خرج بسیاری بر روی دست آنها گذاشته شده است. زن خانواده گفت: مخصوصا در مسیر اصفهان به شیراز، رستوران های بین راهی از بهداشت بسیار پایینی برخوردارند و اکثر رستوران هایی که رانندگان برای صرف شام تعیین کرده اند از بهداشت کافی برخوردار نیستند. سالادهای مانده، کباب هایی که معلوم نیست گوشت آنها چند روز مانده است وسرویس های بهداشتی که تنها کلمه ای که به آنها نمی خورد بهداشتی بودن آنها است. واقعا برای ما جای سوال دارد که وزارت بهداشت چه نظارتی بر روی این چنین اماکنی دارد؟آیا وظیفه ارگان دیگری است که بر این اماکن نظارت کند؟ پس وزارت بهداشت در این زمینه چه مسوولیتی دارد؟
اما این بار تصمیم گرفتم به سراغ یکی از رانندگان اتوبوس بروم که به نوعی در انتخاب یک رستوران بین راهی تعیین کننده هستند. از وی در خصوص این مساله پرسیدم که گفت: خود ما هم در انتخاب این رستوران ها با مشکل روبه رو هستیم. اغلب آنها از امکانات کمی برخوردارند و از غذاهای با کیفیتی برخوردار نیستند.من به نوبه خود سعی می کنم یک رستوران تمیز و مطمئن را برای مسافرانم انتخاب کنم. اما هستند رانندگانی که بخاطر پورسانت بیشتر رستوران هایی را انتخاب می کنند که از نظر بهداشتی در سطح پایینی هستند.
البته آنها هم بعد از مدتی عطای آنها را به لقایشان می بخشند و بالاخره به سراغ رستوران های شیک تر می روند. زیرا وقتی رستورانی تمیز نباشد، مسافر رغبت نمی کند در آنجا غذا بخورد. در نتیجه پورسانت خوبی هم به راننده تعلق نمی گیرد. از وی در خصوص درصد رستوران هایی که از بهداشت خوبی برخوردارند پرسیدم که جواب داد: شاید تنها ۱۰ درصد رستوران هایی که در مسیر ما قرار دارند از بهداشت کافی برخوردار باشند. متاسفانه مامورین بهداشت نظارت کافی بر روی این رستوران های بین راهی ندارند.
● ترمینال جنوب
اما خط پایان مصاحبه هایم ، ترمینال جنوب بود. ترمینالی که به نوعی از مسافران بیشتری برخوردار است و مناطق بیشتری را نسبت به دو ترمینال دیگر پوشش می دهد. در ابتدای ورود به تعدای سرباز برخوردم که با کوله بار خود و لباس های فرم آماده رفتن به کرمان بودند. از آنها پرسیدم بهداشت رستوران های بین راهی را چگونه می بینید؟ یکی از سربازان که قد و قامت بلندی نیز داشت گفت:در مورد رستوران های بین راهی باید گفت که اصلا و به هیچ وجه بهداشت در آنها رعایت نمی شود. سرویس های بهداشتی این مجموعه ها از سرویس های پادگان ما بدتر است و غذاهایشان علاوه بر اینکه کیفیت مناسب را ندارند، از قیمت بالایی نیز برخوردارند. نه بر روی قیمت آنها کنترلی وجود دارد و نه به بهداشت آنجا اهمیت داده می شود.
ما که سرباز هستیم و از غذاهای پادگان استفاده می کنیم جرات غذا خوردن در این رستوران ها را نداریم، چه برسد به مسافرانی که خانواده هستند و با کودکان خود به مسافرت می روند. یکی دیگر از سربازها گفت: من با چشم خود بارها دیده ام که پدران و مادران، کودکان خود را از غذا خوردن در این مکان ها منع می کنند و غذاهای بین راهی را خود تهیه کرده و به سفر میآورند. اکثر خانواده ها تنها از میز این رستوران ها استفاده می کنند و علاقه ای به غذاهای آنها نشان نمی دهند. تازه همان میزها نیز از بهداشت خوبی برخوردار نیست. بعد از سربازان به سراغ پیرمردی رفتم که می خواست به بندرعباس سفر کند.
وی در این خصوص گفت: من این مسیر را زیاد طی می کنم و چون مسیر طولانی است، همیشه با خود غذا به همراه میآورم. همسر من بارها توصیه کرده که مبادا از غذاهای رستوران های بین راهی استفاده کنی، زیرا از بهداشت آن اطمینان ندارد. خود من هم وقتی غذاها و آشپرخانه این رستوران ها را می بینم رغبتی به خوردن آنها ندارم. اگر روزی هم غذا نداشته باشم تا با خود به داخل اتوبوس ببرم با بیسکویت و نوشیدنی هایی مانند دلستر و نوشابه خود را تا آخر سفر سیر نگه می دارم، اما از غذاهای آنها استفاده نمی کنم.
● قابل توجه وزارت بهداشت
در پایان مصاحبه های خود تنها و تنها به یک نتیجه رسیدم و آن اینکه مسافران اصلا به وضع بهداشتی رستوران های بین راهی اطمینان ندارند و تقریبا اکثر آنها بر این امر صحه می گذارند که رستوران های بین راهی از رعایت کردن حداقل های بهداشتی نیز عاجزند. همانطور که پیشتر مشاهده شد اکثر قریب به اتفاق مسافران از رستوران های بین راهی استفاده نمی کردند و این می تواند نقطه ضعفی برای مسافرت در کشور باشد. این امر نشان می دهد که وزارت بهداشت بر خلاف تبلیغات خود آنچنان که باید و شاید بر این اماکن نظارت ندارد و گفته های مسافرین خود شاهد این مدعاست.
رستوران های بین راهی در تمام کشورهای دنیا از اهمیت بالایی برخوردار است و بیشتر کشورها به این مقوله اهمیت خاصی می دهند. زیرا نه تنها باعث رونق و بیشتر شدن مسافرت ها در کشور می شود، بلکه خود باعث جذب توریست های خارجی دیگری می شود که به نوعی در رونق بازار آن کشور نقش دارند. این نکته را نباید فراموش کرد که نظافت و بهداشت جزو لاینفک ما مسلمان است و حدیث " النظافت من الایمان" بر در و دیوارهای کشور ما نقش بسته است. هنوز فراموش نکرده ایم که در یکی از سفرهای وزیر بهداشت دولت نهم، دوربین صدا و سیما هنگامی که پشت صحنه رستورانی راکه آقای وزیر و همراهان در آن ناهار صرف کرده بودند نشان داد با چه صحنه های اسفناکی روبرو شدیم.
حال هنوز هم شاهد کم کاری از این وزارت خانه در خصوص نظارت بر رستوران های بین راهی هستیم. وزارت بهداشت نباید این نکته را فراموش کند که با پایان ماه مبارک رمضان با توجه به محدودیت زمانی دانشآموزان برای شروع سال تحصیلی جدید، تعداد مسافرت ها افزایش خواهد یافت و این مساله که رستوران های بین راهی از بهداشت کافی برخوردار نیستند می تواند مشکلات بسیاری را برای مسافرین ایجاد کند وبهداشت عمومی جامعه را با مخاطرات جدی روبه رو کند. به هر حال یکی از مسوولیت های مهم وزارت بهداشت نظارت کامل بر بهداشت رستوران های بین راهی است. امری که در حال حاضر کمتر شاهد آن هستیم و این امر می تواند نقطه تاریکی در پرونده وزارت بهداشت باشد.
