چندی پیش طراحی نخستین موتور دیزلی ایران به پایان رسید، این موتور هم اکنون در مرحله تست قرار دارد. البته با اینکه مشخص نیست این موتور به تولید انبوه خواهد رسید یا خیر، اما طراحی این موتور با بودجه ۲۰ میلیون دلاری وزارت نفت بیانگر دور برگردانی در راهبرد سوخت کشور است. در سال ۱۳۵۰ دولت تصمیم گرفت حرکت خودروهای دیزلی سواری را ممنوع کند تا از صنعت نوپای خودرو حمایت شود. در آن زمان گازوییل بسیار ارزانتر از بنزین بود اما گویی اکنون این ممنوعیت عملا شکسته شده است. این چرخش سیاستگذاری در صنعت خودروی کشور با پرسشهای مختلفی مواجه بوده و کارشناسان مختلف دیدگاههای متفاوتی را در زمینه دستاوردها و علل آن مطرح کردهاند. در حالیکه مصطفی میرسلیم، رییس هیات مدیره شرکت تحقیقات موتور ایرانخودرو معتقد است که شاخ بنزین را باید با گاز و گازوییل شکست، مسوولان وزارت نفت، گاز را سوخت سوم و بنزین و گازوییل را سوخت نخست عنوان کردهاند.
با جدیتر شدن مباحث مطرح در زمینه تولید موتور دیزلی در کشور و متعاقب آن عرضه خودروهای سواری گازوییلسوز، پرسشهای بسیاری در زمینه رفع ممنوعیت خودروهای دیزلی و تولید گسترده خودروهای سواری گازوییلسوز در ایران مطرح است؛ برخی معتقدند با این گازوییل پرگوگرد کشور، موتورها آسیب دیده و آلودگی افزایش مییابد یا برخی دیگر میپرسند این موتورهای پر سرو صدا در بازار خودرو کشور چه جایگاهی خواهند داشت، برای خودروهای سواری چگونه گازوییل تامین میشود و آلودگی بالای اکسید ازت این خودروها چگونه جبران خواهد شد؟ در پاسخ به این پرسشها مسوولان وزارت نفت اعلام کردهاند که از سال ۱۳۹۰ دیزل با گوگرد ۵۰ پی.پی.ام (یک دهم سوخت کنونی) در پالایشگاه بندرعباس تولید میشود که با این روند دیگر مشکل تامین سوخت برای سواریها را نخواهیم داشت.
درباره تولید اکسید ازت و صدای بالای موتور نیز مسوولان صنعت خودرو خبر میدهند که از آنجا که در موتورهای جدید طراحی شده فشار پاشش بالا بوده و از طرفی قبل و بعد از پاشش اصلی، سوخت بهصورت کمتر پاشیده میشود تا ضربه ناگهانی احتراق کاهش یابد، مشکل صدای زیاد موتور حل خواهد شد. از سوی دیگر با برگرداندن بخشی از سوخت نسوخته به اتاق احتراق، میزان تولید اکسید ازت در دمای بسیار بالا نیز تا حدودی کاهش مییابد. در ضمن کاهش آلایندههای دیگر موتور، نسبت به بنزین و کاهش ۲۵درصدی سوخت نسبت به موتورهای بنزینسوز سرفصل دیگر دفاعیاتی است که از اینگونه خودروها میشود. در حالیکه وزارت نفت در سالهای گذشته حتی قصد داشت با ممنوع کردن یا سختتر کردن تولید خودروهای بنزینی، گاز را سوخت نخست کشور کند اما اکنون مسوولان این وزارتخانه خبر از تغییر راهبرد مصرف سوخت میدهند. سازمان بهینهسازی مصرف سوخت اعلام کرده بنزین، سوخت نخست و دیزل سوخت دوم خودروهای سواری خواهد شد و در سبد سوخت به سوختهای LPG و گاز طبیعی نیز نگاه میشود. این سازمان همچنین اعلام کرده در سال ۷۹ برنامهای برای توسعه گاز پالایشگاهها نبود اما اکنون با توجه به توسعه پالایشگاهها، دولت وزارت نفت را موظف کرده که سبد سوخت را تعریف کند. بر این اساس و با توجه به مصرف و آلودگی پایینتر، دیزل را پس از بنزین به عنوان سوخت دوم در نظر گرفته و طراحی موتور دیزلی و پرداخت پول از سوی سازمان بهینهسازی برای طراحی موتور دیزل سواری در ایرانخودرو نیز در همین چارچوب صورت گرفته است.
● راهبرد سوخت تغییر نکرده
با وجود این دیدگاهها، مصطفی میرسلیم، عضو مجمع تشخیص مصلحت و رییس مرکز تحقیقات موتور ایرانخودرو، نظر دیگری دارد؛ وی در پاسخ به این سوال که چگونه راهبرد وزارت نفت از سوخت گاز به سمت دیزل، بنزین و LPG تغییر کرده، میگوید: هنوز هم راهبرد سوخت کشور تغییر نکرده و گاز سوخت نخست، بنزین سوخت دوم و گازوییل سوخت سوم است. این نظر شرکت بهینهسازی مصرف سوخت است که بنزین و دیزل، سوخت نخست سواریها شود که برای این نظر هم دلایلی مانند آلودگی و مصرف کمتر دیزل و در دسترسبودن تجهیزات سوخترسانی کشور دارند. با این وجود معتقدم این بررسیها درست نبوده و گاز را باید بهدلیل سختبودن صادرات آن در خودروهای داخلی مصرف و فرآوردههای نفتی را صادر کنیم.
میر سلیم میافزاید: از چند سال دیگر باید بین هفت تا ۱۰درصد مجموع تولیدات صنعت خودرو کشور، خودرو سواری دیزلی باشد که با این روند سالانه بین۷۰ تا ۱۰۰ هزار خودرو دیزلی سواری در کشور تولید خواهد شد.
● موتوری برای خودروهای دیزلی
با توجه به این دیدگاهها، سوخت دیزل چه سوخت دوم یا سوخت سوم باشد، واقعیت آن است که تولید و واردات خودروهای سواری دیزلی بهزودی آغاز میشود و نخستین موتور برای این سوخت نیز با نام efd طراحی شده است. پس از طراحی موتور ملی با نام ef۷ با مشارکت شرکت fev آلمان و موتور توربو شارژ ملی و ۴/۱ لیتری از خانواده موتور ملی، موتور دیزلی، چهارمین موتوری است که بر پایه موتور ef ۷ طراحی شده است. این موتور با نام efd با مشاوره شرکت شریک آلمانی زیر مجموعه شرکت بزرگ مهندسی موتور avl اتریش طراحی شده است. در این موتور قطر سیلندرهای موتور بنزینی ef۷کاهش یافته تا حجم آن به ۵/۱ لیتر برسد. این موتور حدود ۱۲۰ اسب بخار قدرت تولید میکند؛ یعنی با کاهش ۲۰۰سیسی حجم نسبت به موتور پایه ef۷، قدرت این موتور ۱۰ اسب بخار افزایش و مصرف آن ۲۵ درصد کاهش مییابد.
دلیل افزایش قدرت در سامانه پر فشار، پاشش دیزل و توربو شارژ قوی آن بوده و دلیل کاهش مصرف نیز راندمان بالاتر موتورهای دیزلی نسبت بهخودروهای بنزینی است. گشتاور این موتور که نشاندهنده قدرت بالای آن است، حدود ۱۰۰ نیوتن متر بیشتر از موتور ۱۷۰۰ سی سی بنزینی است؛ یعنی با ۲۰۰سیسی کمتر در حجم موتور، ۱۰۰نیوتنمتر گشتاور این موتور بیشتر از موتور بنزینی است. این اعدادی است که شرکت ایپکو ارایه کرده اما با این همه موتور مذکور هماکنون در اتاق تست موتور بوده و هنوز روی خودرو نصب نشده است. باید دید در شرایط واقعی عملکرد این موتور چگونه خواهد بود اما براساس اطلاعات روی کاغذ این موتور اگر روی خودرویی نصب شود، بهترین گزینه برای خرید خواهد بود چرا که با مصرف ۲۵درصد کمتر، آلودگی کمتر و گشتاور و قدرت بیشتری دارد. برای این موتور دیزلی، سیستم پاشش مستقیم که دارای فناوری چند راهه فشار بالای سوخت است، در نظر گرفته شده است. از سوی دیگر این موتور دارای شمع گرمکن، پرخوران هندسه متغیر و خنککن میانی هواست.
این محصول مجهز به مجموعه بازخورانی دود (EGR) همراه با خنک کن بوده و مجموعه این قطعات پیشرفته و جدید، سبب شده تا تولید این موتور در ایران بسیار سخت باشد. با این روند برآورد میشود برای تولید آن بیش از نیمی از قطعات باید وارد شوند، البته پیشبینی میشود تولید این موتور بیش از سه سال دیگر به طول میانجامد. با این همه موتور ef۷ تنها موتور دیزلیای نخواهد بود که در ایران روی خودروهای سواری نصب میشود چرا که قرار است از موتورهای پژو نیز برای خودروهای سواری دیزلی استفاده شود. موتور پژو ۲۰۶ یکی از این موتورهاست اما آیا این روند جدید به صلاح خواهد بود؟
با وجود این دیدگاهها برخی کارشناسان با توجه به استفاده ۵۰ درصدی از این نوع سوخت در قاره اروپا برای خودروهای سواری، این روش را در ایران نیز درست میدانند.
بنا بر مطالعات انجام شده در مرکز تحقیقات موتور ایرانخودرو، بهطور متوسط استفاده از موتورهای دیزلی بهجای بنزینی ۳۰درصد صرفهجویی در پی داشته و خودروهای دیزلی بین ۲۰ تا ۶۵ درصد سوخت کمتری مصرف میکنند. گرچه امروزه در خودروهای سواری دیزلی مصرف چهار لیتر به ازای هر ۱۰۰کیلومتر معمول است اما در خودروهای سواری بنزینی مصرف شش لیتر در هر ۱۰۰کیلومتر ایدهآلترین حالت محسوب میشود. به نظر میرسد با توجه به قیمت ارزانتر دیزل و همچنین مصرف کمتر موتورهای دیزلی در آینده خودروهای سواری دیزلی در ایران مشتریان زیادی پیدا کنند.
