داستان اصحاب فیل نبرد و هریز ایرانی و مسروق ابرهه ای به حالت به استعاره است

محمد جواد مشکور در کتاب خود ایران در عهد باستان می آورد: "در آغاز قرن ششم میلادی حبشی های مسیحی به عربستان حمله برده و یمن را به تصرف در آوردند. سردار حبشی که یمن را فتح کرد، ابرهه نام داشت. وی کلیسایی به نام قلیس در صنعا پایتخت یمن بنا نهاد، و آن را خواست مرکز حج عرب قرار دهد و برای خراب کردن خانه ی کعبه به مکه روی آورد. ولی چنانکه در تواریخ مسطور است موفق نشد و به علت طاعون [منظور سنگریزان اساطیری] در سال ۵۴۲ میلادی از نیمه راه باز گشت." اینکه ابرهه خیال تصرف مکه را داشته می تواند حقیقت داشته باشد ولی اینکه صرفاً برای ویران کردن معبد کعبه دست به چنین اقدامی ناموفق زده باشد، منطقی به نظر نمی رسد؛ چون در آن عهد خانه کعبه برای کل مردم شبه جزیره عربستان، از جمله یمن، معبد مرکزی مهمی به شمار نمی رفته است که احساس دینی مسیحی متقابل ابرهه را بر انگیخته باشد. ثانیاً چنانکه تصور شده عهد وی با ولادت محمد تقارن نداشته است. لذا این گفته از ساخته های پسینیان در عهد اسلامی است و در این رابطه موضوع دیگری که آن را معجزه عهد ولادت پیامبر اسلام شمرده اند، مّد نظر بوده است. چه از سوی دیگر با اندکی دقت معلوم میگردد داستان ابابیل و اصحاب فیل مربوط به لشکر ایرانی وهریز می باشد که در حدود سال ۵۷۰ میلادی (عهد تولد محمد پیامبر اسلام) با لشکری به تعداد ۸۰۰ نفر در ۸ کشتی از راه خلیج فارس به یمن رسید. دو کشتی وی در راه غرق شد، و شش کشتی با ۶۰۰ تن به سواحل حضرموت رسیدند. یمنی ها از آمدن لشکریان ایران شاد شده بر حبشی ها بشوریدند و مسروق آخرین امیر خاندان ابرهه با تیر وهریز که بر پیشانی او اصابت کرد، کشته شد و سلطه حبشی ها در یمن بر چیده شد. ایرانیان حبشی ها را از یمن بیرون راندند و وهریز از جانب خسرو انوشیروان به فرمانروایی آن کشور گمارده شد. دلیل این گفته سوای تقارن عهد تولد پیامبر با واقعۀ اصحاب فیل و آمدن وهریز، وجود نام ابابیل به عنوان مخاصمین در کنار نام اصحاب فیل است که در عربی به معنی دسته های پراکنده و نیز به معنی دسته پرندگان است که حالت مفرد اصلی ایرانی آن یعنی بابُل در اساس نزد ایرانیان مرکب بوده است از "بئو" (باشنده)- "آب"-"اُل" یعنی موجود منسوب به آب که می توانست شامل مفهوم دریانوردان و پرندگان آبی گردد که لابد در اینجا منظور در اصل سپاه وهریز بوده اند که از راه دریا برای نبرد با آل ابرهه به یمن رسیده بودند. معنی این نام در نامهای قدیمی شهر بابُل مازندران یعنی باول (بئو-آو-اُل، بابُل) و مامطیر (مسکن پرندگان [آبی]) زنده مانده است. این بدان معنی نیست که وهریز دیلمی و سپاهش اهل بابل مازندران بوده باشند. بلکه وجه اشتراکشان در همان معنی موجود منسوب به آب بوده است. لابد نام ایرانی وهریز (به ظاهر یعنی خوب ریزنده، یا ریز خوب) در نزد یمنی ها به صور فریز و فرِز هم تلفظ میشده است که بدین هیئت اخیر به معنی نشانه رفتن و تخته سنگ مجزا شده آمده است. لابد موضوع سنگریزی ابابیل بر سر فیلان لشکر حبشی آل ابرهه از همین معانی وهریز و سپاهیان دریانورد وی (ابابیل) بر خاسته است. در اینجا داستان اصحاب فیل را به عینه از سایت مجازی قرآن نقل می کنیم: ● داستان اصحاب فیل و هلاکتشان در قرآن بِسمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ أَ لَمْ تَرَ کَیْف فَعَلَ رَبُّک بِأَصحَبِ الْفِیلِ(۱) أَ لَمْ یجْعَلْ کَیْدَهُمْ فی تَضلِیلٍ(۲) وَ أَرْسلَ عَلَیهِمْ طیراً أَبَابِیلَ(۳) تَرْمِیهِم بحِجَارَةٍ مِّن سِجِّیلٍ(۴) فجَعَلَهُمْ کَعَصفٍ مَّأْکولِ(۵) به نام الله رحمان و رحیم ۱. آیا ندیدی پروردگارت چه بر سر اصحاب فیل آورد؟ ۲. آیا نقشه های شومشان را خنثی نکرد؟ ۳. آری، پروردگارت مرغانی را که دسته دسته بودند، به بالای سرشان فرستاد. ۴. تا با سنگی از جنس کلوخ بر سرشان بکوبند. ۵. و ایشان را به صورت برگی جویده شده درآورند. (سوره مبارکه فیل) در این سوره به داستان اصحاب فیل اشاره می کند، که از دیار خود به قصد تخریب کعبه معظمه حرکت کردند، و خدای تعالی با فرستادن مرغ ابابیل و آن مرغان با باریدن کلوخهای سنگی بر سر آنان هلاکشان کردند، و به صورت گوشت جویده شان کردند. و این قصه از آیات و معجزات بزرگ الهی است ، که کسی نمی تواند انکارش کند، برای اینکه تاریخ نویسان آن را مسلم دانسته، و شعرای دوران جاهلیت در اشعار خود از آن یاد کرده اند این سوره از سوره های مکی است. ((الم تر کیف فعل ربک باصحاب الفیل)) منظور از ((رؤ یت)) معنای لغوی آن یعنی دیدن به چشم نیست، بلکه علمی است که به مانند احساس با حواس ظاهری ظاهر و روشن است. و استفهام در آیه انکاری است، و معنایش این است که مگر علم یقینی پیدا نکردی که چگونه پروردگارت با اصحاب فیل رفتار کرد، و این قصه در سال ولادت رسول خدا (صلی اللّه علیه و آله و سلم) واقع شد. ((الم یجعل کیدهم فی تضلیل)) مراد از کید آنان سوء قصدی است که در باره مکه داشتند و می خواستند بیت الحرام را تخریب کنند، و کلمه ((تضلیل)) و ((اضلال))هر دو به یک معنا است، و کید آنان را در تضلیل قرار دادن ، به معنای آن است که نقشه آنان را نقش بر آب ساخته، زحماتشان را بی نتیجه سازد، آنها راه افتادند تا کعبه را ویران کنند، ولی در نتیجه تضلیل الهی، خودشان هلاک شدند. ((و ارسل علیهم طیرا ابابیل)) کلمه ((ابابیل)) - به طوری که گفته اند - به معنای جماعت هایی متفرق و دسته دسته است ، و معنای آیه این است که : خدای تعالی جماعت های متفرقی از مرغان را بر بالای سر آنان فرستاد. و این آیه، و آیه بعدیش عطف تفسیر است بر آیه ((الم یجعل کیدهم فی تضلیل)). ((ترمیهم بحجاره من سجیل)) یعنی آن ابابیل مرغان اصحاب فیل را با سنگ هایی کلوخین هدف گرفتند. و معنای کلمه ((سجیل)) در قصص قوم لوط گذشت . ((فجعلهم کعصف ماکول)) کلمه ((عصف)) به معنای برگ زراعت است، و عصف ماکول به معنای برگ زراعتی - مثلا گندم - است که دانه هایش را خورده باشند، و نیز به معنای پوست زراعتی است مانند غلاف نخود و لوبیا، که دانه اش را خورده باشند، و منظور آیه این است که اصحاب فیل بعد از هدف گیری مرغان ابابیل به صورت جسدهایی بی روح در آمدند، و یا این است که سنگ ریزه ها (به درون دل اصحاب فیل فرو رفته ) اندرونشان را سوزانید. بعضی هم گفته اند: مراد از ((عصف ماکول)) برگ زراعتی است که آکال در آن افتاده باشد، یعنی شته و کرم آن را خورده و فاسدش کرده باشد. و آیه شریفه به وجوه دیگری نیز معنا شده که مناسب با ادب قرآن نیست.