درباره خواص عسل اغراق کرده‌اند

شاید کارتون «بامزی» یادتان مانده باشد؛ خرسی که برای قوی شدن، شیشه‌های عسل را سر می‌کشید. شاید همان خاطره‌ها خیلی از ما را ناخودآگاه به این باور رسانده باشد که برای پیشگیری از هر نوع ضعفی، برویم سراغ عسل. بیشتر ما عسل را فوق‌العاده مقوی می‌دانیم، ولی نظر متخصصان تغذیه در این خصوص چیست؟ برای روشن شدن این موضوع، گفتگویی کرده‌ایم با دکتر مسعود کیمیاگر، متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی..... ▪ وقتی برای خرید عسل به بازار می‌رویم، عسل‌هایی با اسامی گوناگون نظرمان را جلب می‌کند. این عسل‌ها چه تفاوتی با هم دارند و مغذی‌ترین آنها کدام است؟ ـ عسل ماده شیرین شهددار تغلیظ شده است که زنبور با بال زدن آب آن را تا حد ممکن تبخیر می‌کند. نوع عسل، رنگ و مزه آن بستگی به گل‌ها و گیاهانی دارد که زنبور از آن تغذیه می‌کند و شهد را می‌گیرد. عسل‌ها را بسته به نوع گل یا محل به انواع عسل یونجه، عسل کاج، اقاقیا، عسل کوهستان و ... تقسیم می‌کنند. رنگ عسل از زرد روشن تا قهوه‌ای تیره است و غلظت آن هم می‌تواند متفاوت باشد. از میان این عسل‌ها نمی‌توان یک نمونه را به عنوان مغذی‌ترین نام برد. در واقع عسل‌ها تفاوت چندانی از نظر مغذی بودن با هم ندارند تنها تفاوت شان در عطر و طعم شان است. ▪ در رابطه با خواص عسل زیاد شنیده‌ایم. آیا عسل واقعا غذایی معجزه‌آساست که خیلی از دردها را درمان می‌کند؟ ـ در رابطه با خواص عسل تا حدی اغراق شده است، البته این ماده غذایی خواصی دارد که به آن اشاره می‌کنم. عسل برای رفع سرفه، درمان آسم و اسهال، زخم‌های پوستی، زخم‌های گوارشی و حتی در درمان آب‌ مروارید هم موثر است و از آنجا که نشاط‌آور است، آرام‌بخش بوده و به عنوان ماده خواب‌آور در گذشته و حال از آن استفاده می‌شود. عواملی که سبب می‌شود عسل چنین خواصی داشته باشد کاملا روشن نیست و بیشتر این مسایل به تجربه ثابت شده است. البته عسل حالتی التیام‌بخش دارد و یک لایه مفید و مناسبی تولید کرده و پوشش‌دهنده است. در برخی موارد گفته می‌شود به دلیل پپتیدهای خاصی که عسل دارد، دارای این خواص شده اما این مسایل همان‌گونه که گفتم بیشتر جنبه تجربی دارد. ویتامین عسل به قدری کم است که کاری انجام نمی‌دهد. در واقع بیشتر حالت فیزیکی عسل است که مثل پماد یک لایه محافظ ایجاد می‌کند. در مورد هلیکوباکتر که عامل ایجاد زخم‌های گوارشی است شاید بتوان گفت حالت فیزیکی عسل اجازه تکثیر به میکروب را نمی‌دهد و به نظر می‌‌آید غلظت آن مانع از حرکت و تکثیر باکتری‌ها شود اما همان‌طور که گفتم این موضوع به کمک کارهای تحقیقاتی دقیق ثابت نشده و کاملا تجربی است، حتی دوز مصرف عسل برای بهبود بیماری‌های نام برده مثل سرفه، اسهال، آب‌مروارید یا زخم‌ گوارشی معلوم و ذکر شده نیست. از دیدگاه دیگر مهم‌ترین دلیلی که شاید بتوان این خواص را به عسل نسبت داد، حالت ضدمیکروبی عسل به دلیل داشتن آب اکسیژنه و همچنین مواد مغذی گیاهی مثل فیتوکمیکال‌هاست. در طب سنتی چین خواص دیگری مثل کاهش فشارخون بالا و رفع یبوست هم به عسل نسبت داده شده اما هنوز به اثبات نرسیده است. ▪ آیا عسل چاق‌کننده است؟ در مقایسه با قند، چه مقدار کالری دارد؟ ـ از نظر جذب، عسل دقیقا مثل همان قند خالص جذب می‌شود. ترکیب اصلی عسل ساکاروز، فروکتوز و گلوکز است که به طور معمول ساکاروز آن بیشتر است. ۱۰۰ گرم عسل نزدیک به ۳۰۰ کیلوکالری انرژی و ۷۵ گرم کربوهیدرات و به مقدار بسیار جزیی پتاسیم، فسفر و آهن دارد که قابل ملاحظه نیست. بسیاری از مردم عسل را جزو قندهای طبیعی دانسته و فکر می‌کنند چاق‌کننده نیست. این باور کاملا اشتباه است. البته معمولا کسی عسل را به اندازه‌ای مصرف نمی‌کند که چاق شود اما یک قاشق چای‌خوری آن مثل ۵ گرم قند ۲۰ کیلوکالری انرژی دارد. ▪ مصرف عسل در کدام وعده غذایی بیشتر توصیه می‌شود؟ ـ عسل به دلیل قند سریع‌الجذبی که دارد، اگر صبح مصرف شود انرژی‌زا است و شیرینی با تحریک ترشح هورمون بتاآندورفین، نشاط‌آور است اما نباید فراموش کرد که نشاط‌آور بودن و آرام‌بخش بودن عسل با هم مغایرتی ندارد و اگر عسل را موقع خواب مصرف کنیم می‌تواند آرام‌بخش و خواب‌آور باشد. مصرف عسل در صبح جایگاه مناسب‌تری دارد و به همراه شیر یا داخل چای یا به همراه مقدار اندکی خامه یا کره بسیار خوب است البته اگر اضافه وزن ندارید. ▪ پس این موضوع که حل کردن عسل در چای یا شیر داغ ترکیبات مضر ایجاد می‌کند، صحیح نیست؟ ـ خیر. بسیار هم خوب است. حتی در رفع علایمی مثل سرفه، آنفلوآنزا و خستگی نیز توصیه می‌شود. ▪ تصور دیگری که در میان عامه مردم شایع است، این است که عسلی که شکرک می‌زند لابد از کیفیت پایین‌تری برخوردار است یا تقلبی است. این موضوع، صحیح است؟ ـ درگذشته مردم این‌گونه فکر می‌کردند اما در واقع لزوما این‌طور نیست. اگر عسل را با ظرف چند دقیقه در آب گرم بگذارید، این شکرک باز می‌شود. ▪ آیا عسل منع مصرف هم برای کسی دارد؟ ـ دادن عسل به کودکان زیر یک سال مجاز نیست. دلیل آن هم احتمال وجود باکتری کلسترودیوم بوتولینوم در آن است که می‌تواند کشنده باشد.