ساعت ۱۳ در یک خیابان فرعی اما شلوغ که تاکسی ها مدام در آن تردد می کنند. همه هم برای مسافر بوق می زنند اما وقتی مسافر نام مسیرش را می گوید یعنی اینکه دربستی نیست. پس تاکسی هم نمی ایستد. ساعت ۱۳ و ۴۵ دقیقه است و حدود ۵۰تاکسی رفته اند. بالاخره یک پراید سفید به داد چند مسافر می رسد. او هم می گوید: «داشتم می رفتم پیچ شمرون خواستم خالی نرم.»این اولین مشکلی است که هر فرد ساکن تهران با تاکسی ها پیدا می کند. تاکسی ها فقط در خیابان های اصلی شهر مسافر خطی و گردشی سوار می کنند. جایی که اتوبوس و گاه مترو هم هست اما در خیابان های فرعی که اتوبوس امکان تردد ندارد، تاکسی ها هم به دنبال دربستی می گردند. آنهم با رقم هایی که خودشان تعیین می کنند. روز باشد می گویند شلوغ است و آخر شب باشد می گویند نصف شب است. و در هر دو حالت کرایه ای بیش از نرخ مصوب می خواهند. مشکلات تاکسی مانند دریا بزرگ است و هر روز روح تهرانی ها را می آزارد.
● کرایه های دلبخواهی
مسافر: «هر روز دارم این مسیر را می آیم، کرایه اش ۲۵۰تومنه.» راننده تاکسی: «کرایه ها گرون شده، می دونین لاستیک و روغن چقدره؟ گوشت شده ۱۷هزارتومان...» مسافر: «مگر گرونی فقط برای شماست کرایه نرخ مصوب داره. پس این برچسب قیمت برای چیه؟» راننده تاکسی با پورخند: «واسه خوشگلی و کلاس ماشین لازمه...»
دعواو جر و بحث بر سر کرایه تاکسی، مشغله هر روزه شهروندان تهرانی است. بیشتر مسیرهای گردشی، کرایه مشخصی ندارد. اگر چه برچسب قیمت براساس کیلومتر روی سمت راست شیشه جلوی تاکسی ها، چسبانده شده اما هیچ گونه ضمانت اجرایی ندارد. رانندگان تاکسی های خطی هم نرخ کرایه ها را رعایت نمی کنند و به بهانه های مختلف پول اضافی می گیرند.
در مسیر انقلاب- امام حسین(ع) به راننده تاکسی می گویم: «چرا تاکسیمتر اکثر تاکسی ها خاموش است؟» با پوزخند جواب می دهد: «اینا مال سوئیسه نه ایران، بعدشم اگر با تاکسیمتر کرایتون رو حساب کنم، به ضرر شما میشه. حالا می خوای حساب کنم؟»« بحث تاکسیمتر سالهاست که ورد زبان مسئولان شهری است اما گویی قرار نیست مشخص کننده نرخ کرایه ها باشد و تنها برای تزیین یا به قول راننده تاکسی مسیر امام خمینی(ره)- میدان فردوسی، برای کلاس ماشین است.
● نرخ های بدون ضمانت اجرا
در انتهای هر سال، شورای شهر تهران کرایه های سال بعد را اعلام می کند. اواخر سال ۱۳۸۸ بود که شورای شهر اعلام کرد نرخ کرایه تاکسی خطی ۱۵درصد، تاکسی های گردشی ۱۲درصد، تاکسی های تلفنی ۱۵درصد، تاکسی های راه آهن و ترمینال ۱۲درصد و تاکسی های ون ۱۵درصد افزایش می یابد. خسرو دانشجو، سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران آن زمان گفت: «براساس این مصوبه، متوسط افزایش نرخ در تاکسی های خطی ۱۵درصد است و دلیل تفاوت نرخ ها، متفاوت بودن طول مسیرهاست.» وی ادامه داد: «پیشنهاد سازمان تاکسیرانی نرخ بالاتر از مبلغ مصوب بود اما با توافق شورا و شهرداری به این نرخ رسیدیم.»
راننده خطی مسیر میدان ولی عصر(عج)- میدان امام خمینی(ره) درباره نرخ ها می گوید: «تاکسیرانی براساس واقعیت ها نرخ تعیین نمی کند. ما همیشه با شهرداری و شورا سر کرایه اختلاف داریم. یکی رعایت می کنه یکی نمی کنه. از خط میزنه بیرون گردشی کار می کند، دربستی میزنه» می پرسم: «مگر نظارت وجود ندارد.»
راننده با خنده می گوید: «کدام نظارت؟ چی می خواد بگه آقای ناظر. به چند نفر می خواد بگه رعایت کنید؟!» پیمان سنندجی مدیرعامل سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر تهران درباره کرایه تاکسی ها و بحث نظارت می گوید: «نرخ کرایه تاکسی ها امسال ۱۲تا ۱۵درصد افزایش یافته و همزمان برچسب های رایگان هم نصب شده و نظارت بیشتری هم از سوی ما اعمال می شود. شماره تاکسی ها هم روی برچسب ها ثبت شده تا مردم تخلفات را به ما گزارش کنند.»
● پول خرد، مشکل تاکسی های خطی
مسافر: «کرایه این مسیر ۶۰۰تومان نیست؟!» راننده تاکسی: «۵۲۵ تومنه ولی من خرد ندارم.» مسافر: «خب من هم ندارم بعدم تاکسی باید پول خرد داشته باشد.» راننده تاکسی: «مگر ماشین من صندوق صدقاته که پر پول خرد باشه. از صبح تا شب باید سر یک قرون دوزار با همه بجنگیم.» مسافر: «صدا تو بلند نکن ها؟ وظیفته پول خرد داشته باشی. نکنه فکر کردی جیب ما صندوق صدقاته که پر از ۲۵ و ۵۰ تومنی باشه...»
این یک نمونه از دعوای همیشگی تهرانی ها بر سر کرایه هاست. اکثر رانندگان تاکسی ۲۵ یا ۵۰ تومان باقی کرایه ها را نمی دهند به این بهانه که پول خرد نداریم. البته هیچوقت از ۲۵ تومان های خودشان صرف نظر نمی کنند. اگر کرایه ۴۷۵ تومان باشد ۵۰۰ تومان می گیرند اما اگر ۵۲۵ تومان باشد ۶۰۰ تومان دریافت می کنند و حاضر نیستند ۵۰۰ تومان بگیرند.
یک راننده تاکسی می گوید: «مصوبه شورای شهر اشکال دارد. کرایه های ۵۲۵ یا ۵۷۵ تومانی، برای راننده و مسافر شده دردسر. هر روز دعوا داریم.» او که پس از یک دعوای ۲۵ تومانی با مسافر به راهش ادامه می دهد، می افزاید «کرایه ها باید رند باشد. ۲۰۰، ۳۰۰، ۴۰۰ و از این قبیل، نه ۶۵۰ و ۷۲۵ تومن.»
مسافری می گوید: «آخه نمیشه از یک درصدی بالاتر ببرند که.» راننده می گوید: «دو سال یکبار کرایه ها رو بالا ببرن اما به جای ۵۰ تومان، ۱۰۰ تومان بالا ببرن. اینطوری خیلی بهتره.»
می پرسم: «حالا نمیشه ۲۵ تومن کرایه ها رو خودتان بیندازید. حتماً باید شورا و شهرداری این کار را بکنند.»
راننده تاکسی می گوید: «من این کار را کردم، بقیه چی؟! راننده ها این کرایه هارو کم می دونن حالا ۲۵ تومنش رو هم نگیرن؟!»
یک راننده تاکسی گردشی هم آب پاکی را روی دست مسافران می ریزد و می گوید: «این بحث ها اول هر سال پیش میاد. ولی بعد عادی میشه. الان مردم کرایه های رند رو قبول کردن.» مسافری که کنار راننده نشسته می گوید: «چون اعتراض مردم فایده ای نداره؟ رانندگان محترم تاکسی بالاخره حرفشونو به کرسی می نشونن و کرایه دلخواهشونو می گیرن. مردم هم اعصابشونو از تو کوچه نیاوردن که بخاطر ۲۵ تومن هدرش بدن. ولی این ۲۵ تومن ها آخر عاقبت نداره.» هر دو غیض آلود به هم می نگرند اما سکوت بر تاکسی حکمفرما می شود. به قول یک راننده اتوبوس ریالی، مشکل پول خرد به اتوبوس ها هم مربوط است. کاش کرایه ها را رند تعیین کنند. ولو اینکه هر چند سال یکبار بالا ببرند.
● تاکسیرانانی که تهران را بلد نیستند؟!
مسافر: «دربست!» تاکسی به سرعت می ایستد و حتی دنده عقب می آید. مسافر: «بهارستان می خوره؟» راننده: «۵هزار تومان؟!» مسافر: «من چهار تومن بیشتر نمیدم.» راننده: «۵/۴ بده بیا بالا.» مسافر: «چهار تومن بیشتر نمیدم.» راننده: «بیا بالا». ترمینال جنوب را رد می کند و آنطرف پل بعثت به مسیر ادامه می دهد. مسافر: «ببخشید بهارستان از این طرف نمی روند!» راننده تاکسی: «شما راهنمایی کن!» مسافر: «قصد جسارت ندارم ولی مسیر بهارستان از اینجا نیست.» راننده: «خواهش می کنم. جدی گفتم مسیر را شما بگو.» مسافر: « از دور برگردان دور بزنید بعد از زیر پل برگردید و پشت سر اتوبوس های آرژانتین بروید تا بعد از چهارراه گلوبندک.» مسافر خیابان به خیابان راهنمایی می کند تا به میدان بهارستان برسد.
مشکلات قدیمی تاکسی های تهران کم بود با ورود تاکسی های سبز و زرد و ساماندهی مسافربرهای شخصی نیز بر آن افزوده شد. اکثر رانندگان تاکسی های جدید، حتی خیابان های اصلی تهران را بلد نیستند چه برسد به فرعی ها و کوچه پس کوچه هایی که خودروها را از ترافیک های سنگین نجات می دهد.
با یک راننده تاکسی قدیمی که پیکان سفید با نوار قرمز دارد همراه می شوم. اهل دروازه غار است. می گوید: «۵۰ ساله تو تهرون راننده ام. چشم بسته برات میرم.» می پرسم: «چرا راننده تاکسی های جدید خیابان ها را بلد نیستند.» به چشمان من دقیق می شود و می گوید: «چون تهرونی نیستن. حتی ساکن تهرون هم نیستن. از شهرستان های دور و نزدیک میان تاکسی ها رو اجاره می کنن و باهاش نون در میارن و پول می فرستن برای زن و بچه شون. بعضیاشونم این کاره نیستن. طرف ساکن تهرونه ولی کارمنده. تاکسی خریده بعدازظهر باهاش کار کنه. ولی جز خیابون انقلاب و آزادی جای دیگری رو بلد نیس.»
در میان رانندگان تاکسی های جدید، شهرستانی زیاد است. کسانی که از شمال، جنوب، شرق و غرب کشور آمده اند و با تاکسی های دیگران کار می کنند. سهمی از درآمد را به صاحب تاکسی می دهند و بقیه اش را برای خانواده خود می فرستند. این راننده ها در پارک، کنار خیابان یا داخل تاکسی خود می خوابند و زمستان های سختی دارند. اکثر آنها باید تاکسی را شب ها به صاحب ماشین تحویل دهند و جایی برای خوابیدن ندارند. آنهایی که کمی خوش شانس تر هستند با چند نفر خانه ای کوچک اجاره کرده اند. اما ویژگی مشترکشان یک چیز است؛ تهران را بلد نیستند و در هزار توی خیابان های یکطرفه و بزرگراه های پر از ورودی و خروجی گم می شوند حالا اگر مسافر هم تهرانی نباشد که قصه پرغصه تر می شود و دست آخر هزینه سرگردانی در خیابان های تهران و سوختن بنزین اضافه و... را مسافر نگون بخت باید بپردازد. بی آنکه بتواند به نابلدی راننده اعتراض کند. جالب این است که راننده ها برای مسیرهایی که نمی دانند کجاست و چه مسافت یا ترافیکی دارند کرایه تعیین می کنند که البته در بیشتر مواقع گزاف است. انگار یکی به آنها گفته مردم تهران همه پولدارند و همه شان هم حق شهرستانی ها را خورده اند بنابراین باید حقمان را پس بگیریم.
● مشکلات ون ها باقی است
از جمله تاکسی های تهران، ون ها را می توان نام برد. این تاکسی ها با هدف سرویس دهی به مسافران بیشتر با هزینه های کمتر وارد خیابان های پایتخت شد اما انتظارات را برآورده نکرد. براساس مصوبه شورای شهر، ون ها باید ۳۰درصد ارزان تر از تاکسی های معمولی کرایه بگیرند. چون تعداد مسافران بیشتری سوار می کنند. این مصوبه تا امسال اجرا نشد. در برخی مسیر ها که از ون استفاده می شود کرایه تاکسی معمولی و ون به تفکیک مشخص شده و روی تابلوها نوشته شده است. برخی رانندگان ون آن را رعایت می کنند و عده ای هم هستند که کرایه خودشان را می گیرند. در مسیرهای متروی صادقیه به مناطق غربی و شمال غربی تهران، کرایه ون مشخص شده و معمولا رعایت می شود اما در برخی مسیرها این چنین نیست. ضمن اینکه تعداد زیادی از این ون ها بصورت گردشی، کار می کنند و مسیر اصلی شان هم میدان آزادی تا میدان امام حسین علیه السلام است. وجود ون ها در برخی مسیرها خیلی مفید بوده است. مثل مسیر صادقیه- میدان ولی عصر(عج) که اگر صبح ها ون ها نباشند صف طولانی تشکیل می شود.
● خارج از محدوده
مشکل دیگر تاکسی رانی و استفاده از تاکسی در تهران، گردشی بودن بیشتر تاکسی هاست. اگرچه خسرو دانشجو سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران، می گوید که باید تا پنج سال آینده، تاکسی های گردشی حذف شود اما فعلاً بیشتر تاکسی ها، این نوع فعالیت را دارند. بیش تر مسیرهایشان هم خیابان های اصلی شهر بویژه میدان آزادی تا میدان امام حسین(ع) یا خیابان هایی چون ولی عصر(عج)، شریعتی و دماوند است.
از بیشتر تاکسی ران ها که دلیل گردشی کار کردن را می پرسم می گویند: «کار کردن در بعضی خطوط، صرفه ندارد. برخی مسیرها در ساعاتی از روز اصلاً مسافر ندارند. تاکسی که نمی تواند بخوابد. اقساط، هزینه های ماشین، هزینه زندگی و... باید پرداخت شود.»
از طرفی وفور تاکسی های گردشی در برخی خیابان ها، ترافیک و آلودگی ایجاد می کند و از آن طرف برخی مسیرها بدون وسیله نقلیه عمومی می مانند. این مسئله موجب کلافگی مردم بویژه در هوای گرم تابستان یا سرد زمستان می شود. ساماندهی تاکسی های گردشی بدون تعیین خطوط پرمسافر برای تاکسی رانان عملی نمی شود و توزیع نامناسب تاکسی ها در مناطق مختلف شهر، اختلال در حمل و نقل را به قوت خود باقی خواهد گذاشت.
● خط بازی
یک راننده قدیمی تاکسی؛ زخمی کهنه را در تاکسیرانی باز می کند و به بحث قرار گرفتن در خطوط تاکسیرانی می پردازد. او که در خط انقلاب- امام حسین(ع) کار می کند می گوید: «دلیل این که خیلی ها گردشی کار می کنند این است که اکثر خطوط تاکسیرانی درآمدزا نیست و خطوط خوب و پردرآمد تاکسیرانی در قرق یک عده است که با پول یا رابطه وارد آنها شده اند. مثلاً همین خط انقلاب- امام حسین یا پیچ شمیران- تجریش و ازاین قبیل میلیون ها تومان ارزش سرقفلی دارد.» با یک راننده خط پیچ شمیران- پاسداران در این مورد صحبت می کنم. او می گوید: «سال ها قبل حق ورود به این خط را سه میلیون تومان خریدم.» مسافرش خوب است اما مسیرش خیلی شلوغ شده.» او یکی از دلایل رو آوردن تاکسی ها به کار گردش را شلوغی مسیرهای خطوط می داند و می افزاید: «گرانی بنزین و قطعات یدکی و استهلاک بالای ماشین، صرف نمی کند که مسیرهای طولانی را برویم. تاکسی های گردشی مسیرهای کوتاه را انتخاب می کنند تا زیاد در ترافیک نمانند.»
سابقه خط بازی و خط فروشی به سال ها قبل برمی گردد که عده ای با رابطه یا پول برخی خطوط تاکسیرانی را دارای سرقفلی های غیرقانونی کردند. این مسئله در کنار دادن تاکسی ها به کسانی که تاکسیرانی شغل دوم آنهاست، مشکلات کمبود تاکسی در برخی مسیرها را سبب ساز شده است.
تاکسی ها به چه کارمی آیند؟
مسافر: «آقای راننده! هوا خیلی گرمه لطفاً کولرتون رو روشن کنید.» راننده: «خواهرم! با بنزین ۴۰۰تومنی که نمیشه کولر روشن کرد.» مسافر: «ولی شما که گاز می زنین.» راننده: «کولر با بنزین کار می کنه نه با گاز.» واقعیت این است که تاکسی ها خدمات لازم را ارائه نمی دهند. مسافر را سوار می کنند مسافتی را می برند و بعد پیاده می کنند. گاهی خیلی تند می رانند و گاهی بسیار کند. گاه وسط راه برای سوار کردن یک مسافر مدتی توقف می کنند تا مسافر پیدا شود. در هوای گرم تابستان که مردم منتظرند تا با وسیله ای خود را به مقصد برسانند اما تاکسی های خالی از جلوی آنها بی اعتنا می گذرند. آنها دربستی می خواهند البته بعضی هایشان چون مسیرها را بلد نیستند نمی دانند دربستی برای کجا سوار می کنند.
وضعیت شرکت های تاکسیرانی خصوصی همچنان نامعلوم است و مشخص نشده آنها منحل می شوند یا نه. قانونی اند یا نه. مسئولان تاکسیرانی هم جواب درستی نمی دهند. این وسط دود نظارت ناکافی و مصوبه های بدون ضمانت اجرایی درباره تاکسی ها، به چشم مردم می رود. مردمی که باید مراقب رفتار راننده، کرایه گرفتن و خیلی چیزهای دیگر باشند و به مسئولان خود گزارش دهند. این وسط معلوم نیست این همه نهاد نظارتی عریض و طویل برای چیست.»
این جملات را می توان از لابلای سخنان مسافران و تاکسیرانان به خوبی دریافت. مسافران خواستار زیاد شدن خدمات اتوبوس ها هستند و البته به کار گرفتن تاکسی ها در مسیرهای فرعی با نظارت مؤثر وپیگیر سازمان تاکسیرانی.
