کمتحرکی، پرخوری و مصرف غذاهای آماده که کالری و چربی زیادی دارند موجب چاقی میشود. چاقی تنها تناسب افراد را به هم نمیزند بلکه زمینه را برای بسیاری بیماریها مانند بیماریهای قلبی، دیابت، مشکلات روانی و انواع سرطان فراهم میکند. بهترین راه کاهش وزن ورزش و فعالیت بدنی در کنار رژیم غذایی مناسب است اما متاسفانه گاهی وقتها افراد چاق انگیزه کافی برای کاهش وزن ندارند. برنامه ورزشی و رژیم غذایی را رعایت نمیکنند و نمیتوانند وزن کم کنند. اینطور مواقع گاهی برای پیشگیری از عوارض چاقی از روشهای دیگر مانند استفاده از دارو یا جراحی استفاده میشود. جراحیهای مختلفی برای درمان چاقی وجود دارد که در اینباره با دکتر محمدطالبپور، متخصص جراحی عمومی، فلوشیپ لاپاروسکوپی پیشرفته و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفتگو کردهایم که میخوانید...
▪ عدهای از افراد چاق هستند که در پاسخ به عکسالعملهای منفی محیط و خانواده میگویند از همین وضعیت راضی هستند و اهمیتی نمیدهند که تناسب اندام نداشته باشند. واقعا چه اصراری بر لاغر شدن آنها داریم؟
ـ اگر مردم بدانند که بیماری چاقی نسبت به بسیاری بیماریهای دیگر که میشناسند، خطرناکتر است، نه تنها از آن پیشگیری میکنند بلکه در صورت مبتلا شدن به سرعت برای درمان اقدام میکنند. البته منظور ما از بیماری چاقی کاملا با اضافه وزن داشتن فرق میکند. بیماری چاقی به اضافه وزن ۱۰ کیلوگرم یا کمتر گفته نمیشود بلکه افرادی که اضافهوزن ۴۰ یا ۵۰ کیلوگرم به بالا دارند، به عنوان بیمار چاق محسوب میشوند. اگر از این گروه آمار بگیریم و میزان انگیزه آنها را برای لاغر شدن و یا گرفتن رژیم به حداکثر برسانیم، عملا فقط کمتر از ۱۰ درصد این گروه به برنامه رژیم خود پایبند میمانند و حاضرند آن را ادامه دهند و لاغر شوند. کاملا واضح است که نمیتوانیم نسبت به این مساله بیتفاوت باشیم و به فرد چاق، فقط به این دید بنگریم که از نظر تناسب اندام و زیبایی دچار مشکل است و بس، چرا که تمام بیماریهای مکانیکال مانند گردندرد و زانودرد و غیره و مشکلات متابولیکی مانند دیابت، افزایش چربی خون و کلسترول از عوارض چاقی هستند. ریسک بالای بیماریهای قلبی و عوارض ریوی، مشکلات مغزی، اختلالات کلیوی و حتی ریسک سرطانها از جمله سرطان پستان و رحم و تخمدان در خانمها نیز باید به این لیست اضافه شود. اصرار ما بر سلامتی آنهاست نه فقط تناسب اندام. قلبی که برای مشروب کردن توده ۸۰ کیلوگرمی بدن شما کارایی داشته و تنظیم شده است چهطور میتواند وقتی به وزن ۱۴۰ کیلوگرم رسیدهاید، خونرسانی کند و سلامت بماند؟! برای همین است که این افراد به خصوص در شبها نفسشان بند میآید و ما این عارضه مهم چاقی را آپنه خواب مینامیم که به ایسکمی یا ضعف خونرسانی به اعضای حیاتی از جمله مغز منجر میشود که دلیل کاهش قدرت ذهنی در بیماران چاق نیز همین مساله است.
▪ جراحانی مانند شما چه کمکی میتوانند به بیماران چاق بکنند؟
ـ ما به عنوان جراح میتوانیم به بیماران چاق کمک کنیم و شرایط گرفتن رژیم و حفظ تداوم آن را تسهیل نماییم و درواقع موفقیت ۱۰ درصدی آنها را به رقمی بالای ۶۰ درصد برسانیم. از آنجایی که حجم معده این افراد، در حالت عادی به اندازه یک پارچ ۴ تا ۵ لیتری است، ما با اعمال جراحی که انجام میدهیم آن را به زیر ۱۰۰ سیسی میرسانیم. احساس سیری کاذب، عدم توانایی در خوردن حجم بیشتر غذا و دست کشیدن ناخودآگاه از غذا به دلیل میل نداشتن، شرایط توفیق اجباری برای ترک عادت پرخوری را فراهم میکند، بنابراین در گروهی که با انگیزه هستند و به رعایت رژیم خود پایبند هستند، انتخاب اول ما کوچک کردن معده است که واقعا به آنها کمک میکند و عارضهای هم ندارد.
▪ واقعا هیچ عارضهای ندارد؟
ـ شما در انجام هر عمل جراحی به دلیل تجربه بیهوشی، برخی عوارض و یا بهتر بگویم ریسک برخی مشکلات مثل آمبولی (لخته خون در ریه) را خواهید داشت و ربطی هم به نوع عمل جراحی ندارد، چه در یک جراحی آپاندیس، چه برای شکستگی یا سزارین و جراحیهای دیگر یکسان خواهد بود. اما همین جراحی کوچک کردن معده تکنیکهای مختلفی دارد که برخی از عوارض احتمالی به نوع تکنیک عمل برمیگردد که جراح از آن استفاده میکند. مثلا ما تکنیکی به اسم گذاشتن حلقه دور معده داریم که حجم ورودی غذا را به داخل معده کنترل میکند و میکاهد. در نظر بگیرید وجود این جسم خارجی، احتمال جابهجایی آن و یا سوراخ کردن معده در طول زمان به خاطر فشار ناشی از آن حلقه میتواند ریسک عوارض را بالا ببرد. ۱۰ تا ۲۰ درصد افرادی که با این تکنیک جراحی میشوند ممکن است، ۳ تا ۴ سال بعد بهطور اورژانسی نیاز به درآوردن آن پیدا کنند.
▪ پس درواقع شما از بین مراجعان خود باید بیمار مناسب را انتخاب کنید؟
ـ بله، کاملا درست است. انتخاب بیمار و اینکه آیا واقعا جراحی میتواند به او کمک کند، بسیار مهم است. ایجاد رابطه با بیماران و کمک به ایجاد انگیزه در آنها و از همه مهمتر تشویق آنها برای رعایت انگیزههای اولیه از ارکان مهمی هستند که موفقیت کار ما را تضمین میکند. مثلا طبق آماری که من گرفتهام، به طور متوسط در شش ماه اول بعد از جراحی، حداقل ۶۰ درصد اضافه وزن بیماران کم شده است و بالاترین موفقیت در گروهی از خانمهایی که هم جوان بودهاند و هم مجرد دیده شده است، چرا که این خانمهای جوان بیشترین انگیزه را جهت لاغر شدن دارند و بهترین پاسخ را هم میگیرند. عده زیادی از آنها در نوجوانی و حتی کودکی به دلیل بیدقتی خانواده و پرخوری چاق شدهاند. آنها نه تنها در خانوادههایشان برای کاهش اضافه وزن تشویق نشدهاند بلکه با مقبول دانستن چاقی و استفاده از لفظ «تُپُل»، از لاغر مردنی نبودن آنها تعریف و تمجید هم شده است!
▪ از میان تکنیکهای مختلفی که دارید، برای این گروه با انگیزه کدام یک را به کار میبرید که کمعارضهترین باشد؟
ـ بهترین و مقبولترین روشی که کمخطر شناخته شده است و در دنیا، پرطرفدار است، پلیسه زدن معده است. ما تمام طول معده را مثل یک دامن پلیسه میزنیم تا فضای آن را تنگ کرده و درواقع معده را به یک لولهای مبدل میکنیم که این لوله توسط خود معده پر شده است. با این کار اگر شخصی بخواهد غذای بیشتری بخورد، معده تنگ او با احساس درد به فرد میگوید که ترمز پرخوری را باید کشید. البته همانطور که اشاره کردم قبل از هر کاری باید با بیمار صحبت کنیم تا انتخابی مناسب داشته باشیم. مثلا برای افرادی که ضریب همکاریشان بسیار پایین است، مجبوریم از فرمهای متعادل شده و جدید بایپس روده استفاده کنیم و یا برای افرادی که خیلی چاق هستند و شاخص توده بدنی یا «بی.ام.آی» بالاتر از ۵۰ دارند، چون شدت چاقی و خطرات آن بسیار است از روشی با ضریب موفقیت زیادتر استفاده میکنیم. مثلا گاستریک بایپس برای این افرادی که حرف گوشکن نیستند و انگیزه خوبی هم ندارند در نظر گرفته میشود. با اینکه ریسک بالاتر هم دارد ولی درواقع یک عمل موفقیتآمیز است. در این روش فقط ۵۰ سیسی از قسمت بالای معده را نگه میداریم و باقی آن را میبریم و قسمت باقیمانده را به روده باریک وصل میکنیم تا با شانس موفقیت کاهش ۸۰ درصدی اضافهوزن، از خطرات مهلک موجود که سلامتی این افراد را تهدید میکند، بکاهیم.
▪ در خبرها داشتیم که یکی از همین افراد خیلی چاق، پس از جراحی کوچک کردن معده، فوت شده است. آیا چنین عوارضی تا این حد هم قابل تصور است؟
ـ همانطور که در ابتدای عرایضام گفتم، باز هم تاکید میکنم که بیماری چاقی یک بیماری مهلک است و از خیلی از بیماریها خطرناکتر است. یکی از خطرات آن نیز همین است که دیدیم. وقتی افراد هیچ توجهی به اضافه وزن خود ندارند و برایشان مهم نیست که ارقام اضافهوزنشان دو رقمی شود، باید بدانند که شاید مرگ، پس از عمل جراحی این چنینی به سراغشان نیاید، اما در واقع یک مرگ تدریجی همه اعضای بدن آنها را دربرگرفته است و فاصله آن شخص را با سلامتی و لذت بودن از زندگی دور و دورتر میکند. گاهی آنقدر این بیمار چاق از روزهای سلامتیاش دور میشود که به دلیل عوارض جبرانناپذیر چاقی (که برخی از آنها را در ابتدا برشمردم) حتی با کاهش اضافهوزن هم صدمات جبرانناپذیر وارده بهبود نمییابند. من هم این خبر را شنیدم و متاثر شدم. تکنیک جراح را هم نمیدانم و جای بررسی نیست که ببینم آیا مثلا انتخاب روش ایشان درست بوده یا خیر، آنچه باید از این ماجرا پند گرفت آن است که بیماران چاق باید به سرعت فکری به حال درمان خود بکنند.
هر چه شاخص توده بدنی یا «بی.ام.آی» آنها بیشتر شود ریسک عوارضی که اعضای حیاتی بدنشان را تهدید میکند بالاتر میرود و از پاسخی که از درمانها میگیرند کاسته میشود. اگر کمی دقت کنید بیماران چاق زیادی را میبینید که نه به دلیل جراحی معده بلکه به دلیل ناتوانی سیستم قلبیعروقیشان ناگهان فوت میکنند یا روی تخت بیمارستانها جای میگیرند. با همه اینها آیا گروه بیماران چاق باز هم میگویند ما نباید به این چاق بودنمان واکنش منفی نشان دهیم؟!
