میهمان «میزگرد تغذیه» این هفته یک جوان ۱۸ ساله است؛ پوریا ناصری، دانشجوی مهندسی برق و الکترونیک، ساکن کرج، با قد ۱۹۴ سانتیمتر و وزن ۱۶۷ کیلوگرم که تصمیم گرفته خود را خیلی سریع و با استفاده از یکی از روشهای جراحی لاغری، لاغر کند! او این موضوع را با ما در میان گذاشت و ما به او پیشنهاد کردیم کمی صبر کند و ابتدا توصیههای متخصصان «سلامت» را بخواند و بعد راه درست کاهش وزن را انتخاب کند. با «میزگرد تغذیه» این هفته همراه شوید...
پوریا ناصری۱۸ ساله که وزنش به ۱۶۷ کیلوگرم رسیده، از «سلامت» میپرسد:
درمان چاقی من رژیم است یا جراحی؟
▪ از چند سالگی چاق شدید؟
یادم میآید از ۶ سالگی چاق بودم.
▪ خودتان فکر میکنید چرا چاق شدید؟
کمتحرکی، انجام بازیهای رایانهای و خوردن هلههوله و فستفود. من علاقه زیادی به انجام بازیهای سگا و پلیاستیشن داشتم و از ۴ سالگی بیشتر وقتم را صرف انجام این بازیها و خوردن چیپس و پفک و هلههولههای دیگر میکردم.
▪ اشتهایتان زیاد بود و موقع غذا خوردن از بقیه بیشتر میخوردید؟
غذایی که میخوردم کم بود ولی هلههوله خیلی میخوردم و تحرک زیادی هم نداشتم. حتی وعده شام در خانواده ما معمولا حذف میشد یا خیلی مختصر بود. بیشتر روزها صبحانه نمیخوردم و طی روز با خوردن تنقلات رفع گرسنگی میکردم.
▪ نوشابه هم مصرف میکردید؟
بله، خیلی زیاد و هنوز هم (البته نه به مقدار سابق) میخورم. قبلا انواع نوشابههای گازدار را خیلی زیاد مصرف میکردم اما در حال حاضر کمتر میخورم.
▪ از چه سنی احساس کردید چاق بودن برایتان ایجاد مشکل میکند؟
از نوجوانی و حدود ۱۳ سالگی که با دوستانم به استخر میرفتم، احساس خوبی به اندامم نداشتم.
▪ چاقی مشکل دیگری برایتان ایجاد نکرد؟
مشکلات پوستی، جوشهای پوستی و حساسیتهای پوستی، خارش و زبری پوست به علت کبد چرب باعث ناراحتیام میشد. مشکل دیگرم پیدا نکردن لباس مناسب بود.
▪ برای اینکه از چاقی نجات پیدا کنید چه کردید؟
چند بار رژیم غذایی گرفتم که ناموفق بود و ادامه نمیدادم. میل زیادی به غذا داشتم. کسی هم مشوق لاغر شدنم نبود. البته پدر من هم چاق است و یک خواهر هم دارم که از من ۲ سال کوچکتر است و کمی اضافه وزن دارد.
▪ اهل ورزش هستید؟
قبلا ورزشهای مختلفی را انجام میدادم ولی علاقهای به ادامه دادنشان نداشتم. در حال حاضر هم به ورزش جودو علاقه دارم و این رشته ورزشی را دنبال میکنم. سال گذشته ورزش جودو را خیلی جدی دنبال کردم که در کاهش وزنم تاثیر خوبی داشت اما در زمان آماده شدن برای کنکور جودو را کنار گذاشتم و کمی هم پرخوری کردم که باعث شد وزنم نه تنها به وضعیت قبلی برگردد، بلکه هم بیشتر شود.
▪ مشکل پزشکی خاصی ندارید؟
فشارخونم بالاست. آخرین باری که فشار خونم را اندازه گرفتم، ۱۵ روی ۹ بود.
▪ میوه و سبزی به اندازه کافی میخورید؟
خیلی اهل میوه و سبزیها نیستم اما اگر با میوه از من پذیرایی شود، میخورم. موقع غذا خوردن هم خیلی سریع و تند تند غذا میخورم.
▪ انگیزهتان برای کاهش وزن چیست؟
حفظ و مراقبت از سلامت و داشتن زندگی خوب. از طرفی در ورزش جودو نفس کم میآورم و تپش قلبم بالا میرود. لباس هم اندازه من به سختی پیدا میشود و تناسب اندام ندارم. اینها انگیزه اصلی من برای کاهش وزن و رسیدن به وزن مناسب است.
▪ افرادی که خیلی اضافه وزن دارند با رفتن روی ترازو رابطه خوبی ندارند، همینطور است؟
من اصلا روی ترازو نمیروم مگر در مطب دکتر و برای کنترل وزن.
▪ معمولا یک روزتان را چطور میگذرانید؟
باشگاه جودو و کلاس موسیقی میروم. در دانشگاه رشته برق و الکترونیک میخوانم. مطالعه میکنم. خیلی اهل بیرون رفتن نیستم و اغلب در خانه وقتم را میگذرانم.
▪ حرف آخر؟
با توجه به شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۴۰ و ناموفق بودنم در رعایت رژیم غذایی، تصمیم گرفتهام عمل جراحی انجام بدهم تا لاغر شوم اما نمیدانم با توجه به شرایط من، کدام مناسب است: رژیم یا جراحی؟ اگر ممکن است در این زمینه من را راهنمایی کنید.
● نگاه متخصص تغذیه
توصیه دکتر
محمدرضا وفا به سوژه
«میزگرد تغذیه»
قبل از جراحی، وزن کم کنید
▪ با توجه به اینکه شاخص توده بدنی آقای ناصری بالای ۴۰ است، برای رسیدن به وزن مطلوب چه کنند؟
حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد چنین چاقیهایی به مسایل رفتاری و شیوه زندگی مربوط میشود. اگر ایشان میخواهند رژیم غذایی مناسبی که باعث کاهش وزنشان بشود، داشته باشند حتما باید آموزشهایی در مورد رفتارهای مختلف غذایی، وعدههای غذایی، انتخاب غذا و نحوه غذا خوردن در برنامه و جلسههای مختلف رژیم درمانیشان داشته باشند. اگر در مرحله نخست، روش کامل، استاندارد و دقیق رژیمدرمانی که همراه با تغییر در شیوه زندگی است، در موردشان اجرا شود و نتوانند موفق شوند، رژیم درمانی همراه داروهای استاندارد مورد تایید سازمان غذا و داروی آمریکا برای ایشان که شاخص توده بدنی بالایی دارند، توصیه میشود و اگر باز هم این مرحله ناموفق بود، میتوانند سومین مرحله که انجام جراحیهایی برای کاهش وزن است، انجام دهند.
▪ با انجام عمل جراحی نیازی به رژیم درمانی ندارند؟
حتی با انجام عمل جراحی استاندارد اگر بعد از عمل رژیم غذایی را رعایت نکنند و تمرینهای ورزشی خاص را انجام ندهند، دوباره به حالت قبلی برمیگردند که بر سلامت بدن اثر منفی و جدیتری خواهد داشت.
▪ مناسبترین روشهای جراحی کدامند؟
برخی درمانهای جراحی مثل بالون گذاشتن در دنیا منسوخ شده است ولی روشهایی مانند قرار دادن پروتز حلقه مانندی در ابتدای معده و دیگر روشها میتوانند کمککننده باشند.
▪ ایشان در دوره کودکی خیلی کمتحرک بودهاند، به بازیهای رایانهای علاقه زیادی داشتهاند و تنقلات زیاد مصرف میکردهاند. آیا این شرایط در چاق شدنشان تاثیر داشته است؟
علت اصلی چاقی، خوردن تنقلات یا فستفود و غذاهای پرکالری و کمتحرکی است. وقتی انرژی دریافتی از موادخوراکی بیشتر از نیاز بدن باشد، مازاد آن به صورت بافت چربی در بدن جمع میشود و چون فرد تحرک کافی ندارد، این بافت چربی در بدن مصرف نمیشود و کمکم فرد چاق و چاقتر میشود. در این میان، کمکاری تیرویید هم میتواند مزید بر علت شود. وقتی فرد چاق شود، چاقی باعث می?شود تحرکش روز به روز کم و کمتر شود.
▪ فشارخون این پسر جوان هم بالاست. این مشکل به چاقیشان ارتباط دارد؟
بله، فشارخون بالا از عوامل خطر جدی است. ایشان احتمالا کبد چرب هم دارند و اگر سونوگرافی کبد انجام دهند، به احتمال زیاد مشکلات جدی کبدیشان مشخص میشود و یکی از کاندیداهای جدی انجام جراحی هستند.
▪ اگر آقای ناصری وزن کم نکند و به همین روش ادامه دهد، چه مشکلاتی ممکن است برایش به وجود بیاید؟
بیماریهای قلبی- عروقی به سراغشان میآید. همچنین ممکن است قندخونشان بالا برود که شروع بیماری دیابت است چون دچار کبد چرب هستند، این احتمال وجود دارد که به سیروز کبدی مبتلا شوند و تمام این عوامل به شدت میتواند سلامت ایشان را تهدید کند.
▪ توصیه شما به ایشان چیست؟
اینکه به یک متخصص تغذیه مراجعه کنند و قبل از انجام عمل جراحی مقداری از وزن خود را کاهش دهند تا عمل جراحیشان با موفقیت بیشتری انجام شود.
● نگاه متخصص داخلی
کبدچرب خطرناکتر از چاقی است
دکتر ایرج خسرونیا
رییس انجمن متخصصان داخلی کشور، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
آقای ناصری وزن و شاخص توده بدنی (BMI) بیش از حد معمول دارند که ممکن است علت آن پرخوری یا بیماریهای داخلی باشد. اگر چاقی ایشان به علت بیماریهای داخلی باشد، ابتدا باید آزمایشهای غدد انجام بدهند و از نظر هورمون تیرویید و همینطور هورمونهای غده فوقکلیه بررسی شوند. قند خون ایشان نیز باید بررسی شود تا مشخص شود اشکالی در وضعیت غددشان وجود دارد یا نه. سونوگرافی کبد و آزمایشهای کبدی نیز لازم است.
در برخی بیماران به علت استرس و اضطراب، پرخوری و چاقی شایع است و اگر بیمار مشکلی از نظر پرخوری روانی دارد، برای درمان باید تحتنظر روانپزشک قرار گیرد. آزمایشهای قبلی نشان داده آقای ناصری مبتلا به کبد چرب هستند که کبد چرب خطرناکتر از خود چاقی است و ابتدا باید برای درمان آن اقدام کنند.
● نگاه فوقتخصص گوارش
درمانهای تهاجمی چاقی
دکتر شهرام آگاه
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
چاقی یکی از معضلات مهم زندگی امروزی و به شدت رو به افزایش است. طبق آمار، بیش از ۳۰ درصد مردم جامعه ما از چاقی رنج میبرند. چاقی ممکن است متوسط تا شدید باشد و برای افرادی که چاقی متوسط تا شدید دارند، درمانهای متفاوتی موجود است. چاقی در هر حدی که باشد، اولین و اصلیترین درمان آن رژیم غذایی و ورزش است. مطالعهها نشان دادهاند چاقی در افرادی که از مصرف بیش از حد کالری پرهیز میکنند و میزان فعالیت روزانهشان متناسب با کالری دریافتیشان است، اصلا شایع نیست. برخی افراد چاق میگویند زیاد غذا نمیخورند اما باید توجه داشت که علاوه بر حجم و مقدار غذا، نوع آن هم در مقدار کالری دریافتی تاثیر زیادی دارد. مصرف بیش از حد نان، برنج و انواع مواد نشاستهای، خوردن شیرینیها در بین وعدههای غذایی، مصرف فستفود، استفاده از سسها که خود حاوی چربیاند و نوشابهها که کالری فراوان دارند، از عوامل مهم چاقی در جوامع امروز محسوب میشوند.
برای پیشگیری از ابتلا به چاقی، کم کردن قابلتوجه دریافت کالری از طریق موادغذایی و ورزش، افزایش فعالیتهای بدنی ضروری است. در برخی افراد، چاقی به حدی است که علاوه بر ورزش و رژیم غذایی، اقدامهای دیگر مثل بالونگذاری و انواع روشهای جراحی پیشنهاد میشود. ملاک تعیین ضرورت روشهای تهاجمی، اندازهگیری شاخص توده بدنی است که از تقسیم وزن بدن بر اساس کیلوگرم بر قد بر اساس متر به توان۲ محاسبه میشود.اگر شاخص توده بدنی بالای ۳۰ باشد، چاقی قابل توجه است. در مورد بیمارانی که این عدد بالای ۴۰ است، اقدامهای تهاجمی مثل بالونگذاری و جراحی توصیه میشود؛ بهخصوص در افرادی که رژیم غذایی دقیق تحتنظر پزشک در آنها (شامل ۶ ماه رژیم دقیق و مداوم) ۲بار با شکست مواجه شود. در مورد بیمارانی که شاخص توده بدنی بین ۳۵ تا ۴۰ دارند اما دچار عوارض ناشی از چاقی مانند تنگی نفس، فشارخون و دیابت هستند، اقدامهای درمانی توصیه میشود. ۲ گروه از روشهای درمانی تهاجمی بیشتر استفاده میشوند؛ روشهای اندوسکوپیک که متداولترین آنها گذاشتن بالون لاغری داخل معده است. معمولا با آب یا هوا پر و با روش اندوسکوپی داخل معده قرار داده میشوند. این بالونها معمولا بین ۶ ماه تا ۱ سال در معده باقی میمانند و با جلوگیری از پرخوری باعث کاهش وزن میشوند. بالون در بیمارانی که به این درمان خیلی خوب جواب میدهند، تا ۲۵ کیلوگرم کاهش وزن ایجاد میکند و عارضه مهمی ندارد اما ممکن است در برخی موارد نادر تخلیه شود و در جایی از روده گیر کند. از بالون برای افرادی که چاقیشان قابلتوجه نیست، بیمارانی که به هر دلیلی کاندید جراحی نیستند یا تمایلی به جراحی ندارند و بیمارانی با شاخص توده بدنی بین ۳۵ تا ۴۰ استفاده میشود. در مورد کسانی که چاقی بسیار شدید دارند نیز ابتدا توصیه میشود از بالون استفاده کنند تا مقداری از وزن بدنشان کم شود و بعد از آن جراحی انجام گیرد.
یکی دیگر از روشهای درمانی تهاجمی چاقی، جراحی است که یا از طریق جراحی باز انجام میشود یا از طریق جراحی لاپاراسکوپی. یکی از سادهترین جراحیها «گاستریک باندینگ» یا حلقهگذاری است که با روش لاپاراسکوپی روی معده قرار میگیرد و حجم معده کاهش مییابد و خوراک فرد کم میشود. اثر حلقهگذاری شبیه بالونگذاری است و در مواردی که بیمار چاقی کم و متوسط دارد، استفاده میشود. گروه دیگر جراحیها، جراحیهایی هستند که حجم معده را محدود میکنند و معروفترین آنها «گاسترکتومی قسمتی» است. در این روش قسمتی از معده برداشته میشود. به این ترتیب با کاهش شدید حجم معده، خوردن فرد هم کاهش پیدا میکند.
نوع دیگر، «جراحیهای بای پس» هستند. در این روش قسمتی از لوب روده باریک بالا میآید و به معده وصل میشود. این لوب گاهی تا نزدیکی روده بزرگ میرسد. در این روش برای بیمار سوءجذب مصنوعی ایجاد میشود. این سوءجذب مصنوعی به دلیل کاهش جذب مواد غذایی باعث کاهش وزن میشود. در بین روشهایی که گفته شد، بایپس موثرترین روش است که عوارض آن نیز بیشتر از سایر روشهاست. البته اگر بیمار به دقت تحتنظر باشد این عوارض به حداقل خواهد رسید.
مهمترین عارضه بالونگذاری تهوع و استفراغ است که کمکم بیمار به آن عادت میکند. ممکن است بالون سوراخ شود و به روده برسد. برای جلوگیری از این موضوع داخل بالونها مایع رنگی تزریق میشود که در صورت سوراخ شدن و جذب این مایع رنگی و مشاهده آن در ادرار، بالون سوراخشده سریع خارج میشود. در مورد روشهایی مانند «گاسترکتومی قسمتی» به دلیل کاهش حجم معده و عدم تحمل حجم مواد غذایی، تهوع، استفراغ و درد شکم پیش میآید؛ به دلیل کاهش عملکرد کیسه صفرا نیز ممکن است سنگ کیسه صفرا به وجود بیاید، بنابراین باید مطمئن شد که بیمار قبل از جراحی سنگ کیسه صفرا نداشته باشد. احتمال مشاهده این مساله در جراحی بایپس بیشتر است. نرسیدن مواد غذایی به کیسه صفرا و تخلیه نشدن کیسه صفرا باعث افزایش سنگ علامتدار در کیسه صفرا میشود. مهمترین عارضه عمل بایپس، ناشی از سوءجذب موادغذایی به ویژه سوءجذب ویتامینهای محلول در چربی است. بیمار ممکن است دچار اسهال مزمن یا اسهال چرب شود که باید با کنترل و مصرف دارو این عوارض را کاهش داد.
مورد دیگری که در درمان چاقی باید به آن اشاره کرد، قرصهای لاغری است. این قرصها معمولا با روشهایی مثل کاهش اشتها، کاهش جذب بعضی مواد غذایی بهخصوص چربی اثر میکنند. بعضی داروها نیز متابولیسم بدن را افزایش میدهند. داروهای لاغری باید حتما تحتنظر پزشک مصرف شوند و توصیه میشود بیماران از مصرف داروهایی که قانونی تهیه نشدهاند، خودداری کنند. دارو یک درمان کمکی در کنار سایر درمانهاست و به تنهایی کاهش وزن قابلتوجهی ایجاد نمیکند.
هر بیمار برای درمان ابتدا باید دقیق معاینه شود و با توجه به ترکیب و ساختار و اندازههای بدنیاش درمان مناسب را آغاز کند اما به طور کلی در مورد آقای ناصری با توجه به شاخص توده بدنی بالا پس از رژیم غذایی استاندارد، گذاشتن بالون توصیه میشود و پس از آن نیز اگر شرایط لازم برای انجام عمل جراحی داشته باشند، عمل بایپس را به ایشان توصیه میکنم.
