در انتظار دنیا

جهانی شدن و جهانی‌سازی پدیده‌ای چند بُعدی، فرآیندی و چالش‌برانگیز است که نه در یک بُعد خاص، بلکه در ابعاد گوناگون در حال شکل‌گیری و تکوین بوده و ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع بشری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. مهمترین چالش ناشی از پدیده جهانی شدن، شکسته شدن قالب‌های موجود، گسسته شدن انحصارها و پیدایش فضای رقابتی شدید در سطح جهان است و همه نظام‌های اقتصادی و مالی برای تداوم حضور خود در عرصه جهانی‌، ناگزیر خواهند بود در جهت تأمین الزامات رقابتی شدن و کسب مزیت رقابتی لازم تلاش کنند. یکی از پدیده‌های بسیار قابل توجه دهه اخیر در اقتصاد جهانی‌، ادغام رو به تزاید اقتصادها در سطح جهان است. از میان نیروهای ادغام کننده اقتصاد جهانی، می‌توان به تجارت فرامرزی اشاره کرد. فشار ناشی از توسعه تکنولوژی بر فرآیند ‌جهانی شدن در دو دهه گذشته‌، باعث تغییر در ساختار بازارها شده است. ● دلایل اصلی بین‌المللی کردن بورس اوراق بهادار اگر بخواهیم در جهان جایگاه ممتازی داشته باشیم و منابع کافی برای اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ و سرمایه‌گذاری‌های جدید جذب کنیم، بین‌المللی کردن بورس می‌تواند راهگشا باشد. همچنین - به صورتی متقابل - حضور شرکت‌های ایرانی در بورس‌های جهان از چند جهت حایز اهمیت است. با ورود شرکت‌های ایرانی به بورس و بازارهای جهانی، دانش فنی و همچنین سطح بورس، استانداردهای مدیریتی و راهبردی شرکت‌های داخلی افزایش می‌یابد و این امر به افزایش شفافیت و بهبود مدیریت شرکت‌ها خواهد انجامید. این شرکت‌ها به لحاظ تحلیل مالی و مدیریت سرمایه‌گذاری زیر ذره‌بین صدها سرمایه‌گذار از بورس‌های مختلف دنیا خواهند بود و در نهایت، تحلیل جهانی در بهبود کشف قیمت‌ها نقش اساسی خواهند داشت. از لحاظ اقتصاد ملی، مهمترین مزیت ورود به بورس‌های خارجی، دسترسی به منابع مالی بین‌المللی است. الزامات ایجاد بورس بین‌المللی نیازمند توانایی‌های خاص، زیرساخت‌ها و شناخت درست از بازار است. ترکیب صحیحی از عوامل اقتصادی، سیاسی، قانونی، مالیاتی، تکنولوژیکی و جامعه شناختی در شکل‌گیری صحیح و موفق این مدل از بورس‌ها نقش بسیار مهمی دارند. ورود شرکت‌های ایرانی به بورس‌های پورتفولیوی خارجی اگرچه سرمایه‌گذاران خارجی را از حضور در ایران بی‌نیاز می‌کند، ولی در مقابل، هر سرمایه‌گذار خارجی با هر ملیت، نژاد و وابستگی‌های دیگر می‌تواند سهام شرکت‌های ایرانی را در بورس‌های خارجی خریداری کند. در این راستا می‌توان با ارایه راهکارها، زمینه‌های دستیابی به بازارهای سرمایه بین‌المللی را هموار کرد. مهمترین این پیشنهادها موارد زیر را در بر می‌گیرند. ▪ اجازه ورود به خارجیان در بازار اوراق بهادار ایران برای انجام معاملات در این بازار - به صورتی که ورود و خروج سرمایه و انتقال سود سهام در بانک ‌مرکزی ثبت شود - مثبت ارزیابی می‌شود. ▪ امکان خرید سهام شرکت‌ها توسط خارجیان در محدوده درصد معینی که در صنایع مختلف متفاوت خواهد بود، قابل اعمال باشد. به عبارت دیگر، خرید اوراق سهام بنگاه‌ها از درصد معینی از دارایی آنان، در مرحله اول تجاوز نکند و فقط طبق برنامه‌ای که به تصویب بانک مرکزی یا مقام کنترل‌کننده بازار سرمایه خواهد رسید، قابل افــزایش باشد. در این زمینه باید انعطاف لازم با توجه به شرایط بازار سرمایه کشور، در نظر گرفته شود. ▪ از آنجا که کشــورمان بــرای توسعه اقتصــادی خود به جذب سرمایه‌گذاری مستقیم (FDI) نیازمند است، جریان سرمایه در بازار اوراق بهادار در کوتاه‌مدت کمک چندانی به توسعه اقتصادی کشور نخواهد کرد، لیکن تأثیر مهم آن، کاهش هزینه ریسک و در نهایت، کاهش هزینه دسترسی به سرمایه خواهد بود که در موقعیت فعلی برای ایجـاد انگیزه برای سرمایه‌گذاری در کشور از اهمیت زیادی برخوردار است‌. ▪ در بلندمدت، آزادسازی بازار سرمایه از ضروریات آزادسازی اقتصاد کشور خواهد بود. ▪ باتوجه به این که آزادسازی بازار سرمایه در کشور بسیار حساس است، تدوین برنامه‌ای برای اجرای این مهم و کنترل بازار سرمایه و تنظیم بازار اوراق بهادار ضروری است . ▪ ایجاد بازارهای اولیه برای جمع‌آوری سرمایه توسط سرمایه‌گذاران، اهمیت بسیار دارد. بدون ایجاد بازار اولیه، تأمین مالی از اوراق بهادار، عملاً غیرممکن خواهد بود. جهانی شدن چه ضرورتی تاریخی و خودجوش باشد و چه پروژه‌ای برنامه‌ریزی شده و تحمیلی، واقعیتی است که پیش روی جهانیان قرار دارد و فرصت بازیگری در این میدان به روی همه جوامع باز است. در این میدان، هم فرصت فراوان است هم خطر. هر جامعه که توانایی به خدمت گرفتن ابزارهای موجود و استعدادهای بالقوه خود را در چارچـوب مرزهای ملی داشتـه باشد و شیوه بـه کارگیری آن را در رابطه با دیگر کشــورها به گونه‌ای سازگار با شرایط و مقتضیات جهان قرن بیست و یکم بداند، قابلیت بازیگری موفقیت‌آمیز در این میدان را خواهد داشت. در حال حاضر، بازار سرمایه ایران بایستی نقش مناسب و شایسته‌ای در تأمین مالی سرمایه‌گذاری‌ها ایفا کند و در صورت بی‌توجهی به این بخش، نباید انتظار داشته باشیم سیاست‌های کلی اصل چهل‌ و چهارم قانون اساسی به گونه‌ای مناسب اجرا شوند. بازارهای سرمایه بسیار شناور و سیال‌اند و بحران در هر بخش کشور و یا از کشوری خارجی می‌تواند به راحتی به کشور دیگر منتقل شود. در سطح خُرد، بازارهای اوراق بهادار هنوز نیازمند ساختارهای مالی و قانونی بهتر هستند و بسیاری از بازارهای مالی در کشورهای درحال توسعه و از جمله ایران نیاز به بهبود دارند. بنابراین، هدف ما در بورس اوراق بهادار باید تقویت ارتباط با بورس‌های دیگر دنیا باشد تا با آنها فعالیت‌های مشترک داشته و سعی کنیم به مقررات و شیوه‌های نظارتی آنها نزدیک شویم. همچنین بهتر است بازارها از کارآمدی لازم برخوردار باشند، زیرا در بازارهای مالی کارآمد، قیمت‌ها بازتابی از کل اطلاعات گردآوری شده به‌ وسیله همه دست‌اندرکاران بازار است. در نهایت می‌توان گفت لازم است در بازار سرمایه ایران، اقدامات زیر صورت پذیرد: حذف تشریفات غیرضروری، تشدید روند نهادی شدن بازار مالی، ایجاد ابزارهای مالی بازارساز در بازار سرمایه کشور، پیشرفت تکنولوژی و ابزارهای اطلاع‌رسانی برای استفاده‌کنندگان و سرمایه‌گذاران بالفعل وبالقوه، نوین‌سازی بیمه و ابزارهای کاهش خطر برای سرمایه‌گذاران، ایجاد بازارگردان‌ها و توسعه آنها در بازار بورس، توسعه سبدگردان‌ها در بورس، بین‌المللی نمودن شرکت‌های تأمین سرمایه، ایجاد فرهنگ پس‌انداز و سرمایه‌گذاری بر روی آن در بازار سرمایه ایران.