دیابت علیه بارداری

دیابت دوران بارداری، از آن مشکلاتی است که اگرچه اغلب اوقات، گذرا و مقطعی است؛ ولی عدم کنترل آن می‌تواند موجب بروز عوارض جدی برای مادر و نوزاد شود. از سوی دیگر، این اختلال که معمولا از نیمه دوم دوران بارداری بروز می‌کند، برای برخی از خانم‌های باردار به شکل کابوس درمی‌آید؛ در حالی که کنترل آن کار چندان پیچیده‌ای نیست. با دکتر اکبر سلطانی، فوق‌تخصص غدد و متابولیسم و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در همین رابطه گفتگویی انجام داده‌ایم..... ▪ شاید به عنوان اولین پرسش، بهتر باشد درباره نحوه بروز دیابت بارداری و چگونگی روند آن توضیح دهید؟ ـ بله؛ دیابت دوران بارداری یک‌جور اختلال تحمل انسولین است که در دوران بارداری، فرد را درگیر می‌کند. این اختلال به دلیل تغییرات هورمونی به وجود آمده در این دوران حاصل می‌شود. برخی هورمون‌هایی که در دوران بارداری از جفت ترشح می‌شوند، عمل عکس انسولین را انجام می‌دهند و موجب تاثیر کمتر انسولین، در کنترل قندخون می‌گردند. ▪ شیوع این اختلال چقدر است؟ ـ شیوع این بیماری در نقاط مختلف دنیا متفاوت است ولی در کل به طور متوسط بین ۲ تا ۱۵ درصد خانم‌های باردار را درگیر می‌کند. در کشور ما نیز آمار نشان می‌دهد که حدود ۵ درصد بارداری‌ها به دیابت دوران بارداری منجر می‌شوند. البته باید به این نکته هم توجه داشت که طول مدت بارداری در بروز دیابت دوران بارداری موثر است. به همین دلیل، به خانم‌های باردار توصیه می‌کنم که از هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری، نسبت به تعیین میزان قند خون و تحمل انسولین اقدام کنند. ▪ دیابت دوران بارداری چه عوارضی را برای مادر و جنین به دنبال خواهد داشت؟ ـ این بیماری در صورتی که به موقع تشخیص داده شود و تحت کنترل درآید، مشکل و عارضه خاصی را نخواهد داشت ولی در صورتی که به آن بی‌توجهی شود، بسته به اینکه در ابتدای دوران بارداری بروز کرده یا در انتهای آن عوارض گوناگونی را می‌تواند برای مادر و نوزاد ایجاد کند. در صورتی که دیابت در هفته‌های اولیه بارداری حادث شده باشد، می‌تواند موجب اختلال در تشکیل اندام‌های جنین شود. تشکیل اندام‌هایی مثل قلب و کلیه و همچنین تکامل سیستم عصبی در این مقطع دچار اختلال می‌شوند. در ماه‌های پایانی بارداری نیز افزایش قندخون و بروز دیابت دوران بارداری می‌تواند موجب بروز مشکلات دیگری از قبیل ماکروزومی (بزرگ بودن جنین)، افزایش مایع آمونیوتیک (مایعی که در آن شناور است)، مرگ جنین یا مادر، تروما (آسیب)‌های هنگام زایمان، زردی نوزاد، کاهش قندخون، کاهش کلسیم و تشنج نوزاد شود. ▪ یعنی دیابت دوران بارداری فقط محدود به هفته‌های پایانی این دوران نیست؟ ـ نه؛ البته باید به این نکته هم توجه داشت که در این رابطه، دو مقوله مجزا وجود دارد. یکی دیابت بارداری و دیگری دیابت و بارداری. نوع دوم در مورد افرادی است که پیش از بارداری نیز مبتلا به دیابت هستند. در این افراد، افزایش میزان قندخون در هفته‌های اول بارداری وجود دارد و فرد باید از همان روزهای نخست در پی کنترل آن باشد. ▪ چه‌طور می‌توان به وجود این عارضه پی برد؟ ـ دیابت دوران بارداری، علایم خاصی ندارد و راه تشخیص وجود آن انجام آزمایش است. برای پی بردن به وجود داشتن یا وجود نداشتن دیابت دوران بارداری، برخلاف دیابت نمی‌توان تنها به انجام آزمایش قند ناشتا اکتفا کرد و باید حتما تست تحمل گلوکز انجام شود. ▪ استانداردهای موجود برای قندخون، چه مقادیری هستند؟ ـ طبق آخرین دستورالعمل‌‌های ارایه شده برای سال ۲۰۱۰ میلادی به خانم‌های باردار پیشنهاد شده است که میزان قندخون خود را در حالت ناشتا در حدود ۹۰ و در دیگر ساعت‌ها پایین‌تر از ۱۲۰ نگه دارند که البته این میزان در سال‌های گذشته از این حد بالاتر بود و طبق تحقیقات جدید به این مقادیر کاهش پیدا کرده است. ▪ آقای دکتر! در مقاله‌ای که جدیدا در مجله «مراقبت از دیابت» به چاپ رسیده، مقادیر نرمال قندخون در دوران بارداری را بار دیگر کاهش داده‌اند. به نظر شما، این تغییرات به چه دلیلی صورت می‌گیرد؟ ـ این اتفاقی است که در مورد تمام یافته‌های پزشکی ممکن است اتفاق بیفتد. تحقیقات جدید نشان داده، برای مادران بارداری که قندخون آنها در حدود استانداردهای قبلی بود، همچنان گاهی اوقات عوارض مربوط به دیابت بارداری وجود داشت. به همین دلیل استانداردهای جدیدی برای آن تعریف شد. در مورد میزان قند خون ناشتا (FBS) هم شرایطی به همین شکل وجود داشت. به این ترتیب که میزان طبیعی قندخون ناشتا تا ۱۱۰ در نظر گرفته می‌شد ولی تحقیقات نشان دادند که قندخون بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ نیز می‌تواند برای فرد ایجاد عارضه کند. به همین دلیل مقادیر نرمال قندخون ناشتا به ۱۰۰ کاهش یافت. ▪ آیا برای مادران مبتلا به دیابت دوران بارداری آزمایش‌های دیگری نیز لازم است؟ ـ بله؛ این افراد برای اطلاع از سلامتی خود و نوزاد خود لازم است آزمایش‌هایی مثل تیرویید، حرکات قلب جنین و سلامت جنین را انجام دهند تا از عوارض احتمالی آنها جلوگیری کنند. این آزمایش‌ها برای مادرانی که سابقه دیابت در خانواده خود دارند، چاق هستند یا در زایمان‌های قبلی دچار مشکل شده‌اند نیز ضرورت دارند. ▪ یکی از مواردی که برای خانم‌های باردار مطرح است این است که آیا دیابت دوران بارداری پس از زایمان به حالت عادی باز خواهد گشت یا خیر؟ ـ در اغلب موارد، پس از زایمان، این اختلال هم از بین خواهد رفت ولی خانواده‌ها برای اطمینان از این موضوع می‌توانند ۶ تا ۸ هفته پس از زایمان مجددا تست تحمل گلوکز را انجام دهند. البته باید به این نکته هم توجه داشت که مادرانی که در دوران بارداری دچار اختلال دیابت دوران بارداری می‌شوند، احتمالا برای دیابت هم مستعد هستند و باید در این مورد نیز گوش به زنگ باشند.