دیابت نوعی بیماری است که به علت نانوانی بدن برای تولید یا مصرف قند ایجاد می شود . انسولین ماده ای است که در بدن توسط لوزالمعده تولید می گردد و باعث می شود قند یا به عبارتی مهمترین منبع انرژی بدن مورد استفاده قرار گیرد .
هنگام مسافرت به علت تغییر برنامه های روزانه کسب آمادگی لازم برای پیشگیری از مشکلات احتمالی ضروری است . بیماران با برنامه ریزی مناسب و رعایت نکات پیشنهادی می توانند مسافرت خود را مانند دیگر افراد خانواده سپری سازند .
با توجه به استرس های مسافرت ، تغییر میزان فعالیت و نیز تغییر عادات زندگی و نوع تغذیه ،به بیماران دیابتی به ویژه در نوع وابسته به انسولین توصیه می شود که دستگاه سنجش قند خون ویا نوارهای سنجش قند و کتون ادرار را به همراه داشته باشند و با فواصل کمتری نسبت به روزهای عادی قند خون خود را بررسی نمایند . در غیر اینصورت بهتر است در اولین فرصت ممکن در سفر به آزمایشگاه مراجعه و نسبت به اندازه گیری قند خون اقدام نمایند . به همراه داشتن کارت هویت بیماری ، که بیانگر دیابتی بودن شخص باشد ، برای تمام بیماران ضروری است . این کارت باید حاوی اطلاعاتی مبنی بر نوع درمان و شماره تماس در موارد فوریتی ( اورژانس باشد .
● وسایل مورد نیاز هنگام مسافرت
۱) انسولین مورد نیاز و قرص مصرفی برای تمام مدت سفر
۲) سرنگ های تزریق انسولین
۳) در صورتی که گلوکومتر دارید ، لانست ( تیغ مخصوص ) برای نمونه گیری و نوارهای آزمایش قند خون
۴) نوارهای آزمایش قند و کتون ادرار
۵) قند حبه ای ، نبات ، بیسکویت و آب میوه برای درمان کاهش احتمالی قند خون
۶) میان وعده های مناسب برای چند روز ( مانند میوه و ساندویچ های کوچک )
۷) سایر داروهای مصرفی
همیشه مقداری انسولین و قرص خود را به صورت اضافی در جای جداگانه ای همراه داشته باشید تا درصورت گم شدن سایر وسایل دچار مشکل نشوید . در صورتی که در طی سفر دچار تهوع و استفراغ ( بیماری حرکت ) می شوید . از پزشک خود بخواهید داروی لازم را برایتان تجویز کند .
● نگهداری و حمل انسولین در مسافرت
انسولین را تا یک ماه در دمای طبیعی اتاق می توان نگهداری کرد . از این رو در سفر به مناطق معتدل نیازی به نگهداری انسولین در یخچال نیست . طی مسافرت مراقب باشید که شیشه انسولین در معرض نورمستقیم آفتاب قرار نگیرد . از قرار دادن آن پشت شیشه عقب اتومبیل یا کنار پنجره آفتاب گیر خودداری کنید . بهتر است انسولین در تاریکی نگهداری شود .
انسولین در اثر حرارت زیاد یا یخ زدن صدمه می بیند ، به همین علت نباید انسولین نباید در قسمت جایخی یخچال قرار داده شود .
در صورت فاسد شدن انسولین ، نوع شفاف آن ( کریستال ) کدر می شود و نوع شیری رنگ ( ان پی اچ ) نیز یکنواختی خود را از دست می دهد و به صورت دانه دانه با دیواره شیشه می چسبد . اگر انسولین در معرض نور خورشید قرار گرفته باشد ، گاه تغییر رنگ قهوه ای نشان می دهد که در این موارد نباید از آن استفاده کنید .
طی مسافرت بهتر است انسولین را در کیف دستی خود حمل کنید نه در چمدانی که به قسمت بار می سپارید این نکته به ویژه در مسافرت با هواپیما اهمیت دارد ؛ زیرا که در ارتفاع بالا ممکن است انسولین در قسمت بار هواپیما یخ بزند .
● تغذیه
ورزش یا افزایش سایر فعالیتها طی سفر ممکن است باعث کاهش قند خون شود . از سوی دیگر تنش ( استرس ) ، نشستن طولانی و عدم فعالیت در مسافرت ممکن است باعث افزایش قند خون گردد . در صورت امکان قند خون را با فواصل کمتری وارسی (چک ) کنید .
مقادیر زیادی غذاهای حاوی کربوهیدرات را به صورت بسته بندی در کیف دستی خود داشته باشید به گونه ای که به راحتی در دسترس باشد . به خاطر داشته باشید که همیشه مسافرت طبق برنامه پیش نمی رود . ممکن است ساعتها در ترافیک بمانید یا دچار مشکلات دیگر در جاده شوید ویا قطار ، کشتی یا هواپیمای شما تأخیر داشته باشد و یا ممکن است مغازه یا رستوران مناسبی پیدا نکنید ؛ بنابراین هر چه میان وعده های مناسب با خود بردارید کمتر دچار عارضه خواهید شد .
در بیشتر کشورها چای ،قهوه و شیشه های آب نوشیدنی در دسترس هستند . از مصرف نوشیدنی های شیرین شده جز در مواقع افت قند خون خودداری کنید .
در مسافرت با کشتی هواپیما بهتر است از غذای معمولی استفاده کنید و درخواست غذای دیابتی ننمایید زیرا غذای معمولی اغلب مناسب بوده ، در حالی که غذای دیابتی ممکن است کربوهیدارت کمی داشته باشد .
● مراقبت از پاها
در صورتی که خونرسانی به پاها خوب بوده و مشکل خاصی ندارید کافی است فقط به صورت روزانه پاهایتان را وارسی کنید . اگر قصد دارید برای مسافرت کفش جدیدی بخرید ، مواظب باشید که کاملاً راحت و اندازه باشد و قبل از شروع مسافرت آن را امتحان کنید . از پا برهنه راه رفتن بپرهیزید . در کنار دریا از دمپایی پلاستیکی استفاده کنید و در هنگام شنا جورابهای شنا بپوشید . از آفتاب سوختگی به ویژه در پا جلوگیری کنید .
اگر پاهایتان اختلال خونرسانی داشته یا احساس بی حسی دارید علاوه بر رعایت نکات فوق به خاطر داشته باشید که :
اگر پوستتان خشک است از کرم مرطوب کننده استفاده کنید ؛ به پاشنه پاها دقت خاصی داشته باشید ؛ اگر پاهایتان عرق می کنند ، با دستمال یا پنبه آنها را خشک کنید ؛ بعد از شنا نیز پاها را خشک نمایید ( به ویژه لای انگشتان را ) . هر روز پاهایتان را از نظر وجود زخم ، تورم یا تغییر رنگ معاینه کنید . در صورت وجود هر مشکلی به پزشک مراجعه نمایید . هر تاول کوچک ، بریدگی یا خراشیدگی را با ماده ضدعفونی کننده تمیز و پانسمان کنید .
● مسافرت به مناطق خیلی گرم
در مسافرت به مناطق خیلی گرم بهتر است انسولین در یخچال نگهداری شود . طی مسافرت به مناطق خیلی گرم از کیسه یخ و یا فلاسک حاوی یخ استفاده نمایید . در این موارد از تماس مستقیم انسولین با یخ جلوگیری کنید . می توانید شیشه انسولین را از جعبه مقوایی خارج و در یک پارچه مرطوب بپیچید . در صورت عدم دسترسی به این وسایل انسولین را در پارچه خیسی گذاشته و با خود حمل کنید . اما به خاطر داشته باشید حتی در مناطق خیلی گرم می توان انسولین را تا شش ماه نگهداری کرد . اما ممکن است اثر دارو کاهش یابد که در این صورت با اندازهگیری قند خون می توانید به اثر انسولین مصرفی پی ببرید .
در آب و هوای خیلی گرم انسولین از محل تزریق سریعتر جذب می شود ، از این باعث افت قند خون می گردد ؛ بنابراین قند خون خود را به طور مرتب وارسی کنید . هیچگاه مدت طولانی در آفتاب نمانید .
دراز کشیدن طولانی در ساحل آفتابی ممکن است قند خونتان را بالا ببرد . اگر قند خونتان بالاست ، ممکن است با حضور در یک منطقه گرم سریع آب بدن خود را از دست بدهید . از این رو حتماً مقدار زیادی مایعات غیرشیرین بنوشید . جهت جلوگیری از آفتاب سوختگی ، از کرم های ضدآفتاب استفاده نمایید .
● مسافرت به مناطق خیلی سرد
در آب و هوای خیلی سرد ، انسولین کندتر جذب می شود . انرژی مورد استفاده در هنگام لرزیدن در هوای سرد باعث افت قند خون می شود .
اگر در آب و هوای سرد قرار گرفتید و اشکال خونرسانی یا بی حسی در پا پیدا کردید حتماً مراقب یخ زدگی باشید . نوارهای آزمایش قند خون را در دمای اتاق قرار دهید چرا که در هوای سرد ممکن است قند خون را به طور کاذب کمتر از معمول نشان ندهند .
● مسافرت به دیگر کشورها
مسافرت به کشورهای شمال یا جنوب ایران ( از جمله عربستان ) مشکل خاصی ایجاد نمی نماید اما در مسافرت به شرق یا غرب به دلیل تغییر ساعات روز ، باید مصرف انسولین و قرص در صورت لزوم تغییر یابد .
در صورتی که اختلاف ساعت کشور مقصد با کشور خودمان کمتر از ۴ ساعت باشد ( از جمله سفر به کشورهای همسایه ، کشورهای اروپایی مانند فرانسه ، آلمان و … ) به تغییر خاصی نیاز نیست .
دقت کنید که در مسافرت به شرق روزها کوتاهتر می شود و مقدار انسولین و کربوهیدارت مورد نیاز کاهش می یابد اما در مسافرت به غرب طولانی تر می گردد و ممکن است شما به وعده غذای اضافی و انسولین بیشتری نیازمند باشید .
اغلب غذاهایی که در هواپیما داده می شود کافی است ولی بهتر است چند میان وعده همراه داشته باشید تا در صورت تأخیر در زمان ارائه غذا ، آنها را مصرف نمایید .
● بیمار شدن حین مسافرت
در صورت بروز بیماری حاد ممکن است قند خون افزایش یابد ، بنابراین در این موارد اندازه گیری قند خون ضروری است . اگر بیماری شما روز طول کشیده یا همراه با استفراغ و اسهال باشد ، ممکن است نیازمند تغییر درمان قبلی یا داروهای اضافی باشید . در این موارد حتماً کتون ادرار را نیز ( اگر وابسته به انسولین هستید ) بررسی کنید . در صورت وجود کتون در ادرار ، سریع به پزشک مراجعه نمایید . در صورت وجود بی اشتهایی و یا استفراغ ، مواد غذایی را به صورت مایعاتی مانند سوپ ، آب میوه یا شیر جایگزین کنید تا دچار کاهش قند خون نشوید . برای جلوگیری از اتلاف آب بدن مقدار فراوانی مایعات بدون قند بنوشید .
رانندگی و دیابت
در مورد رانندگی بیماران دیابتی منعی وجود ندارد اما به منظور حفظ سلامت خودتان و نیز افراد جامعه رعایت نکات زیر ضروری است :
۱) هنگام دریافت گواهینامه رانندگی ، حتماً بیماری خود را ذکر کنید ، همچنین در زمان بیمه کردن خوروی خود ، طرف قرار داد بیمه را نیز از این امر مطلع سازید .
۲) بیماران دیابتی وابسته به انسولین نمی توانند به عنوان راننده تاکسی ، اتوبوس و نیز به عنوان راننده ماشین های سنگین فعالیت نمایند .
۳) مراقبت های لازم برای پیشگیر یاز کاهش قند خون طی رانندگی را رعایت کنید .
۴) بیماران دیابتی در موارد زیر نمی توانند رانندگی کنند :
ـ حملات شدید یا مکرر افت قند خون
ـ نداشتن علامتهای هشداردهنده افت قند خون
ـ عدم توانایی در درمان سریع افت قند خون یا عدم مراجعه منظم به پزشک جهت کنترل قند خون
ـ آسیب های چشمی ناشی از دیابت مانند کاهش دید
ـ آسیب شدید عصبی ناشی از دیابت
▪ به منظور پیشگیری از افت قند خون حین رانندگی ، رعایت نکات زیر توصیه می شود ؛
۱) اگر انسولین مصرف می کنید قبل از شروع رانندگی ، غذا یا میان وعده خود را مصرف نمایید و در صورت امکان ( در دسترس داشتن گلوکومتر ) قند خونتان را بررسی کنید .
۲) در مسافرتهای طولانی هر دو ساعت توقف کنید و میان وعده خود را مصرف نمایید .
۳) هیچگاه در زمانی که وضعیت کنترل قند خونتان ثابت نیست رانندگی نکنید . پس از انجام ورزش یا فعالیت جسمی بیش از معمول که قند خون پایین می افتد یا هنگام غروب که از محل کار برمی گردید ، نمونه چنین زمانهایی هستند .
۴) هیچگاه عجله نکنید .
۵) همیشه در اتومبیل خود مواد غذایی مانند قند ، نبات ، بیسکویت یا آب میوه داشته باشید .
۶) هر گاه متوجه نخستین علامتهای کاهش قند خون شدید ، به سرعت توقف کنید و مواد غذایی کافی میل نمایید تا علامتها از بین بروند . طی این مدت از خودروی خود خارج نشوید.
۷) پس از اطمینان کامل از بهبود حالتان رانندگی را ادامه دهید ( حداقل ۰۲ دقیقه بعد یا پس از رسیدن قند خون به بالای ۰۱۱ میلی گرم در دسی لیتر )
۸) هیچگاه قبل یا طی رانندگی الکل ننوشید . مصرف الکل علاوه بر کاهش تمرکز در تمام افراد، در فرد دیابتی میتواند افت شدید قند خون ایجاد نماید.
