دیوار حایل دبستان و دبیرستان فروریخت!

اخیرا شاهد اتخاذ تصمیم مهمی از سوی وزارت آموزش و پرورش بودیم.تصمیمی که می تواند ساختارهای آموزشی کشور را دستخوش تحولی تازه سازد. براساس مصوبه اخیر شورای عالی آموزش و پرورش که با حضور رئیس جمهور برگزار شد، مقطع راهنمایی از نظام آموزش و پرورش حذف و نظام آموزش و پرورش به دو مقطع۶ساله ابتدایی و۶ ساله متوسطه تقسیم بندی خواهد شد. بر اساس مصوبه اخیر همچنین دوره پیش دبستانی به آموزش و پرورش رسمی کشور باز می گردد و مقطع ابتدایی به شش سال افزایش می یابد. از دیگر آثار تصویب این مصوبه آن است که دوره پیش دانشگاهی نیز در قالب شش ساله مقطع متوسطه قرار می گیرد. اجرای این طرح در یک دوره سه ساله شکل خواهد گرفت و زمان آغاز اجرای این طرح نیز در جلسات آینده شورای عالی آموزش و پرورش مصوب خواهد شد.حمید رضا حاج بابایی وزیر آموزش و پرورش نیز اظهار نموده است که برنامه ریزی برای اجرایی شدن این طرح نیز در جلسات شورای عالی آموزش و پرورش بررسی و تصویب خواهد شد. البته در خصوص مفید یا غیر مفید بودن این تاثیرگذاری از هم اکنون نمی توان قضاوت نمود زیرا این ،هنر هدایت این تحول است که ضعف یا کارآمدی آن را تعیین می کند.در این خصوص نظرات مختلفی وجود دارد که هر دو از ابعاد مختلفی قابل توجه هستند. برخی کارشناسان مسائل آموزشی معتقدند که سیستم آموزشی هر قدر ساده تر باشد بازدهی آن نیز بیشتر است و حذف مقطع راهنمایی یک امر درست و واجب برای نظام آموزشی بود.بر این اساس وجود مقطعی به نام راهنمایی در بین دبستان و راهنمایی می تواند بر پیچیدگی های سیستم آموزشی بیفزاید و هزینه های زیادی را نیز بر بدنه این وزارتخانه تحمیل نمایند.از سوی دیگر،گذراندن دوازده سال تحصیل در سه مقطع و تنوع درسها می تواند برای دانش آموزان خسته کننده شود،ضمن اینکه برخی مندرجات دروس راهنمایی عملا در دوران دبیرستان تکرار می شود و در طول سالهای اخیر نیز عملا تفکیکی میان آنها صورت نگرفته است.همین مسئله منجر به خلط مرزهای آموزشی دبیرستان و راهنمایی طی سالیان اخیر شده بود. در هر حال برخی کارشناسان آموزشی معتقدند اینکه در سیستم آموزشی کنونی دانش آموزان از مقطع ابتدایی به راهنمایی و از آنجا به دبیرستان می روند پاسخگوی نیازهای دانش آموزان نیست و این سیستم آموزشی در عین پیچیده بودن پویا نیست.از این حیث موافقان پیشنهاد شورای عالی آموزش و پرورش معتقدند که حذف مقطع راهنمایی نه تنها ضرری ندارد بلکه می تواند کاستی هایی موجود در زمینه آموزشی دانش آموزان را برطرف کند. به هر حال می توان ظرفیتهای تعبیه شده در دوران راهنمایی را صرف آموزش بهتر و پیوسته تر در دوران دبستان و دبیرستان نمود.گذراندن دروس در دو مقطع نسبت به گذراندن همان دروس در عرض سه مقطع از این حیث مفید تر و موثر تر خواهد بود.بنابر این حذف مقطع راهنمایی از مقاطع تحصیلی می تواند در آرامش روحی و روانی دانش آموزان و پیشرفت آنها در تحصیل بسیار نقش آفرینی کند. اما در برابر نظرات دیگری نیز وجود دارد.برخی معتقدند که دوران رهنمایی عملا دورانی است که در آن دانش آموز به یکباره از محیط دبستان وارد محیط دبیرستان نمی شود و عملا دورانی سه ساله را برای خود تعریف می نماید،دورانی که در آن می تواند خود را برای ورودی موثر تر به دوران دبیرستان آماده نماید.البته این استدلال در نگاه نخست صحیح به نظر می رسد اما نکاتی نیز در پاسخ به آن وجود دارد: واقعیت امر این است که اساسا نیازی ندارد که دانش آموز دبستان سه سال فرصت را برای ورود به دوران دبیرستان در مقطعی دیگر صرف نماید.در ضمن تجربه نشان می دهد که انرژی صرف شده توسط دانش آموز جهت وفق دادن خود با محیط راهنمایی به اندازه ای است که عملا وی را از هدف بزرگتر،یعنی یادگیری پیچ و خم های حضور در مقطع دبیرستان محروم می سازد.بنابر این به صورت تجربی این استدلال را می توان ابطال نمود.از سوی دیگر،”مشاوره”اصلی ترین فاکتوری است که می توان با استناد به آن دانش آموزان را آماده ورود از مقطع دبستان به مقطع دبیرستان نمود.در صورتی که این مشاوره در طول شش سال دبستان به صورتی هدفمند صورت گیرد،دانش آموز هیچ گاه به لحاظ ذهنی با محیط دبیرستان بیگانه نخواهد بود.بیگانگی آموزشی معلول فقدان مشاوره است بنابر این اگر مشاوره به صورتی مناسب صورت گیرد،دیگر نیازی به ایجاد مقطعی ثالث میان دبستان و دبیرستان نیست. سعد الله نصیری عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی در این خصوص به نکات قابل تاملی اشاره می کند: “ مقطع ابتدایی رسالت مشاوره و راهنمایی مناسب دانش آموزان را برای انتخاب درست مسیر زندگی در آینده دنبال می کرد که عملا چنین امری محقق نشده است. با ورود مقطع راهنمایی به سیستم آموزشی یک سیستم پیچیده جایگزین سیستم ساده آموزشی شد که هدف مشخصی را دنبال نمی کرد و لطمات فراوانی را به نظام آموزشی وارد کرد. در سیستم کنونی در مقطع پیش دانشگاهی هم دانش آموزان همان دروس مقطع متوسطه را مجددا می خواندند و در این مقطع زمان آنها به بطالت سپری می شد و هیچ کارایی نداشت. در مقطع راهنمایی به هیچ یک از اهدافمان نرسیدیم و حذف آن از مقاطع تحصیلی کار معقول و درستی است. حذف مقطع راهنمایی از مقاطع تحصیلی می تواند در آرامش روحی و روانی دانش آموزان و پیشرفت آنها در تحصیل بسیار نقش آفرینی کند” همان گونه که از این اظهارات بر می آید،مرور مجدد دروس که بسیاری از آنها دروس حفظی بوده یا دروسی جهت یادآوری مطالب قبلی هستند بر کارآمدی نظام آموزشی تاثیر معکوس می گذارد. حذف مقطع راهنمایی تنها در صورتی موفق خواهد بود که پس از آن آموزشهای کاربردی،مشاوره مستمر و اصلاح ساختار آموزشی با شدت و حدت بیشتری دنبال شود.مسلما حذف مقطع راهنمایی فضای مناسبی را در این خصوص می گشاید اما این همه مسیر طی شده نیست و نخواهد بود!فروریختن دیوار حایل بین دبستان و دبیرستان تنها مقدمه ای جهت برداشتن گامهای آموزشی موثر محسوب می شود.مقدمه ای که می توان از آن بهترین نتیجه ها را گرفت و یا بالعکس،در سایه عملکرد و مدیریت نادرست سخت ترین ضربه ها را از این ناحیه متحمل گردید.