دیابت، چربی و فشارخون. آنهایی که حتی آشنایی مختصری با علوم پزشکی داشته باشند به خوبی میدانند که این مثلث خطرناک میتواند خود به عنوان عاملی برای تشدید سایر بیماریها عمل کند...
دکتر منوچهر جزایری، استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران این رابطه را بیشتر برایمان روشن میکنند.
▪ آقای دکتر! اگر موافق باشید، برای بررسی این رابطه سهگانه از فشارخون شروع کنیم.
- بیماری فشارخون، یکی از شایعترین بیماریهای مربوط به شیوه غلط زندگی است. همچنین فشارخون، یکی از بیماریهای معروف به قاتل خاموش است، مانند دیابت نوع۲ وچاقی و فشارخون بالا، هم شایع است هم موذی. ممکن است سالها، بیسرو صدا و موذیانه و مخفیانه در حال پیشرفت باشد و به قلب و کلیه و مغز و چشم و سایر اعضا آسیب برساند ولی هیچ علامت و نشانهای از خود بروز ندهد. بنابراین تنها راه کشف و تشخیص فشارخون، چک کردن منظم آن است. بیماران دیابتی همواره در طول عمر خود در معرض پرفشاری خون هستند. بیش از ۵۰ درصد مبتلایان به دیابت نوع۲ به بیماری فشارخون مبتلا هستند. در مبتلایان به دیابت نوع یک، این درصد، در ابتدا و در سنین پایین به مراتب کمتر است و تدریجا با افزایش سن، بیشتر میشود. فشارخون بالا، دیابت را تشدید و دیابت، فشارخون را بدتر میکند و به این ترتیب یک دور باطل بین این دو بیماری برقرار میشود و تنها راه کنترل این دو، درمان توأمان و همزمان آنهاست. هر چه فشارخون بیمار دیابتی، بهتر کنترل شود، خطر بروز سکتههای قلبی و مغزی، ضایعات چشمی و کلیوی و عروقی و اعصاب محیطی در او کمتر میشود و برعکس.
▪ چه علتهایی را میتوان برای فشارخون بالا یا به اصطلاح پرفشاری خون بیان کرد؟
- مکانیسم دقیق پرفشاری خون هنوز به طور دقیق روشن نیست. برخی عوامل خطرساز عبارتند از: سن بالا، جنسیت، ژن، وراثت و نژاد. این عوامل اجتنابناپذیرند و نمیتوان در آنها مداخله کرد. زنها قبل از سن یائسگی، کمتر از مردها و بعد از یائسگی، بیشتر از مردها، در معرض فشارخون بالا هستند. فشارخون بالا، در سیاهپوستان شایعتر و شدیدتر است. بعضی عوامل خطرساز، برعکس، قابل پیشگیری هستند مانند: چاقی (مادر دیابت و فشارخون)، عدم تحرک جسمانی، سیگار یا قلیان، الکل، استرسها، ضربات عاطفی و تنشها و هیجانات و حرصوجوشخوردنها و بلندپروازیهای غیرمنطقی، مصرف زیاد نمک و دیابت. (۳ گرد سفید ۳ قاتل انسانها هستند: نمک، شکر و آن گرد سفید خانمانسوز). این عوامل خطرساز را میتوان با مداخله در شیوه زندگی برطرف کرد.
▪ سرانجام به درمان فشارخون میرسیم...
- فراموش نکنید که بیماری فشارخون از گروه بیماریهایی است که قابلعلاج نیستند ولی قابلدرمانند. بیماری فشارخون مانند دیابت و سایر امراض غیرواگیر باید مدیریت و کنترل شود. تا زمانی که فشارخون و قند خود را پایش، کنترل و مدیریت و داروهای ضدفشارخون و ضددیابت را مرتبا مصرف میکنید، اصلا جای نگرانی نیست. شما میتوانید با مهار و کنترل این دو بیماری موذی، یک عمر طبیعی و طولانی داشته باشید. داروی ضدفشارخون را پزشک برایتان تجویز میکند و ذکر نام آنها در این مطلب لازم نیست. اما چند توصیه زیر به شما کمک خواهد کرد تا فشارخونتان کنترل و نیاز شما به دارو کمتر شود:
الف) ورزش یا تحرک فیزیکی را متناسب با سن خود، به طور روزانه، فراموش نکنید.
ب) وزنتان را در حد مطلوب حفظ کنید.
ج) سیگار، الکل، دخانیات، هر نوع دود و به هر شکل آن، هر نوع ماده مخدر، قدیم یا نوع مدرن آن، را سریعا و برای همیشه، کنار بگذارید.
د) مصرف نمک را محدود کنید به یک تا یک و نیم قاشق چایخوری در روز.
ه) از مصرف سبزی و میوههای تازه غفلت نکنید.
و) فشارخون و قند خود را بهطور منظم ولی بدون نگرانی و وسواس، چک کنید.
ز) داروی فشارخون را تحت هر شرایطی، قطع نکنید و همیشه داروهای اضافی در مسافرتها و میهمانیها با خود همراه داشته باشید. اگر فشارخون شما کنترل شده است، دارو را قطع نکنید؛ فشارخون با مصرف دارو کنترل شده و با قطع دارو، برمیگردد. نام داروهای فشارخون و دیابت را که مصرف میکنید به سایر پزشکانتان بگویید.
▪ بسیاری از بیماران دیابتی، دچار مشکلات مربوط به چربی خون هم هستند. از نظر شما لازم است این بیماران چه نکاتی را در مورد کلسترول بدانند؟
- کلسترول، معروفترین چربی بدن و همان مادهای است که دیواره تمام سلولهای بدن از آن ساخته شده است. به علاوه ترکیب اصلی بسیاری از هورمونها، (مانند هورمونهای جنسی، هورمونهای ویتامین D) هم کلسترول است. پس کلسترول، مادهای ضروری و مفید برای بدن است ولی همین ماده مفید وقتی از حد طبیعی بیشتر شد، تبدیل به مادهای مضر و خطرناک میشود و به صورت تکههای آتروم، موجب تصلب شرایین و سکتههای قلبی خواهد شد. کلسترول دو نوع است: کلسترول خوب، کلسترول بد. کلسترول خوب، همان HDL (لیپوپروتئین سنگین) و کلسترول بد، همان LDL (لیپوپروتئین سبک) است. کلسترول خوب (HDL)، وظیفه حمل کلسترول اضافی را از بافتها به طرف کبد، بر عهده دارد و کلسترول زائد را جمعآوری و از جریان خون خارج میکند و بنابراین هر چه غلظت آن زیادتر باشد، خطر بروز بیماریهای قلبی-عروقی و سکتههای قلبی و مغزی و به تبع آن خطر مرگومیر کمتر میشود. کلسترول بد، (LDL) هر چه زیادتر باشد، خطر بیماریهای قلبی-عروقی نیز بیشتر میشود.
▪ به تفاوت کلسترولها اشاره کردید. حال اگر ممکن است بفرمایید که بیماران دیابتی باید چه محدودیتهایی را در نظر بگیرند؟
- در بیماران دیابتی، غلظت کلسترول بد، نباید از ۱۰۰ میلیگرم در دسیلیتر بیشتر باشد و اگر بیماری قلبی نیز مزید بر علت شده باشد، نباید از ۷۰ بیشتر باشد. غلظت کلسترول خوب در خانمها باید بالای ۵۰ و در مردها بالای ۴۰ باشد. کلسترول اضافی، در دیواره رگهای خونی رسوب میکند و دیواره رگها متصلب و سخت میشود و مجرای رگها باریکتر و خونرسانی به قلب و مغز و سایر مراکز حیاتی دچار اشکال میشود. البته عضله قلب حساستر و آسیبپذیرتر است. امروزه، شایعترین علت مرگومیر در جهان که سالهاست مقام اول را به خود اختصاص داده، همین سکتههای قلبی است.
▪ سرانجام بیماران دیابتی برای کنترل کلسترول خود چه اقدامی را باید در پیش بگیرند؟
- افزایش کلسترول، علامت یا نشانه خاصی ندارد و تنها راه تشخیص آن اندازهگیری دورهای کلسترول است. درمان افزایش کلسترول، مدیریت و کنترل قند و چربی خون است چون در دیابت، قندخون بالا خود به?عنوان عاملی برای بالا بردن کلسترول عمل می?کند. پایش قند و چربی چون به طور مرتب، کنترل فشارخون، ترک سیگار و هر نوع دودی، برنامه غذایی حاوی چربیهای غیراشباع، ورزش یا تحرک جسمانی منظم و روزانه و اصلاح شیوه زندگی و وزن مطلوب میتوانند خطر عوارض قلبی-عروقی و مرگومیر را کاهش دهند.
هدف از درمان افزایش کلسترول، بالا بردن کلسترول خوب (HDL) پایین آوردن کلسترول بد (LDL) است. تجویز دارو، بر عهده پزشک شماست. استاتینها، داروهای اصلی هستند و هر بیمار دیابتی باید از یکی از استاتینها استفاده کند.
