همچنین تداخل این دو مفهوم در سینمای دیجیتال بررسی می شود و اینکه آیا سینمای دیجیتال لزوما به سمت یکی از این دو روش حرکت می کند یا تلفیقی از این دو در آن دیده می شود و یا تناقضی بین این دو روش است که سینمای دیجیتال باید صرفا دارای یکی از این ویژگی ها باشد و یک مکتب (یا رئالیسم یا فرمالیسم) آن را پشتیبانی کند.
● روش:
درابتدا رئالیسم و معانی فارسی آن همچون واقع گرایی و واقع نمایی بررسی می شود و تفاوت بین واقع گرایی و واقع نمایی را می سنجیم.سپس به بررسی فرمالیسم و معانی و نمادهای آن در سینمای دیجیتال می پردازیم . و اینکه آیا فرمالیسم در سینمای دیجیتال با رئالیسم مرتبط می شود ؟ و اگر می شود چگونه؟
● هدف:
یافتن تناقض های ظاهری یا عمیق بین رئالیسم و فرمالیسم در سینمای دیجیتال که با دنیای تصاویر کامپیوتری بسیار پیوند می خورد.
● تعاریف و چهارچوب نظری:
رئال چیست؟
مکتب رئالیسم در سینمادارای چه ویژگی هایی ست؟
فرمالیسم چیست؟
مکتب فرمالیسم دارای چه ویژگی هایی ست؟
سینمای دیجیتال چیست؟
واقع گرایی یا واقع نمایی؟
رئالیسم و فرمالیسم در سینمای دیجیتال چگونه با یکدیگر پیوند می خورد؟
معنای تحت اللفظی رئالیسم (Realism)، واقعگرایی است.
اما این اصطلاح در مباحث تاریخ و نقد هنر با معانی مختلفی به کار رفته است.
در مفهوم وسیع آن به معنی گرایش به بازنمایی چیزها به طور دقیق و عینی است.
رئالیسم در کلیت خود، اصلاحی در تاریخ هنر است که به بازنمایی واقعیتِ مورد تجربه ی انسانها در زمان و مکان معین اشاره دارد. اساس رئالیسم بر واقع گرایی ست و موضوع آن در جامعه ی معاصر ساخته میشود.
در این تعریفِ عام، رئالیسم مفهومی متضاد با آرمانگرایی، انتزاعگرایی، چکیده نگاری و رمانتیسم است.
در هنر و ادبیات و نمایشنامه نویسی و سبک های سینمایی رئالیسم خواستار به عینیت در آوردن شخصیت ها و طبیعت و عناصر طبیعت به همان شکل بصری آن است. در سینما این بحث با فرم و تصویر همراه است و حرکت به سمت واقع گرایی بصری را گاه دشوارتر و گاه سخت تر می کند. تا جایی که این واقع گرایی بصری به نوعی واقع نمایی بصری نیز تبدیل می شود که به آن اشاره خواهیم کرد
اما در مفهوم خاص تر رئالیسم به جنبشی اطلاق می شود که در قرن نوزدهم در فرانسه ظهور کرد و ویژگی آن مخالفت با موضوعات قرار دادی تاریخ گرایانه، اسطوره ای و مذهبی و به جای آن پرداختن به مفاهیم غیر آرمانی و اسطوره زدایی شده زندگی مدرن بود. رئالیسن در ابتدا در ادبیات بیشترین نمود را داشت. سبک رئالیسم در ادبیات یعنی سبک گفتن و نوشتن متکی بر نمودهای واقعی و اجتماعی.
سینماگران نیز مانند سایر هنرمندان دغدغه ی تجسم و به عینیت درآوردن جهان پیرامون و اتفاقات آن را داشتند. از جمله مهمترین نظریه پردازان این سبک سینمایی آندره بازن و کراکوئر را می توان نام برد. این مکتب تاکید زیادی بر میزانسن و نماهای طولانی برای برداشت های واقع گرایانه تر دارد و در برابر شکل گرایی و مکتب مونتاژ می ایستد. این مکتب از اسلاف واقع گرایی پدیدارشناسی در دوره ی مدرن محسوب می شود.
مهمترین نظریه پرداز سینمای واقع گرا آندره بازن می باشد. از دید او سینما کمال خود را در هنر واقعیت بودن می یابد و سینما اساسا بر واقعیت فیزیکی و مکانی استوار است.بازن مانند کراکوئر حس می کرد واقعیت بی جان نقطه ی اصلی جذابیت سینما است. او سینما را خط مماس ازلی واقعیت( یا بنابر دیدگاه اریک رومر-اصل عینیت) می دانست.برای بازن حفظ استقلال طبیعت و اشیا در فضای نامتجانس طبیعت بسیار مهم است و واقع گرایی را روشی می داند که می تواند در سینما این کار را به درستی انجام دهد. به همین دلیل او نماهای طولانی و عمق میدان را در فیلمبرداری ترجیح می دهد. بازن واقع گرایی را در سینما سبکی می داند که مفهوم را به حداقل کاهش می دهد.(دارلی. صفحه ۱۲۷. ۱۳۶۵)
از این نظر نگاه بازن به واقع گرایی در سینما(کاهش مفهوم) به نگاه فرمالیست ها نزدیک می شود. زیرا از دید آن ها نیز ارزش یک اثر هنری بیشتر وابسته به فرم آن (چگونگی ساخت و ویژگیهای دیداریاش) است.
در هنر دیداری، فرمالیسم بیان میکند که تمام چیزهای ارزشمند یک اثر در خودش نهفتهاست، و عواملی مانند ظرف تاریخی ساخت اثر،مفهوم، زندگی هنرمند یا هدف هنرمند از ساخت اثر در درجه بعدی اهمیت قرار دارند.
تاریخچه فرمالیسم به عنوان یک مکتب به سال ۱۹۱۴ بر میگردد. سالی که ویکتور شکلوفسکی در روسیه رساله به نام رستاخیز واژه منتشر کرد که به عنوان نخستین سند ظهور مکتب فرمالیسم شناخته شدهاست.(ایوتادیه.ص۱۸. ۱۳۷۸)
نظریات شکل گرا در سینما به تکنیک های سینمایی محدود می شود.همچنین فرمالیست ها به رابطه ی سینما و زبان نیز بسیار تاکید می کنند.پایگاه فکری شکل گرایی روسی با نظریه های شکل گرا در سینما کاملا مطابقت دارد.
شلکوفسکی معتقد است هنر و سینما برای آن است که شخص احساسش را به زندگی بازیابد و باعث می ود ما اشیا را آن گونه که هستند و نه چنانچه شناخته شده اند،درک کنیم(دارلی. اندرو. ص۵۲. ۱۳۶۵)
در اینجا فرمالیسم نیز به نظریه ی رئالیسم در هنر و عینیت نزدیک می شود زیرا خواستار نشان دادن هستی و طبیعت چنانچه وجود دارد، است اما روشی که فرمالیسم پی می گیرد عبارت است اشیا را ناآشنا کردن. از دید شکل گرایان وقتی سینما واقعیت را بازیابی می کند در حقیقت کارکردی استعاری دارد اما وقتی سینما ما را به مشاهده ی همان واقعیت به روش ویژه ای می برد،در حقیقت در خدمت کارکردهای هنری قرار گرفته است.
شکل گرایان فریاد می زنند (شی را عجیب و غریب نمایش دهید.). ناآشناسازی که فرمالیست ها مطرح می کنند به این صورت عمل می کند که شی یا فعالیتی را از جریان زندگی روزمره خارج می کند و آن را از شکل می اندازد اما در عین حال آنها به چیزی معتقد بودند که ایخن باوم آن را (عرفی گری گریزناپذیر هنر) معرفی می کند.( استم، رابرت. ص۹۸. ۱۳۸۳)
اما در سینمای دیجیتال چگونه می توان بحث رئالیسم و فرمالیسم را مطرح کرد؟
سینمای دیجیتال مسیر تجسم ذهنیت و احساس را در قالب عینیت اثر هنری هموارتر کرد،به این ترتیب که امکانات فراوانی را برای انتخاب در اختیار سینماگران قرار می دهد. مثلا بلافاصله میتواند میزان نوردهی را با هر شدتی تنظیم کرد. می توان رنگ ها را چنان برنامه ریزی کرد که با منابع نوری مورد استفاده هماهنگ شود.
می توان رنگ مایه و کنتراست و گرین را تغییر داد و نوعی جلوه ی خاص بصری خیره کننده ای پدید آورد . می توان گفت انقلاب دیجیتالی و رایانه ای تاثیر شگرفی بر جنبه های مختلف تولید و زیبایی شناسی هنر فیلم گذاشته است. استفاده ی فراوان از این منابع رایانه ای و تصاویر متحرک و نرم افزارهای دیجیتال باعث می شود که نتوانیم وجه تمییز سینما را از انیمیشن بازیابیم.(مانویچ ص .۱۳۸۵.۱۱)
میتوان گفت همه ی منابع نام برده( فرایندهای دیجیتالی و...) در راستای نمایش واقعیت قدم بر میدارد. و خواستار واقع نمایی هستند تا واقع گرایی. درواقع رئالیسم به معنای نمایش واقعیت در این سینما حضور پررنگ دارد. سینمای قرن بیست مخصوصا سینمای داستانی آن فیلم های زنده و واقعی هستندکه عمدتا شامل رویدادهای فتوگرافیکی می شوند و در فضای فیزیکی واقعی رخ می دهند و هیچ دخل و تصرفی در آن ها صورت نگرفته است. .(مانویچ . ص۱۲. ۱۳۸۵)
می توان گفت در سینمای قرن بیست رئالیسم به معنای واقع گرایی حضور داشته درحالیکه در سینمای قرن بیست و یک با شبیه سازی های رایانه ای و ترکیب سازی دیجیتالی سینما به سمت رئالیسم از جهت واقع نمایی نزدیک تر است.
چنانچه در تعریف رئالیسم گفته شد که موضوع آن جامعه ی معاصر است و مهمترین شعار فرمالیست ها اشیا را ناآشنا کردن ،و تعریف سینمای دیجیتال که نوع خاصی از پویا نمایی ست که یکی از عناصر فراوانش فیلمبرداری واقعی ست، میتوان گفت سینمای دیجیتال درتعریف رئالیستی قرار می گیرد که که نوعی واقع نمایی دنیای معاصر است و اشیا را ناآشنا کردن نیز از ملزومات این جهان می باشد.
به این ترتیب سینمای دیجیتال با گفته ی والتر بنیامین در رابطه با تکنولوژی پیوند می خورد .آنچه در دروه ی تکثیر مکانیکی از دست می رود،هاله ی اثر هنری ست و به این ترتیب هنر اساسا از بند( ارز ش آیینی) رها می شود.(بنیامین. ۱۲۴. ۱۳۸۷)
سینما نیز به عنوان یکی از هنرها با وارد شدن به عرصه ی دیجیتال از بند ارزش آیینی خود -یعنی واقع گرایی به معنای کلاسیک آن و متناسب با پارادایم جامعه ی خود-رها می شود و دیگر برای سینمای دیجیتال حضور در واقعیت مکانی و زمانی مطرح نیست بلکه خواستار نمایش واقعیت به وسیله ی رایانه و تکنولوژی ست که در اختیار دارد و این به معنای مقابه در برابر واقعیت نیست زیرا واقعیت و رئالیسم در جامعه ی معاصر خود تعریف می شود. در این رئالیسم سینمایی( به معنای واقع نمایی) فرمالیسم نیز در برابر رئالیسم قرار نمی گیرد. زیرا در بطن این رئالیسم ناآناشناسازی اشیا و دست کاری در اصل و عینیت قرار دارد.(با توجه به ویژگی های پست مدرنیته)
● نتیجه گیری:
سینما با پا نهادن به عرصه ی تصاویر دیجیتال و نرم افزارهای رایانه ای با هویت تازه ای روبه رو می شود. به این ترتیب که رئالیسم در این سینما با رئالیسم در سینمای کلاسیک متفاوت است و بیشتر از این که گرایش به واقعیت داشته باشد(واقع گرایی) خواستار نمایش واقعیت به وسیله ی فرم ها وتصاویر و اشکال (شکل گرایی) می باشد.
به ان ترتیب به دلیل هویت نوپای سینمای دیجیتال نمی توان معیارهای سینمای کلاسیک و تعاریف رئالیسم،فرمالیسم ،واقعیت،عین و ذهن را با این سینما یکی دانست. بلکه با توجه به موضوع و پارادایم جدید این سینما نیز تعاریف و مکاتب را باید در ارتباط با آن تعریف شود. و با توجه به ماهیت این سینما نمی توان رئالیسم و فرمالیسم را در مقابل هم قرار داد یا چنین برداشت کرد که این سینما صرفا خواستار شکل گرایی و توجه به فرم می باشد بدون توجه به محتوا و بدون هیچ گونه گرایش به واقعیت.
بلکه هردوی این سبک ها باتوجه به تعاریف یاد شده در این سینما یافت می شود.
